ضرورت اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای در میان خانواده‌ها

نخوردن صبحانه، غذا خوردن پیش از خواب، پرخوری، گرسنه ماندن، انجام کاری دیگر در حین غذاخوردن، سریع خوردن، آب نخوردن به اندازه کافی و مصرف نکردن میوه و سبزی‌ها به مقدار کافی از عادات غلطی است که در میان مردم به چشم می‌خورد و اغلب افرد پرمشغله سعی می‌کنند با حذف وعده ناهار و خوردن تنقلات به هنگام گرسنگی، شکم خود را سیر کنند، ولی این‌که چنین رفتاری صحیح است یا غلط، موضوعی است که دکتر کیمیاگر و متخصص تغذیه و عضو هیات علمی دانشگاه بهشتی در گفتگو با جام‌جم می‌گوید. «رفتارهای تغذیه‌ای را می‌توان از عاداتی محسوب کرد که از نسل قبل (پدر و مادر) سینه به سینه به ما رسیده‌اند مثلا همین که همه ما فکر می‌کنیم باید روزی سه وعده غذا خورد، رفتاری است که طی سالیان سال از اجداد ما به ما رسیده است که شرایط جغرافیایی و اقتصادی نیز می‌تواند در آن نقش بزرگی را ایفا کند.»

شکل‌گیری رفتارهای غذایی

شما چگونه غذایتان را صرف می‌کنید؟ تنها یا با دیگران؟ چرا که ممکن است بسیاری از افراد به هنگام صرف غذا در این دو زمان، بسیار متفاوت عمل کنند. دکتر کیمیاگر معتقد است رفتار تغذیه‌ای یک نوجوان، وقتی با دوستانش است و هنگامی که با والدین خود غذا صرف می‌کند، متفاوت است که همه این موارد به یک منشا و آن هم سنت‌های ما برمی‌گردد.

بر همین اساس است که باید گفت اغلب رفتارهای تغذیه‌ای افراد در دوران کودکی‌ وی شکل می‌گیرد و کودک با تقلید از پدر و مادر، خواهر و برادر و دوستان رفتارهایش را برحسب موادغذایی موجود در خانه و خانواده تغییر می‌دهد.

این عضو هیات علمی دانشگاه می‌افزاید: والدین می‌توانند در این نوع از رفتار، نقشی کلیدی داشته باشند، به همین دلیل آنها دروازه‌بانان تغذیه محسوب می‌شوند و با رفتار و نحوه خرید خود، باعث می‌شوند فرصتی جهت انتخاب این مواد، به فرزندان داده شود تا مواد غذایی دلخواه خود را انتخاب کنند.

گفتنی است علایق کودک با میزان امکاناتی که والدین در اختیارش خواهند گذاشت، شکل می‌گیرد. این متخصص تغذیه با بیان این مطلب می‌افزاید: ممکن است پدر و مادری هیچ‌گاه تمایل به خرید گردو یا ماهی در خانه نداشته باشند به همین دلیل، کودک نیز هیچ‌گاه فرصت علاقه را نسبت به این مواد غذایی پیدا نخواهد کرد، پس می‌بینیم علاقه و رفتارهای غذایی به وسیله دروازه‌بانان تغذیه به کودک انتقال می‌یابد و پس از آن دور کردن کودک از موادغذایی مورد علاقه‌شان بسیار سخت و مشکل می‌شود. مثلا وقتی کودک بر سر سفره شاهد استفاده بیش از اندازه نمک توسط والدین خود است، او نیز سعی می‌کند با تقلید از آنها، مصرف نمک را بالا ببرد و بعدها پس از سپری شدن دوران کودکی، در سنین نوجوانی، عادات غذایی مقداری تغییر می‌کنند و در این برهه از زمان، نوجوان سعی می‌کند از همسالان خود الگوبرداری کند که در این میان «مدرسه و معلم» نقش کلیدی ایفا می‌کنند.

آموزش‌های رسانه‌ای

همچنین «آموزش‌های رسانه‌ای» نیز می‌توانند در نقش‌پذیری رفتارهای غذایی بسیار تاثیرگذار باشند و باعث ایجاد رفتارهای تغذیه‌ای میان مردم شوند که در این حین، تقلید از رفتارهای غذایی کشورهای دیگر نیز نقش دارند.

دکتر کیمیاگر با اشاره به این مطلب اظهار می‌کند: این روزها سرعت تمایل به غذاهای حاضری و فست‌فود به خاطر کوچک شدن دنیا و تبدیل آن به دهکده جهانی بسیار بالا رفته است که می‌تواند زنگ خطری برای ساکنان این دهکده باشد.

وی می‌افزاید: متاسفانه این روزها، مردم کشور ما نیز پا جای پای غربی‌ها و رفتارهای غذایی آنها گذاشته‌اند که راه بازگشت از این راه بسیار دیر است، در حالی که سال‌ها پیش، عادات تغذیه‌ای خوبی در بین ایرانیان حکمفرما بود و مردم سعی می‌کردند بر سر سفره خود سبزی‌خوردن، میوه و ماست را داشته باشند و از دسر کمتر استفاده کنند و به جای مصرف نان‌های سفید جوش‌شیرین خورده از نان‌های سبوس‌دار استفاده کنند که می‌توان بخشی از مشکلات به‌وجود آمده را به افزایش جمعیت و شهرنشینی تعمیم دارد.

به گفته این متخصص تغذیه، مصرف چای پس از صرف غذا، دیر شام خوردن و عدم استفاده از میوه به هنگام صبحانه از عادات غلط مردم کشورمان است که بهتر است میوه با فاصله یک تا 2 ساعت پس از غذا صرف شود و مصرف سالاد و سبزی به همراه غذا فراموش نشود.

امروزه با ماشینی شدن بسیاری از زندگی‌‌ها و کم شدن فعالیت‌های بدنی، پرخوری کاهش نیافته است و حجم بشقاب غذاها هیچ تغییری نکرده است، به همین خاطر است که رفته رفته بر جمعیت چاق جامعه افزوده می‌شود.

راهکار چیست؟

تغییر دادن عادات غذایی، کاری بسی سخت و زمان‌بر است و این امر مصداق ضرب‌المثل «خانه‌های ما را خراب کنید ولی عادات غذایی‌مان را از بین نبرید» را دارد، دکتر کیمیاگر با اظهار این مطلب می‌گوید: اغلب افرادی که به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند، سعی در تغییر آداب، معاشرت، پوشش و ... خود دارند و خود را با آن کشور تطبیق می‌دهند ولی آنچه که در آنها تغییر نمی‌کند، طبخ غذاهای سنتی خودشان است که در محیط خانه و خانواده صورت می‌گیرد و به همین دلیل است که تغییر دادن عادات غذایی بسیار سخت است که با «آموزش»‌ و کمک می‌توان تغییراتی در آن داد.

مثلا به صرف این که گفته می‌شود روغن جامد دارای مضرات فراوانی است، نمی‌توان عادات غذایی را تغییر داد و بایستی عرضه آن نیز در جامعه کم شود، پس قبل از هر چیز عزم همه‌جانبه و ملی در این امر می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد و از آنجایی که نحوه تغذیه افراد امری پیچیده است باید با دستگاه‌های مختلفی در ارتباط باشد و با تفکر و مدیریتی متمرکز، کارها پیش برود که متاسفانه هم‌اکنون در کشور ما این تمرکز وجود نداشته و کارهای انجام گرفته در این‌خصوص بسیار پراکنده صورت می‌گیرد. به عنوان نمونه بوفه‌های مدارس با بدآموزی و رفتارهای غلط غذایی، دانش‌آموزان را به خرید محصولات خود ترغیب می‌کنند و اغلب شاهد آن هستیم که سوسیس و کالباس در این بوفه‌ها عرضه می‌شود و وقتی علت را جستجو می‌کنیم، به آن می‌رسیم که مسوولان برخی از مدارس از نظر مادی در راه‌اندازی این بوفه‌ها ذینفع هستند، در صورتی که دبستان و دبیرستان می‌تواند بهترین محل برای آموزش رفتارهای صحیح تغذیه‌ای باشد و از سوی دیگر در خانواده‌ها نیز به دلیل دغدغه‌های شغلی پدر و مادر توجه چندانی به این مساله نمی‌شود، به همین دلیل هر ساله شاهد افزایش بیماری‌های مختلفی همچون دیابت، چاقی، بیماری‌های قلبی و کم شدن سن سکته هستیم.

آمار نشان می‌دهد 40 درصد از مرگ‌ومیرهای کشور ما مربوط به بیماری‌های قلبی ــ ‌عروقی است که در مقایسه با سایر کشورها، رقم بالایی است که می‌توان یکی از دلایل مهم آن را سرانه مصرف بالای کالری دانست که بایستی از آن جلوگیری شود.

نسخه آخر

به گفته این متخصص تغذیه بهتر است افراد با مصرف نان‌های سبوس‌دار، مصرف 300 الی 400 گرم میوه در روز، مصرف 250 تا 300 گرم سبزی، 2 لیوان شیر در روز (و یا لبنیات) و به حدقل رساندن مصرف روغن (حتی مایع) و حداقل استفاده از مواد فرآوری شده در سلامت تغذیه بسیار نقش داشته باشند.

علی هروی زاده