مناظره، شفافیت فضای سیاسی اجتماعی

در ایران هم که پیش از این، کاندیداها در قالب بیان افکار خود به صورت انفرادی در رسانه‌های جمعی اظهارنظر می‌کردند، بتدریج وارد عرصه مناظره شده‌اند. تا دوره‌های قبل مناظره‌ها اغلب به صورت نوشتاری و با تاخر زمانی بخصوص از طریق رسانه‌های مکتوب انجام می‌شد، در حالی که امسال برگزاری مناظره مستقیم آن هم از رسانه ملی، فضای تبلیغات کاندیداها را بر‌هم زده و کانون توجه عموم را به گفت و شنود مستقیم کاندیداها و نقد یکدیگر جلب کرده است.

برگزاری این مناظره علاوه بر این که معلول شرایط جدید سیاسی  اجتماعی است، تبعاتی دارد؛ ازجمله این که در قدم اول مناظره‌کنندگان به نقد صریح و مستقیم هم می‌پردازند و اگر تا قبل از مناظره دیدگاه‌ها در حد کلی‌گویی بود، در جریان مناظره مباحث شکافته و خرد می‌شود. از سوی دیگر، مناظره فقط حیطه بیان اندیشه نیست که وجه افتراق آن با مباحثه، همین است. فرد در مناظره به دفاع از وجهه و حیثیت سیاسی  اجتماعی خود می‌پردازد و قطعا باید فنون دفاع و حمله منطقی را در آن واحد بداند.

نکته مهم این است که مناظره منجر به شفافیت فضای سیاسی جامعه شده و ظرفیت جامعه را برای پذیرش افکار متضاد افزایش می‌دهد. این مساله غالبا یکی از متغیرهای توسعه سیاسی است؛ کشوری که در آن ظرفیت نقد و پذیرش آرای مختلف و فرصت نقد قدرت حاکم وجود دارد، مراحل توسعه متوازن را سریع‌تر طی می‌کند؛ چراکه در این کشورها بتدریج تابوی قدرت شکسته می‌شود و مردم حق انتخاب صاحبان قدرت را خواهند داشت.

پیامد دیگر مناظره این است که کاندیداها معمولا به گروه‌ها و احزاب سیاسی وابسته‌‌اند. نقد آرای آنان به نوعی چالش با خط‌مشی و مانیفست آن گروه و حزب است. بنابراین احزاب برای جلوگیری از غلبه حریف ناچارند مرام خود را به‌روز کنند.

در مجموع مناظره، نقطه درخشانی در تاریخ انتخابات کشورهاست که نمی‌تواند خالی از اصول و مبانی باشد. در وهله نخست مناظره نیازمند قوانین و اصول از پیش تعیین شده است تا حقی از طرفین یا از افرادی که بیرون از کانون مناظره قرار دارند، ضایع نشود. از سوی دیگر مناظره‌کنندگان لازم است تا اصول اخلاقی را مدنظر قرار دهند و چارچوب‌های از پیش تعیین شده باید رعایت اصول قانونی و اخلاقی را تضمین کند؛ چراکه به هر حال انجام مناظره هدفی دارد که پیروزی بر رقیب، بخشی از آن است و مهمتر، ارتقای شأن و منزلت نظام سیاسی و اجتماعی آن جامعه است.

مناظره‌هایی که این روزها مخاطبان را به خود جذب و نمره مطلوبی را در کارنامه رسانه ملی ثبت کرده است، می‌توانند پس از انتخابات ادامه یابند و مناظره به شیوه‌ای برای نقد عملکرد مدیران، شیوه‌های اجرای قانون و سیاستگذاری و... تبدیل شود. بنابراین بد‌نیست که رسانه ملی در این مسیر هم پیشقدم باشد.

کتایون مصری