«ماما»های بیکار، روی دست وزارت بهداشت

اما برای رشته‌ای که رسما از سال 1308 در ایران به عنوان یکی از شعب مدرسه طب آغاز به کار می‌کند، در حال حاضر با وجود 50 هزار عضو رسمی در سازمان نظام پزشکی، 15 هزار کاردان مامایی و بیش از 12 هزار بیکار، چندان کارنامه مطلوبی محسوب نمی‌شود.

در واقع روز جهانی ماما برای ماما‌های ایرانی بیشتر به بیان مطالبات و تکرار مشکلاتی نظیر تقویت جایگاه مامایی، مشکلات بیمه‌ای ماماهای دارای مطب، حقوق نامناسب، بیکاری، ردیف شغلی نامناسب، بی‌توجهی به حقوق و جایگاه ماماها در زایمان و به حساب نیاوردن مامایی جزو مشاغل سخت و زیان‌آور  سپری می‌شود تا جشن و گرامیداشت این روز.

ناهید خداکرمی، رئیس انجمن علمی مامایی ایران با تایید این مطالبات به «جام‌جم» می‌گوید: متاسفانه به‌خاطر داشتن نگاه درمان‌محور به جای نگاه سلامت‌محور در بررسی‌های مدیریتی 2 دهه اخیر، مامایی از جایگاه واقعی و مناسب خود دور شده است.

او ادامه می‌دهد: ریخت‌وپاش‌های نظام سلامت ما در حوزه مادران و نوزادان بسیار زیاد است تا جایی که به جای بهره‌گیری از توانایی و نیروی انسانی در این حوزه، بیشتر از تجهیزات استفاده می‌شود.

او با اشاره به آمار کشور انگلستان می‌گوید: در انگلیس هر مادر باردار یک تا 3 نوبت سونوگرافی می‌شود و آمار سزارین در این کشور، 21 درصد از کل زایمان‌های انگلیس را شامل می‌شود، اما در ایران یک مادر ممکن است تا 15 بار سونوگرافی شود و آمار زایمان‌های سزارین بر اساس آمار‌های رسمی بیش از 40 درصد از زایمان‌های کشور است.

خداکرمی به پوشش خدمات بیمه‌ای برای خدمت‌دهنده به جای خدمات در این حوزه اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه خدمات بیمه‌ای فقط به خدمت‌دهنده سرویس می‌دهد، در حالی که اگر این بیمه برای آموزش و زایمان طبیعی در نظر گرفته شود، به مراتب نتیجه بهتری خواهد داشت.

به گفته او، در ایران به ازای هر 8 مادر باردار، یک ماما مشغول به خدمت است، در حالی که برای هر مادر یک دستگاه مانیتور وجود دارد.

خداکرمی به برنامه عملیاتی مراقبت نفر به نفر در زایمان طبیعی اشاره و اظهار می‌کند: از نظر علمی باید 10 تا 15 درصد از زایمان‌های هر جامعه‌ای به صورت سزارین باشد که در کشور ما بویژه در بخش خصوصی این آمار به 90 درصد هم می‌رسد.

جایگاه مامایی در بهداشت باروری

افزایش آمار سزارین، مساله این است؛ در واقع علاوه بر بی‌توجهی به جایگاه ماماها در ارائه خدمات مشاوره قبل و پس از ازدواج، هنگام بارداری و... همه آنچه به عنوان بهداشت باروری مطرح می‌شود، در ارائه خدمات پایان دوره بارداری و زایمان نیز نقش آنها همچنان نادیده گرفته می‌شود.

براساس اعلام وزارت بهداشت، آمار سزارین 40 درصد از زایمان‌های کشور را تشکیل می‌دهد که این آمار در گیلان به 80 درصد آمار زایمان‌ها و در سیستان و بلوچستان به 5 درصد زایمان‌ها محدود می‌شود.

در دنیا برای کاهش آمار سزارین از 3 روش استفاده می‌کنند؛ اول انجام زایمان طبیعی بعد از اولین زایمان سزارین در مادران و دوم چرخش خارجی در نوزادان که با پا به دنیا می‌آیند، از جمله راه‌های رایج در کشورهای پیشرفته است، اما در حال حاضر، از لحاظ امکانات در ایران ظاهرا امکان‌پذیر نیست.

در روش سوم بر حضور همراه آموزش‌دیده در کنار زنان باردار اشاره می‌شود که استفاده از ماماها در این روش بسیار موثر و قابل اجراست.

مهراندخت نکاوند، عضو هیات علمی دانشگاه با تایید مشکلات این حرفه می‌گوید: در همه جای دنیا، ماماها خیلی از زمینه‌های بهداشت باروری را پوشش می‌دهند؛ به طوری که سال 2007 شعار روز جهانی ماما به عنوان بهداشت باروری از قبل از تولد تا زمان مرگ، تاییدی بر این حوزه و وظایف کاری ماماها بود.

او ضمن اشاره به بیکاری ماماها اظهار می‌کند: متقاضی برای این رشته زیاد است و ارتباط درست و حقیقی بین پذیرش دانشگاه‌ها در این رشته و جذب و نیاز بازار کار وجود ندارد و این سیاستگذاری نادرست در کنار بی‌توجهی به جایگاه واقعی آنها، به بیکاری ماماها دامن زده است. نکاوند به جایگاه ماماهای شاغل در مراکز بهداشتی و درمانی اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه ماماها با ردیف شغلی معادل پرستاران در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مشغول به کار می‌شوند و با انجام کارهای مراقبت بعد از زایمان، از حیطه وظایف خود دور می‌شوند.

فرهنگ‌سازی

عضو هیات علمی دانشگاه درباره حفظ جایگاه ماماها در کشور به افزایش سزارین‌ها اشاره و اظهار می‌کند: آمار سزارین در برخی بیمارستان‌ها به 90 درصد هم می‌رسد؛ در حالی که عمل سزارین یک عمل انتخابی از سوی زنان باردار محسوب نمی‌شود، بلکه بر حسب مورد در واقع بر اساس تشخیص پزشک این عمل درخصوص مادران باردار قابل اجراست.

نکاوند ادامه می‌دهد: در حال حاضر هیچ زن بارداری به انجام زایمان طبیعی تشویق نمی‌شود.

وی تنها راه کاهش عمل سزارین در کشور را فرهنگسازی و آموزش مادران باردار عنوان می‌کند و می‌گوید: آمار عمل‌های سزارین در کشورهای پیشرفته به 10 تا 15 درصد زایمان‌ها می‌رسد.

دبیر انجمن علمی مامایی ایران نیز می‌گوید: درد زایمان دشمن مادر نیست بلکه دوست اوست، چرا که موجب ترشح هورمون‌هایی در بدن می‌شود که مادر را هم از نظر عاطفی و هم اعتماد به نفس و قوت آماده می‌سازد.

خداکرمی ادامه می‌دهد: تمرکز ما بر زایمان فیزیولوژیک و استفاده نکردن از دارو برای کاهش درد است که مادر را طی کلاس‌های دوران بارداری به قدری قوی کنیم که بتواند بر دردهایش مسلط باشد یا می‌توان ماماها را آموزش داد تا با استفاده از روش‌های کمکی مانند انتونوکس، ماساژ درمانی و زایمان در آب، زایمان خوشایندی را برای مادران موجب شوند.