بررسی موضوع تندرستی الکترونیکی (بخش نخست)
فناوری اطلاعات بر بالین بیمار
پزشک امروز بدون فناوری اطلاعات همان طبیب دیروز هم نیست. با رشد همه جانبه روشهای نوین زندگی، شاهد نقش فناوری اطلاعات در درمان و تحقیقات پزشکی نیز هستیم و بنابر نیازهای خود میتوان این زندگی را جهت داد، چرا که فناوری اطلاعات بیکم و کاست در خدمت زندگی بهتر است.
این روزها در دنیای فناوری اطلاعات با یک شماره پرونده میتوانید به تمام اطلاعات پزشکی خود دست پیدا کنید. سیستمهای مدیریت اطلاعات سلامت به بخشها و تخصصهای مختلفی تقسیم شدهاند که از جمله آنها موارد ذیل را میتوان نام برد.
سیستمهای ذخیره اطلاعات بیمار، سیستمهای اطلاعات سلامت، سیستمهای اطلاعات دارویی، سیستمهای درمانی و جراحی، سیستمهای پیگیری درمان، سیستمهای هدایت بیمار، سیستمهای کنترل کلینیک، سیستمهای درمان از راه دور، سیستمهای پبت اطلاعات اموات و کالبد شکافی، سیستمهای راهبری پرستار، رباتهای جراح، سیستمهای داروخانه و سیستمهای پذیرش بیمار و بسیاری دیگر که حتی نام بردن آنها در این مقاله نمیگنجد.
اما در پس پرده طراحی تمام اینها یک هدف مشترک وجود دارد که آن تسهیل در کار درمان است. با استفاده از این سیستمها بیمار در کمترین زمان بهترین خدمات را دریافت میکند، پزشک تمام وقت از هر جای دنیا که بخواهد به بیماران خود دسترسی دارد و اطلاعات بیماران در همه جا بهطور کامل در دسترس است. دسترسی همگانی به اطلاعات پزشکی در بستر شبکههای الکترونیکی یک رویا نیست آن را به وضوح میتوان در سازمانهای درمانی که به این سیستمها نزدیک شدهاند مشاهده کرد. سامانهای مانند ذخیره الکترونیکی اطلاعات سلامت (HER) که میتواند اطلاعات بهداشتی، درمانی و سلامتی فرد را پیش از تولد، یعنی زمانی که فرد دوران جنینی را طی میکند تا پس از مرگ یعنی وقتی دیگر در قید حیات نیست را بهصورت اطلاعات جامعی در یک فایل الکترونیکی ذخیرهسازی کرده و آن را در یک شبکه اختصاصی در دسترس افراد مشخصی قرار دهد، بهعنوان نمونه بارزی از کارکردهای فناوری اطلاعات در امر سلامت بهشمار میرود.
در سامانههای الکترونیکی کنترل سلامت همه چیز بهصورت داده برای سیستمها تعبیر میشوند، یعنی اطلاعاتی مانند مشخصات اولیه بیمار و مشخصات بیماری او بهصورت کدهای تعریف شده در سیستم ثبت میشود و پزشک مستقیما میتواند در هر لحظه به وضع بیمار رسیدگی کند. این کار باعث میشود تا این سیستمها بتوانند مدیریت منابع بیمارستانی را در اختیار گرفته و آنها را برای استفاده به بهترین نحو ممکن آمادهسازی کنند. این سامانهها برای استفاده پزشکی و مدیریت اطلاعات بیمارستانها به امری حیاتی تبدیل شدهاند.
تعریف
کلمه تندرستی (سلامت) الکترونیکی که ترجمه Electronic Health است دارای تعاریفی استاندارد و بسیار تخصصی است که بهشکل ساده میتوان آن را اینگونه تعریف کرد: «تمامی امور سلامت که به هر نحو با آثار فناوری اطلاعات اعم از رایانهای شدن، اصلاح ساختار یا تغییر شیوه دسترسی باشد را سلامت الکترونیک گویند». سلامت الکترونیکی، بهدلیل نوظهور بودن هر روز اشکال جدیدی را بروز میدهد و به همین دلیل نیز نمیتوان برای آن تعریفی جامع و همیشگی ارائه کرد که به تمام اشکال آن مستقیما اشاره کند و بهصورت کلی نیز بهدلیل هم پیوندی ایجاد شده بین حوزه سلامت و حوزه فناوری اطلاعات زیر شاخههای بسیاری را بهوجود آورده است که بیشتر آنها نیز بهعنوان رشتهها و تخصصهای مستقل در دانشگاههای مختلفی تدریس میشوند. رشته Medical Informatics از این دسته است.
تاریخچه
پرونده الکترونیکی تندرستی بهعنوان یک طرح استاندارد و سراسری دارای سابقه کوتاهی است و در اکثر نقاط جهان 2 یا 3 سال بیشتر از عمر آن نمیگذرد اما صورت محلی و تک شعبهای تقریبا از سالهایی که ارائه نرمافزارها برای کاربریهای متنوع رایج شد این سیستمها نیز شروع بهکار کردند که یکی از اولین سیستمها نیز سیستم پذیرش بیمارستانی بوده است. این سیستم درابتدا در بیمارستانهای آمریکا، انگلستان و ژاپن پیادهسازی شد و سپس بهدیگر نقاط جهان سرایت کرده و در آنجانیز بومی گردید.
پرونده الکترونیکی سلامت در اشکال مختلف و با عناوین متفاوتی در کشورهای مختلف مطرح شده است و بنابر شرایط خاص آن کشورها دارای صورتها و نمودهایی ویژه است. حدود 20 سال پیش در آلمان ایده استفاده از کارتهای هوشمند برای امور سلامت مطرح شد. این کارتهای هوشمند که تا قبل از آن صرفا برای امور بانکی از آنها استفاده میشد، توانستند در مدتی کوتاه، در نظام درمانی این کشور نقش خود را ایفا کنند. این سیستمها درسال 1998 دارای استاندارهایی شدند که در یکی از اصلیترین آنها این سیستمها به 6 سطح تقسیم شده است، البته تقسیمبندیهای آن چندان روشن نیست و تنها امور مربوط به درمان را برای آن لحاظ کردهاند و در سطوح اولیه آن اطلاعات پذیرش بیمار و ارتباط بین سیستمهای ناهمگون که خاصیت کار بیمارستانی نیز همین است مطرح میشود و در سطوح بالاتر آن، امور ارتباطات از راه دور و مبادلات چندرسانهای مطرح میگردد. نمونههایی مانند پروژه کشف ژنوم انسانی در سال 1993 آغاز و در سال 2003 به پایان رسید که در این پروژه اطلاعات ژنوم انسانی کشف و در یک پایگاه داده مخصوص ذخیرهسازی شد.
نیازهای ملی و محلی
امور مرتبط بهسلامت بهلحاظ گستردگی زمینه کارکرد، دارای نیازهای بسیار متنوعی است، اما اصلیترین نیاز برای پیادهسازی سیستمهای نوین درمانی، نیاز به فرهنگسازی است. این نیاز از آن جهت بسیار اهمییت دارد که برای استفاده از این سیستمها سه دسته از افراد جامعه یعنی بیمار، پزشک و دستاندر کاران سلامت میبایست همگی با این سیستمها و نوع کارکرد آنها آشنا باشند و از آن مهمتر بهوجود آنها با دید مثبت نگاه کرده و سعی کنند نتایج و مزایای آن را برای خود تحلیل کنند تا بتوانند با آنها ارتباط بسیار عمیقتری برقرار کنند.
دیگر نیازهای این سیستمها داشتن زیر ساختهای ارتباطی مناسب است تا بتواند ارتباطی پایدار، ایمن و ارزان را برای واحدها درمانی فراهم کند. نیازهایی مانند سیستمهای آموزشی و تجهیزاتی نیز از دیگر نیازهاست. البته این را هم باید خاطرنشان کرد که الکترونیکی شدن بهمعنای اینترنتی شدن نیست.
سعید نوری آزاد
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
