اعتیاد، پدر و مادر ندارد

به همین دلیل ما در این هفته به مناسبت روز جهانی اعتیاد در جمعه آینده، شما را با برخی از روش‌های پیشگیری از اعتیاد در خانواده آشنا می‌کنیم.

سلام، ما همدیگر را می‌شناسیم؟

اعتیاد در خانه‌هایی را می‌زند که والدین در آنها شناختی از فرزندشان ندارند. شما چقدر فرزندتان را می‌شناسید؟ خیلی؟ مطمئنید؟ دوست دارید سطح آگاهی‌تان را در این زمینه امتحان کنید؟ برای آن که بفهمید تا چه حد با روحیات فرزندتان آشنا هستید تلاش کنید به این پرسش‌ها پاسخ دهید. پاسخ به این پرسش‌ها حداقل اطلاعاتی است که شما باید از فرزندتان داشته باشید:

قهرمان زندگی او کیست؟ نام نزدیک‌ترین دوست صمیمی‌اش چیست؟ کدام بازیگر را دوست دارد؟ از چه ورزشی لذت می‌برد؟ بزرگ‌ترین آرزویش را می‌دانید؟ بزرگ‌ترین مشکلش چیست؟ چه رنگ و چه غذایی را دوست دارد؟ از چه جور فیلم‌هایی خوشش می‌آید؟ خلوتگاهش کجاست؟ اوقات فراغتش را چه طور پر می‌کند؟ نظرش درباره شما چیست؟ درباره خودش چه احساسی دارد؟ اگر قرار باشد او و شما یک بعد از ظهر را با هم بگذرانید، او کجا را برای یک خلوت کوتاه ترجیح می‌دهد.

قانون وضع کنید

شما قانونگذاران خانواده هستید. خانواده‌های بی‌قانون، خانواده‌های آسیب‌پذیری هستند که به آسانی در مواجهه با مشکلات از هم گسسته می‌شوند.

پس از همین امروز جلسه‌ای خانوادگی ترتیب دهید و با مشورت همسرتان قوانین رفتاری را در خانواده وضع کنید. قرار نیست خانه شما شبیه سربازخانه شود، اما بازار شام هم نیست. فرزند شما باید بداند تا چه ساعتی مجاز است خارج از منزل باشد، گفتن کدام کلمات در محیط خانواده ممنوع است، تماشای کدام دسته از فیلم‌ها قدغن شده است و او حق شرکت در چه جور مهمانی‌هایی را دارد.

قوانین را واضح و روشن برای فرزندتان توضیح دهید و عواقب قانون‌شکنی را هم صریحا اعلام کنید. از قانون‌شکنی چشمپوشی نکنید و در عوض عمل به قوانین را تشویق کنید. اگر فرزندتان چرایی وضع برخی از قوانین را جویا شد دلیلش را باحوصله و دقیق توضیح دهید.

سیگار بی‌سیگار

بعضی از خانواده‌ها سیگار کشیدن فرزندشان را نادیده می‌گیرند و معتقدند امری شخصی است که نباید در آن دخالت کنند، بعضی‌ها نسبت به آن فقط تذکری ضمنی می‌دهند و گروهی حتی آن را نشانه بالغ‌شدن فرزندشان می‌دانند، اما اگر بدانید نخستین سیگاری که فرزندتان روشن می‌کند، نخستین گام او به سوی اعتیاد است، آیا باز هم نسبت به آن بی‌تفاوت خواهید بود یا برخوردی جدی، هشداردهنده و قاطع را ترجیح می‌دهید؟

فرزند شما سطح آزادی‌هایش در خانواده را با رفتارهایی از این دست می‌سنجد و بی‌توجهی شما نسبت به این رفتارها نشانه آن است که شما به عنوان مدیر منزل‌تان، حد و مرزی برای سطح آزادی‌های او قائل نیستید و انجام هر عملی را در خانه مجاز می‌دانید! امکان اعتیاد به سیگار در فرزندانی که والدین‌شان سیگاری هستند، بیشتر است. پس اگر سیگاری هستید یا باید آن را ترک کنید یا درباره مضرات اعتیاد به سیگار و تاسف و ناتوانی‌تان را از ترکش برای فرزندتان تشریح کنید. به یاد داشته باشید تقریبا همه معتادان، روزی سیگاری بوده‌اند.

نه، هرگز، به هیچ‌وجه!

مهارت نه گفتن را به فرزندتان بیاموزید. برای این کار ابتدا باید به دوستی نزدیک برای او تبدیل شوید و بعد مهارت‌های مقاومت در برابر فشارهای جمعی را برای پاسخ به درخواست‌های غیرمنطقی به او یاد بدهید.

مهارت نه گفتن به واسطه اعتماد به نفس بالا به دست می‌آید. پس تلاش کنید اعتماد به نفس فرزندتان را تقویت کنید. قرار نیست شما همیشه منتقد سرسخت فرزندتان باشید پس صفات خوب او را یادآور شوید و کمتر انتقاد کنید. فرزند شما باید اجتماعی تربیت شود و در عین حال بفهمد که لازمه نگه داشتن یک دوست پاسخ مثبت دادن به تمام خواسته‌هایش نیست.

کجا به سلامتی؟!

چند پرسش اساسی وجود دارد که وقتی فرزندتان از منزل خارج می‌شوند باید پاسخ‌شان را بدانید. اول، به کجا می‌رود؟ دوم، راه تماس فوری با او چیست؟ سوم، با چه کسانی می‌رود؟ چهارم، تقریبا چه وقت باز می‌گردد؟ پنجم، او و دوستانش قرار است بیرون از منزل چه کار کنند؟

اگر شما به توصیه‌های قبلی عمل کرده باشید و دوستی نزدیک برایش محسوب شوید، او در این مرحله آنقدر به شما اعتماد دارد که درباره فعالیت‌های بیرون از منزلش، حتی بی‌آن‌که بپرسید به شما توضیح می‌دهد. برای این‌که چنین فرصتی را به او بدهید، بخشی از وقت‌تان را با او بگذرانید و از دلمشغولی‌هایتان برایش بگویید تا سر درد دل او هم باز شود. در این مواقع شما باید به شنونده‌ای حرفه‌ای تبدیل شوید و خودتان را علاقه‌مند به صحبت‌هایش نشان دهید.

ذغال خوب و دوست بد

این روزها ذغال خوب را توی هر بقالی می‌شود پیدا کرد، اما دوست بد از زغال خوب هم فراوان‌تر است. شما وظیفه دارید معیارهای یک دوست خوب را برای فرزندتان معرفی کنید. دوستان او را بشناسید. با آنها رابطه‌ای دوستانه برقرار کنید. با والدینشان آشنا شوید و حتی شماره تماس و نشانی آنها را داشته باشید. البته حتما به این اصل توجه کنید که نظارت شما باید آرام و نامحسوس باشد و هیچ یک از این مراحل نباید به بازجویی شبیه شود.

تفریح یعنی...

باور می‌کنید خیلی از جوان‌های جامعه ما هنوز راه و روش صحیح تفریح کردن را نمی‌دانند؟ مسلما راه شناساندن شیوه صحیح تفریح کردن، جلسه‌های کشدار با فرزندان برای توضیح در این باره نیست. فرزندان شما باید از کودکی با الگوهای صحیح پر کردن اوقات فراغت آشنا شوند و واضح است که با گذشت زمان باید این الگو‌ها با ملایمت و با توجه به سن آنها تغییر کنند. ورزش در هر خانواده‌ای باید یکی از تفریحات سالم و مرسوم به حساب بیاید. فعالیت‌های گروهی خانوادگی را هم از یاد نبرید. فرزند شما باید به مرحلهای برسد که از حضور در جمع خانواده لذت ببرد.

دین را جدی بگیرید

هیچ می‌دانستید شیوع اعتیاد در خانواده‌هایی که به معنویت اهمیت می‌دهند بسیار کمتر از خانواده‌های بی‌بند و بار است؟ اعتقاد به مسائل دینی راه بسیاری از کجروی‌هایی را که ممکن است سرآغاز اعتیاد باشند می‌بندد. فرزندان دیندار، از دروغ گفتن پرهیز می‌کنند، هر تفریحی را از لحاظ شرعی مجاز نمی‌دانند، بخشی از اوقات فراغت‌شان با عبادت پر می‌شود و مهم‌تر از همه این که دوستانی از جنس خودشان پیدا می‌کنند، دوستانی که کمتر احتمال دارد معتاد یا مواد فروش باشند.

نکته پایانی، چراهای حیاتی

پرسش از خودتان را، فراموش نکنید. با فکر کردن درباره چرایی خیلی از رفتارهای مشکوک از سوی فرزندانتان قادرید علائم آغاز اعتیاد را در آنها به سرعت حدس بزنید و قبل از آن که دیر شود پیشگیری کنید. به این چرا‌ها دقت کنید، هر یک از آنها نشانه‌ای نامطلوب است که به شما هشدار می‌دهد ممکن است خطری بزرگ فرزندتان را هدف گرفته باشد: چرا او شما را محرم اسرارش نمی‌داند؟ چرا خسته و کسل و ناامید است؟ چرا گاهی ناگهان پر انرژی می‌شود؟ چرا دائما در رویا‌هایش سیر می‌کند؟ چرا نسبت به آینده بی‌تفاوت شده است؟ چرا وزنش کم شده و خوابی نامنظم و پریشان دارد؟ چرا دائما قطره چشمی ‌مصرف می‌کند؟ چرا چشم‌‌هایش سرخ و برافروخته است؟ چرا در اتاقش را قفل می‌کند؟ چرا دوستانش از او مسن‌ترند؟ چرا او نیمه شب‌ها تلفنی و پنهانی با دوستانش صحبت می‌کند؟ چرا علاقه‌ای به ورزش ندارد؟ چرا کلافه و بیقرار است؟ چرا تمایلی به شرکت در فعالیت‌های دسته‌جمعی در خانواده ندارد؟ چرا پول کم می‌آورد؟ چرا پول‌های خانه ناپدید می‌شوند؟ چرا ورود و خروجش از منزل روال مشخص و منظمی ‌ندارد؟ چرا لباس‌هایش بویی عجیب می‌دهد؟ چرا دروغ می‌گوید و از جواب دادن طفره می‌رود؟ چرا افت تحصیلی دارد؟ چرا به موسیقی‌های تند و خشن و بی‌محتوا این همه علاقه‌مند شده‌است؟ چرا روحیاتش، سلایقش و دوستانش تغییر کرده‌اند؟ چرا....

شما تا به حال به این چراها فکر کرده‌اید؟ جواب آنها می‌دانید؟ اصلا آیا تاکنون متوجه این ناهنجاری‌ها شده‌اید تا نسبت به آنها واکنش نشان دهید؟ البته ممکن است برخی از نشانه‌ها به آغاز اعتیاد ربطی نداشته باشند و مربوط به مسائل و مشکلات دیگر در خانواده باشند، اما احتمال شروع اعتیاد با این نشانه‌ها کم نیست. پس عجله کنید! همه

این پرسش‌ها را از خودتان بپرسید و سعی کنید همین امروز بدون آن که خودتان را گول بزنید برایشان پاسخی پیدا کنید، فردا شاید خیلی دیر شده باشد.

علی یوشی‌زاده