تمرین گفتگو در میدان انتخابات

یکی می‌گوید: دلارهای نفتی مفقود شده چه شد و دیگری می‌گوید که این 20 سال کجا بودید؟ این یکی می‌گوید: آن 8 سال چه کردید جز...؟ و پاسخ می‌شنود که شما این 4 سال چه کردید جز...؟ بحث‌هایشان جدی است؛ اما توهین و درگیری در آن نیست.

بیشترین مباحث به طرفداران محمود احمدی‌نژاد و میرحسین موسوی اختصاص دارد؛ اما گروهی اندک از طرفداران مهدی کروبی نیز در میدان حضور دارند.

تنها یک جوان کت و شلوارپوش خیلی مرتب پیدا می‌کنم که با جدیت از برنامه‌های محسن رضایی دفاع می‌کند. او که خود را یک فوق‌لیسانس اقتصاد معرفی می‌کند، با طرفداران هر 3 کاندیدای دیگر بر سر برنامه‌هایشان محاجه می‌کند. جالب اینجاست که علاقه‌مندان به نامزدها ضمن آگاهی از ریزبرنامه‌های کاندیدای خود، درباره آمار و ارقام و موضعگیری‌های کاندیداها در دوره‌های مختلف و نیز سوابق حامیان آنها اطلاعات دقیقی دارند و بسیاری از آنها اخبار سایت‌ها و روزنامه‌ها را با دقت دنبال کرده‌اند. این برای من که یک روزنامه‌نگار هستم، خبر خوبی است.

گفتگو به جای گفت و کوب

رایج شدن بحث و گفتگو، پدیده‌ای مبارک است که نشانگر خارج شدن جامعه از فضای هیجانی صرف و رای براساس گفته‌ها و تکیه بر استدلال برای انتخاب است.

این نکته‌ای است که دکتر عماد افروغ نیز بر آن تاکید می‌کند و می‌گوید: این انتخابات به دلیل نوع آرایش کاندیداها و متکثر بودن انتخابات، صرفا هیجانی و عاطفی نیست و تا حدی از دسته‌بندی‌هایی که در گذشته به صورت حیدری و نعمتی و حق و ناحق بوده، خارج شده و هم در اردوگاه اصولگرایان و هم اصلاح‌طلبان تکثر داریم وبه واقعیت طیف‌گونه جامعه سیاسی توجه شده است.

این استاد جامعه‌شناسی دانشگاه و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، این آرایش سیاسی جدید را فرصتی برای تحقق نبرد درون‌گفتمانی و سرایت عقلانیت به لایه‌های زیرین می‌داند و با ابراز خوشحالی و شگفتی از این که طرفداران کاندیداها به جای مصارف هیجانی القاب کلی به نقد یکدیگر بپردازند، می‌گوید: این اتفاق در گذشته وجود نداشته است و نشان می‌دهد گامی به جلو به سمت عقلانیت، تحزب و عقلانیت سیاسی برداشته‌ایم. دکتر علی ملک‌پور، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه نیز معتقد به استقبال از پیوند خوردن افکار عمومی و نیروهای جوان به سمت کنش‌های اجتماعی مثبت است؛ چراکه هرچه حساسیت افراد جامعه نسبت به پدیده‌های اجتماعی کمتر باشد، باید احساس خطر بیشتری کنیم. وی می‌گوید: از دید علمی، هرچه شهروندان بیشتر به حیات اجتماعی باور داشته باشند، به پدیده‌ها و وقایع در محیط اجتماعی خود بیشتر باور و به تغییر اوضاع امید دارند، در نتیجه در عرصه اجتماعی مشارکت می‌کنند و این باعث تولید سرمایه اجتماعی می‌شود.

وقتی جوان عصبانی طرفدار تحریم انتخابات در حلقه‌ای از مردم گرفتار آمده است که هر کدام با استدلالی می‌خواهند او را به حضور در انتخابات تشویق کنند، با خود می‌گویم چه می‌شود که این حساسیت به سرنوشت اجتماعی، فضای مباحثه و گفتگو را در جامعه هیجان‌زده ایران نهادینه کرد؟

دکتر ملک‌پور در پاسخ به این پرسش می‌گوید: دموکراسی و مشارکت، یک بازی است و باید به یاد آورد که هرچه کمتر این بازی برگزار شود، هیجان‌های نهفته متراکم‌تر می‌شوند و ممکن استبه صورت کنترل نشده آزاد شوند. تکرار هرچه بیشتر این بازی، باعث می‌شود مردم بیشتر بیاموزند، کنش‌های معقول‌تری داشته باشند و گروه‌های مرجع و رهبران باید انرژی‌های نهفته را مدیریت و هدایت کنند. دکتر عماد افروغ به دست گرفتن عقلانیت مردم را وظیفه روشنفکران و نهادهای مدنی می‌داند و می‌افزاید: ما امروز حلقه‌های واسطه‌ای در جامعه همچون نقشی که روشنفکرانی همچونشهید مطهری و مرحومان شریعتی و آل‌احمد بازی می‌کردند، نداریم.

وی می‌گوید: این مساله به تفسیر غلطی که گروهی از جمهوری اسلامی داشتند، بازمی‌گردد؛ چرا که عده‌ای فکر می‌کردند همه تخم‌مرغ‌ها را باید در سبد قدرت رسمی گذاشت و از فضیلت نقد فارغ شد و تضعیف نقش روشنفکران و نهادهای مدنی، آسیب‌هایی در این 30 سال به ما وارد کرده است.

هیجان تشدید می‌شود

مناظره برگزار شده است. نامزدها روبه‌روی هم نشسته‌اند و اتهاماتی را متوجه هم کرده‌اند. دوباره به میدان ولیعصر می‌روم. جمعیت‌های گفتگوکننده کمتر شده‌اند و در عوض گروه‌هایی رودرروی یکدیگر ایستاده‌اند و شعارهای تندی می‌دهند. یک گروه، تکیه کلام کاندیدایی را مسخره می‌کنند و گروهی دیگر شعارهایی را تکرار می‌کنند که در ورزشگاه‌ها می‌شنویم.  میدان ولیعصر همچنان شلوغ است و در هیاهوی هیجانی طرفداران نامزدها، چند جوان باحرارت با هم حرف می‌زنند؛ یکی می‌گوید این آمار را از کجا آورده‌ای؟ دیگری می‌گوید همین الان برو سایت بانک مرکزی این هم آدرسش! لبخند می‌زنم و به گفتگوی آنها زیر رگبار شعارهای انتخاباتی، گوش می‌دهم.