در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گوهرتپه
مرگ تدریجی شهر 5 هزار ساله
باستانشناسان در جستجوی علل نابودی شهر 5 هزار ساله گوهرتپه شواهدی را بدستآوردند که نشان میدهد این شهر باستانی به تدریج از بین رفته است.
به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، «علی ماهفروزی»، سرپرست هیات کاوش گوهرتپه مازندران دراینباره گفت: «نخستین فصل از پژوهشهای پروژه مطالعاتی "از غار تا شهر" را با طرح چند پرسش مهم آغاز کردیم که ازجمله این پرسشها آن است که گوهرتپه به عنوان یکی از نخستین شهرهای منطقه در چه دوره زمانی و چگونه اضمحلال یافت.»
وی در ادامه گفت: «بر همین اساس و از آنجایی که گمان میرفت شهر بزرگی چون گوهرتپه که با مناطق اطراف خود در ارتباط و برهم کنش است، باید حصار داشته باشد. به همین علت بخشی از فعالیتهای کاوش باستانشناسی را به کشف این موضوع اختصاص دادیم و موفق به کشف شواهد حصار شهر شدیم اما نکته جالب آن بود که در بخشی از این حصار با تدفین یک اسکلت 4 هزار ساله مواجه شدیم.»
به گفته وی؛ تدفین این اسکلت نشان میدهد که در 4 هزار سال قبل حصار شهر از رونق افتاده اما زندگی همچنان در گوهرتپه ادامه داشته است.
به اعتقاد باستانشناسان شهر گوهرتپه در حدود اوخر هزاره دوم پیش از میلاد به طور کامل متروک میشود اما انجام تدفین متعلق به اواسط دوره برنز روی حصار شهر خبر از مرگ تدریجی شهر میدهد.
ماهفروزی دراینباره گفت: «پدیدههای طبیعی همچون بیماری، سیل، زلزله و تغییر شرایط آب و هوا در دوران باستان باعث متروک شدن شهرها شده است. البته نمیتوان گفت که گوهرتپه کاملا از این امر مستثنا بوده است اما مرگ این شهر باستانی به طور تدریجی آغاز شده و به مرور زمان از بین رفته است.»
ماهفروزی درباره مطالعات اخیر انجام گرفته در گوهرتپه مازندران گفت: «نخستین فصل مطالعات باستانشناسی پروژهای با موضوع از "غار تا شهر" توسط هیات ایرانی و آلمانی و با همکاری باستانشناسان و متخصصین علوم میان رشتهای از دانشگاه لهستان به تازگی به پایان رسید. این پروژه برای نخستین بار پس از انقلاب به انجام میرسد و موضوع آن چگونی خروج انسان از غار و شکل گیری نخستین شهرها در استان مازندران است.
وی گفت: «روند توالی فرهنگی استقرارهای مازندران از دوره غارنشینی تا اضمحلال نخستین شهرهای باستانی در حوزه جنوب و جنوب شرق دریای مازندران (کاسپین) از مهمترین اهداف این پروژه است. بر همین اساس حدو 15 هزار سال تغییر و تحولات منطقه مورد بررسی قرار میگیرد.»
ماهفروزی افزود: «با طرح پرسشهایی درباره چگونگی اضمحلال این جوامع اولیه کاوش در 4 بخش و روی 4 پشته محوطه باستانی گوهرتپه را آغاز کردیم که حصار شهر یکی از آن بخشها بود.»
وی در توضیح 3 بخش دیگر کاوش در سال جاری گفت: « ایجاد یک دیواره لایه نگاری به منظور رسیدن به یک تاریخگذاری دقیق در منطقه جنوب و جنوب شرقی دریای مازندران از جمله کارهایی بود که انجام شد. این لایهنگاری با دقت بسیار بالایی انجام گرفته است و اطلاعات تاریخی گذاری آن میتواند به عنوان یک شاخص در منطقه محسوب شود.»
به گفته ماهفروزی پیش از این تورنگ تپه، شاه تپه و یارین تپه مورد لایه نگاری قرار گرفته بود که امروز دیگر اطلاعات آنها برای باستانشناسان کارایی سابق را ندارد و برای بالا بردن دقت تاریخ گذاری در منطقه و ایجاد یک شاخص صحیج گوهرتپه مورد لایهنگاری قرار گرفت.
هیات باستانشناسی هنوز دیواره لایهنگاری را تا خاک بکر نرساندهاند اما در همین مقطع نمونههای استخوانی و آزمایشگاهی را برای بررسی و مطالعه تاریخ یابی به خارج از کشور منتقل میکنند.
ماهفروزی درباره بخش سوم مطالعات گوهرتپه گفت: «شهر دوره برنز گوهرتپه پس از اضمحلال در دوره عصر آهن دو و سه به صورت گورستان مورد استفاده بوده است و همیشه این سئوال مطرح بوده است که در وقفه تاریخی اواخر هزاره دوم پیش از میلاد تا هزاره اول چه اتفاقی در گوهرتپه رخ داده است.»
وی گفت: «در این مطالعات و انجام کاوشهای باستانشناسی با نهشتهای باستانی به بلندی حدود 3 متر مواجه شدیم که میتوانست بسیاری از پرسشهای باستانشناسی ما را در اینباره پاسخ دهد.»
ماهفروزی افزود: «کاوش در این لایهها نشان داد که شهر باستانی گوهرتپه تنها به عنوان یک گورستان در دوره عصر آهن استفاده نشده است و این محوطه باستانی لایههای معماری عصر آهن دو و سه را هم دارد.»
وی در ادامه گفت: «ما تا امروز در گوهرتپه عصر آهن یک را نداشتیم و این دوره همچون یک علامت سئوال باقی مانده بود. اما در این کاوشها به نظر میرسد که با لایههایی برخورد کردیم که نشانی از این دوره در آن دیده میشود. حدس میزنیم که پس از اضمحلال تمدن دوره برنز گوهرتپه، ابتدا با افرادی مواجه هستیم که به صورت کوچرو نیمه دائم در منطقه زندگی میکردند و پس از آن برخی از این اقوام در گوهرتپه ساکن شدند.»
از دیگر برنامههای پژوهشی این فصل کاوش بررسی لایههای معماری دوره برنز گوهرتپه بود. ماهفروزی دراینباره گفت: «متاسفانه استفاده گورستانی از این محل باعث شده که هنگام کندن چالههای تدفین در سه هزار سال قبل باعث تخریب لایههای معماری شوند. به همین علت لایههای سالم معماری در این فصل کاوش کمتر دیده شد و امیدواریم در فصول آینده بتوانیم در این مورد هم یافتههای باستانشناسی داشته باشیم.»
سرپرست آلمانی پروژه از غار تا شهر بر عهده کریستین پیلر است. به گفته این پروژه به صورت صد در صد توسط پژوهشگران ایرانی نوشته شده است اما در اجرا به طور مشترک با دانشگاه مونیخ آلمان، و همچنین متخصصین علوم میان رشتهای از دانشگاه لهستان به انجام میرسد.
این پروژه قرار است به ساختارهای باستانشناسی حاشیه دریای مازندران نیز کمک کند. به همین دلیل برای تکمیل مطالعات حوزه جنوب و جنوب دریای مازندران در ایران، یک لایه نگاری در کشورهای ازبکستان و ترکمنستان به انجام میرسد و در صورت لزوم این قبیل مطالعات در کشور تاجیکستان نیز دنبال میشود.
محوطه باستانی گوهرتپه، تا کنون مهمترین محوطه شناسایی شده در حاشیه دریای مازندران است که شواهدی از آغاز شهرنشینی در آن یافت شده است. این شواهد حاکی از آن است که انسان ساکن در منطقه پس از خروج از غار به دشت آمده و پس از پیمودن دوره روستانشینی در محوطه های طوق تپه، عباسی و یاقوت تپه، در دوره برنز، در گوهرتپه ساکن شده است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
