صادرات غیرنفتی و روزهای آفتابی پیش‌رو

تحلیل این آمار نشانگر این واقعیت است که روندی رو به رشد در امر صادرات آغاز شده که احتمالا در صورت پیگیری و رفع موانع بسیاری که در رویه‌های اداری، مقررات، تعرفه‌ها، کیفیت ترخیص، تخلیه و بارگیری و سرانجام مکانیزاسیون وجود دارد، امید به روزهای آفتابی را در آینده می‌دهد.

هر چند هنوز آمار صادرات غیرنفتی کشور در مقایسه با همسایگان ایران مطلوب نیست، اما رشدی که  در دوره 871384 گزارش شده است، نشان از توجه به این امر دارد.

براساس آمار گمرک ایران، ارزش صادرات غیرنفتی ایران بدون احتساب میعانات گازی در 4 سال گذشته نسبت به 4 سال قبل از آن 163 درصد رشد نشان می‌دهد، حال آن که مجموع این رشد در سال‌های 83-80 از 83 درصد فراتر نرفته است. (*) در بحث ارزش کالاهای صادراتی نیز ماجرا همین گونه است؛ طوری که کل ارزش صادرات 8784 در مجموع 57 میلیارد دلار بوده است. حال آن که کل این ارزش در طول سال‌های 8380 از 6/21 میلیارد دلار فراتر نرفته است، اما نکته قابل توجه در این میان آن است که 85 درصد ارزش واردات در سال‌های 8784 به روایت گمرک ایران کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای بوده که لاجرم صرف تولید و اشتغال می‌شود، لذا این آمار را می‌توان در برابر انتقاداتی که این روزها درباره واردات بی‌رویه کالاهای مصرفی چون میوه و شکر و چای و برنج و غیره عنوان می‌شود، به عنوان استدلال مطرح و توضیح و پاسخ منطقی خواست.

از سوی دیگر رشد درآمدهای گمرک که در 15 سال اخیر بی‌سابقه می‌نماید، دلیل دیگری بر رونق صادرات غیرنفتی و همچنین ترانزیت است. این درآمدها در فاصله سال‌های 8784 در مجموع 231 درصد محقق شده که فقط در سال 87 شاهد رشد 106 درصدی درآمدهای گمرک بوده‌ایم.

بخش ترانزیت نیز مشابه همین وضعیت است طوری که ارزش کالاهای ترانزیت شده در فاصله سال‌های 8784 معادل 119 درصد رشد یافته است و جالب اینجاست که تنها در فروردین 88 معادل 7/1 میلیارد دلار کالا از مسیر ایران ترانزیت شده است که ارزش آن در مقایسه با ماه قبل 29 درصد افزایش نشان می‌دهد.

دلیل چنین رشدی چیست؟ برای پاسخ به این پرسش به عرف بازرگانی جهانی مراجعه می‌کنیم و 3 پاسخ به ما داده می‌شود: کاهش تعرفه‌ها، ساده‌سازی مقررات و اصلاح و روان‌سازی رویه‌ها باعث جهش صادرات کشورها می‌شود. اما نگاهی به تحولات 4 ساله اخیر نشان می‌دهد که هیچ‌یک از کشورهای خریدار کالاهای ایرانی تغییر قابل عنایتی در 3 عامل فوق نداده‌اند؛ یعنی نه تعرفه‌های واردات آنها کاهش یافته و نه در مقررات و رویه‌های آنان تغییری ایجاد شده است. در این میان عاملی که به نظر فراموش شده می‌رسد و شاید عامل اصلی رشد صادرات غیرنفتی ایران باشد، یافتن بازارهای جدید صادراتی و تغییر نگاه به کشورهای هدف است. آمار منتشره وزارت اقتصاد تحلیل جالبی در این باره به دست می‌دهد. بر این اساس، نگاه صادراتی ایران از اروپا به آسیا و آفریقا متمرکز شده؛ به‌طوری که آسیا 84 درصد صادرات ایران را به خود اختصاص داده و با وجود سهم 9/13 درصدی اروپا، سهم آفریقا در خرید کالاهای ایرانی برای نخستین‌بار از نیم‌ درصد به 5/1 درصد افزایش یافته است. جالب اینجاست که هم‌اکنون عراق در صدر واردکنندگان کالاهای ایرانی قرار گرفته و سهم 8/18 درصدی در ارزش آن دارد. صادرات ایران به کشورهای عضو کنفرانس اسلامی نیز تا پایان سال 86 به 7/19 میلیارد دلار رسیده که در سبد 57 میلیارد دلاری کل صادرات غیرنفتی 4 سال اخیر، سهم عمده‌ای را به خود اختصاص داده است. لذا این آمار احتمالا ما را به این نتیجه خواهد رساند که سیاست تغییر نگاه به بازارهای هدف صادراتی، جواب داده و کشورهایی بظاهر کوچک یا کم اهمیت  که گاه نامشان در سفر به ایران چندان به نظر بلند منتقدان نمی‌آمد  بازارهایی موثر و بالفعل برای کالاهای ایرانی بوده‌اند که نتیجه‌اش در آمارهای صادراتی کشور امروز قابل مشاهده است.

*مرجع آمار: سایت گمرک جمهوری اسلامی ایران