آمریکا به منابع نفتی آفریقا چشم دوخته است

قاره آفریقا موقعیت مهمی در نقشه جهانی نفت به خود اختصاص داده تا جایی که در سال 2005 تولید آن به 282 میلیون بشکه در روز رسید که 1/12 درصد از تولید ناخالص جهانی را که 615 میلیون بشکه در روز بود، شامل می‌شد اما موجودی و ذخیره قاره آفریقا در سال 2005 به 100 میلیارد و در سال 2006 به 102 میلیارد بشکه افزایش یافت و بر اساس گزارش های فوریه 2007 به 114 میلیارد بشکه رسیده است.

تولید نفت آفریقا در تعدادی از کشور‌های این قاره متمرکز شده که بزرگ‌ترین‌شان نیجریه است. این کشور در سال 2005 حدود 63/2 میلیون بشکه در روز تولید داشت در صورتی که موجودی نفتی‌اش در همان سال حدود 35 میلیارد بشکه بود که تا فوریه سال 2007 به 36 میلیارد بشکه رسید.

گذشته از نیجریه، تولید نفت گینه‌استوایی در سال 2005 به 396 هزار بشکه در روز رسید. ذخیره این کشور در فوریه 2007 به حدود 1/1 میلیارد بشکه رسید که بعضی منابع این رقم را تا 2 میلیارد بشکه هم ذکر کرده‌اند.

گابن دیگر کشور آفریقایی است که تولید نفت آن در سال 2005 به 266 هزار بشکه در روز رسید. ذخیره نفتی این کشور در سال‌های 2005 و 2006 به 499/2 میلیارد بشکه رسید در حالی که این رقم طبق تخمین‌ها در فوریه 2007 به 2 میلیارد بشکه کاهش یافت.

چهارمین تولیدکننده بزرگ نفت در آفریقا آنگولاست. این کشور در سال 2005 روزانه 054/1 میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد و ذخیره نفتی آن در همان سال بیش از 5 میلیارد بشکه بود که این رقم تا فوریه 2007 به 8 میلیارد بشکه افزایش پیدا کرد.

سودان نیز از تولیدکنندگان مهم نفت در آفریقاست به طوری که تولید روزانه ‌آن از 271 هزار بشکه در سال 2003 به روزانه 352 هزار بشکه در سال 2005 رسید. علاوه بر آن موجودی نفتی این کشور افزایش چشمگیری داشته و در حدود 5 میلیارد بشکه برآورد شده است.

علاوه بر این تولید چشمگیر، نفت قاره آفریقا دارای ویژگی‌ها و مشخصه‌هایی است که در نفت مناطق دیگر وجود ندارد که این مساله نفت این قاره را محل رقابت و منازعه قرار می‌دهد. از جمله این ویژگی‌ها واقع شدن قسمت اعظم نفت این قاره در آب‌های ساحلی است که آن را به دور از بی‌ثباتی‌های سیاسی و نزدیک به آمریکا قرار داده است. همچنین چاه‌های نفت بسیار زیاد آفریقا منافع سیاسی بسیاری نیز دارد به طوری که تمام دولت‌های این قاره به استثنای نیجریه عضو کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نیستند که قیمت‌های نفت را تعیین می‌کند و علاوه بر کیفیت و مرغوبیت بالای آن، میزان گوگرد موجود در آن نیز بسیار ناچیز است.

نفت آفریقا از اهمیت زیادی برای ایالات‌متحده برخوردار است تا آنجا والتر کانشتاینر، معاون اسبق وزیر امور خارجه آمریکا در امور آفریقا عنوان کرده بود نفت قاره سیاه جزو منافع ملی و استراتژیک آمریکا به شمار می‌رود. این همان چیزی است که اد رویس، سناتور جمهوریخواه و رئیس یکی از کمیته‌های فرعی زیرمجموعه کمیسیون روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا نیز بر آن تاکید کرد و گفت: پس از حوادث 11 سپتامبر 2001 موضوع نفت آفریقا باید در اولویت مسائل امنیت ملی آمریکا قرار گیرد.

کنگره آمریکا در گزارشی تاکید کرده منطقه بین آنگولاو نیجریه در خلیج گینه که مملو از منابع نفتی است برای آمریکا اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. نهادهای امنیتی و سیاستگذاری آمریکا روی این نکته تاکید دارند که نفت آفریقا در اولویت امنیت ملی آمریکا قرار دارد و برای این کشور ضرورتی ملی به شمار می‌رود. همچنین در سایه شرایط سیاسی ناپایدار مناطق مهم جهان این فرصتی است برای آمریکا تا منابع انرژی خود را متنوع کند که این ایجاد سیاست جدید آمریکا برای دستیابی به منابع انرژی قاره را طلب می‌کند.

قاره آفریقا نسبت مهمی از نیازهای نفتی آمریکا را تامین می‌کند و به نظر می‌رسد این میزان در حال افزایش است به گونه‌ای که آمریکا در حال حاضر 15 درصد از نفت مورد نیاز خود را از کشورهای آفریقایی نیجریه، آنگولا، گابن، گینه و کنگو برازاویل وارد می‌کند که گمان می‌رود سهم آفریقا در تامین نیازهای نفتی آمریکا در سال‌های آینده به حدود 25 درصد برسد.

تامین امنیت انرژی قاره سیاه

ایالات‌متحده اقداماتی برای تامین امنیت نفت قاره آفریقا انجام داده تا بدون هیچ مانع و مشکلی بتواند بهره‌مندی از این ماده را تضمین کند. خصوصا به خاطر وجود تهدیدات داخلی و خارجی فزاینده‌ای که نفت این قاره در معرض آن قرار دارد و رقابت شدید و سرسختانه بین‌المللی که بر سر منابع نفت و گاز طبیعی آفریقا وجود دارد.

اقدام اول حرکت در جهت حل درگیری‌ها و پایان دادن به ناآرامی‌های داخلی آفریقا بوده است. دولت آمریکا برای پیان دادن به اغتشاشاتی که نزدیک مناطق استراتژیک چاه‌های نفت قرار دارد همچون حوادث آنگولا در سال 2002 و بحران لیبریا در سال 2003 وارد عمل شد. همچنین شرکت‌های آمریکایی برای حفظ منافع نفتی خود اقداماتی را برای کنترل و مهار درگیری‌های قومی در شمال نیجریه در طول سال‌های 2001 و 2002 انجام دادند. علاوه بر این آمریکا کمک‌های اقتصادی، فنی و نظامی خود را به نیجریه از 10 میلیون دلار به 40 میلیون دلار افزایش داده است.

اقدام دوم به حضور نظامی برای تامین امنیت منابع نفت و تضمین استفاده از آن می‌پردازد. از این رو در استراتژی ملی انرژی آمریکا یا آنچه به گزارش چنی (Cheney Report) معروف است به ضرورت ایجاد پایگاه‌های نظامی در مناطق نفت‌خیز جهان که از قزاقستان شروع و به آنگولا ختم می‌شود، اشاره شده است.

در همین راستا نیروهای آمریکایی در ساحل غربی آفریقا به منظور تامین امنیت لوله‌های نفت چاد- کامرون حضور یافته‌اند. همچنین واشنگتن اجازه استفاده از آسمان اریتره را کسب کرده، کارشناسان خود را با تخصص‌های مختلف از ابتدای آوریل سال 2001 به نیجریه فرستاده است و حدود 1800 نفر از نیروهای ویژه خود را به پایگاهی نظامی در جیبوتی در اکتبر سال 2003 اعزام کرد.علاوه بر آن ایالات‌متحده حدود 65 میلیون دلار برای انجام آموزش‌های نظامی در مالی، نیجر، چاد و موریتانی در سال 2004 اختصاص داده و اولین پایگاه خود را در اتیوپی احداث کرده است. نیروهای آمریکایی اقدام به برگزاری رزمایش‌های نظامی دریایی در خلیج گینه در دسامبر سال 2005 کردند. همچنین این نیروها رزمایش‌های مشترکی را با 8 دولت شمال غربی آفریقا در ماه ژوئن همان سال انجام دادند. ساخت فرودگاه بین‌المللی رابرتسفیلد در اتیوپی که به عنوان پایگاه اصلی سوختگیری مجدد هواپیماهای نظامی آمریکایی در اقیانوس اطلس مورد استفاده قرار می‌گیرد و در آخر ایجاد فرماندهی نظامی جدید آمریکا در قاره آفریقا (آفریکوم) در همین راستا بوده است.

اقدام سوم حمایت از دولت‌های نفتی آفریقاست. به این منظور جورج بوش، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا از 5 کشور آفریقایی در جولای 2003 دیدار کرد. کالین پاول، وزیر امور خارجه اسبق آمریکا در سال 2003 به گابن سفر کرد و واشنگتن سفارت خود در گینه استوایی را که در دوران بیل کلینتون،‌ از روسای‌جمهور پیشین آمریکا به خاطر مسائل بودجه‌ای بسته شده بود بازگشایی کرد. همچنین جان نگروپونته، معاون وزیر امورخارجه سابق از 4 کشور آفریقایی سودان، چاد، لیبی و موریتانی بین روزهای 11 و 19 آوریل 2007 دیدار کرد و سرانجام سفر دوباره بوش به آفریقا که شامل 5 کشور بنین، تانزانیا، رواندا، غناو لیبریا می‌شد و از 15 تا 21 فوریه 2008 به طول انجامید در این راستا بود.

علاوه بر آن ایالات‌متحده حمایت‌های اقتصادی مهمی از دولت‌های آفریقایی کرده است چنانچه صنعت نفت گابن از شرکت آمریکایی امیراداهیس کمک‌هایی دریافت کرد، همچنین شرکت‌های نفتی آمریکایی بین سال‌های 2000 تا 2004 به آنگولا کمک‌های فراوانی کردند تا میزان تولید نفت این کشور به 2/3 میلیون بشکه در روز رسید.

آمریکا حجم مبادلات تجاری خود با آفریقا را گسترش داد تا جایی که این مبادلات به 5 میلیارد دلار در سال 2004 رسید، همچنین این کشور کمک‌های خود به کشورهای جنوب صحرای آفریقا را در سال 2003 به بیش از 6/4 میلیارد دلار رساند که این میزان بیش از 3 برابر کمک‌هایی بود که در سال 2001 انجام شده بود.

ممکن است قاره آفریقا از اقدامات و کمک‌های آمریکا در دوران حکومت جدید این کشور بخصوص با افزایش تولیدات نفتی این قاره برخوردار شود. از اینجا می‌توان نتیجه گرفت که هیچ بعید نیست شاهد حضور بیش از پیش نظامی، سیاسی و اقتصادی آمریکا در قاره باشیم و این در تحلیل اخیر یعنی افزایش میزان رقابت و چه‌بسا درگیری بین‌المللی در آفریقاست.

مترجم: فرزین تکلو / منبع: الجزیره