رادیو ایران

اداره رادیو تا 1322 به عهده وزارت پست و تلگراف بود. در پانزدهم تیرماه همان سال هیات وزیران در تصویب‌نامه‌ای سازمان جامعی را به نام اداره انتشارات و تبلیغات برای اداره رادیو بوجود آورد و مقرر گردید که این سازمان زیرنظر نخست‌وزیری به کار رادیو و توسعه آن بپردازد. مدت زمان پخش برنامه در آن تاریخ 5 ساعت در شبانه‌روز بود. از تیر 1339 برنامه‌ها به صورت 24 ساعته پخش شد که تاکنون ادامه دارد. همچنین از این سال رادیو‌‌‌دو با 3 ساعت پخش روزانه به عنوان یکی از کانال‌های شبکه سراسری آغاز به کار نمود که در پایان سال 1376 با تغییر تشکیلات صدا از شبکه سراسری مجزا شد.

مأموریت این شبکه بررسی طرح‌های رادیویی از نظر قالب، محتوا، تولید و پخش برنامه‌های رادیویی با گرایش‌های مختلف در چارچوب اصول و خط‌مشی برنامه‌ها و سیاست‌های مصوب سازمان و دستورالعمل‌های شورای سیاستگذاری می‌باشد.

ساعات پخش برنامه و نام آنها به‌صورت پیش‌بینی در جدولی به نام کنداکتور تنظیم می‌گردد و برنامه‌ها طبق ساعات مقرر پخش می‌گردند مگر آن‌که مناسبتی خاص باعث شود که برنامه ویژه تهیه و به‌صورت جایگزین پخش شود.

در سال 1384 این شبکه با نام رادیوایران سازماندهی مجدد شد و گروه‌ها طبق موضوع تقسیم و نامگذاری شدند.

رادیو ایران از همان نخستین ساعت فعالیت خود به زبان‌های فارسی، عربی، فرانسه، انگلیسی و آلمانی خبر پخش می‌کرد. بقیه برنامه با موسیقی ایرانی و عربی پر می‌شد.

رادیو در ابتدا، تنها یک فرستنده 2 کیلوواتی برای موج متوسط و یک فرستنده 14 کیلوواتی برای موج کوتاه داشت که بخش بسیار محدودی از ایران را پوشش می‌داد.

از دومین روز تأسیس رادیو، برنامه‌ها در دو بخش 30/11 تا 00/14 و 45/17 تا 30/00 بامداد پخش می‌شد که پس از آن مطالبی تحت عنوان گفتار به مجموعه خبر و موسیقی اضافه شد.

در شروع کار، ساختمان رادیو از دو طبقه در بی‌سیم قصر تشکیل می‌شد. طبقه اول شامل یک اتاق انتظار و دستگاه‌های فرستنده و تقویت‌کننده بود و طبقه دوم از یک اتاق که با نصب پرده در مقصد دوبل کردن در ورودی و خروجی و سیمان کاری دیوارهای داخلی به صورت استودیو درآمد.

آغاز کار رادیو در ایران با شعله‌ور شدن آتش جنگ جهانی دوم همراه بود و آسیب این جنگ به کشور، رادیوایران را در نخستین سال‌های کارش با مشکل روبه‌رو کرد، به طوری که حتی برنامه‌های معمول آن چند بار دچار وقفه شد.

در 15 تیر 1322 هیات وزیران طی تصویب‌نامه‌ای سازمان جامعی را به نام اداره انتشارات و تبلیغات برای رادیو به وجود آورد و مقرر شد تا این سازمان زیرنظر نخست‌وزیری به کار اداره و توسعه رادیو بپردازد. پس از آن، اداره انتشارات و تبلیغات در وزارت کار اداره امور را عهده‌دار شد. در سال 1326، بار دیگر رادیو در اختیار نخست‌وزیری قرار گرفت و در سال 1332، اداره کل انتشارات و تبلیغات به طور مستقل تأسیس و سرپرستی رادیو را عهده‌دار شد. این وضعیت تا تیر 1350 ادامه داشت و در این تاریخ به موجب قانون تشکیل سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران، رادیو در اختیار این سازمان قرار گرفت. از بدو تأسیس اداره و تشکیلات رادیو به نام‌هایی چون انتشارات و تبلیغات، رادیو و خبرگزاری و اداره کل انتشارات و رادیو خوانده می‌شد.

از سال 1319 تا 1327، برنامه‌های رادیو در همان استودیوی اولیه اجرا و پخش می‌شد، ولی فاصله 9‌‌‌کیلومتری فرستنده از شهر و وجود تنها یک اتومبیل برای رفت و آمد اعضای ارکستر و گویندگان، باعث شد تا در ضلع غربی میدان توپخانه در جوار اداره راهنمایی و رانندگی، محلی در نظر گرفته شود. در میدان ارگ، استودیوی کوچکی ساختند که اخبار ساعت 18 از آن محل پخش می‌شد. افتتاح رسمی این محل در 20‌سالگی رادیو در سال 1339 انجام شد. در همان حال، فرستنده‌های محلی نیز آغاز به کار کردند که اولین آنها رادیو تبریز بود که سال 1326 به راه افتاد با این حال در سال 1340 تنها 12 شهر ایران فرستنده رادیو داشت.

بعد از انقلاب، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران جایگزین سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران شد. هم اکنون، 8 شبکه رادیویی شامل رادیو سراسری، رادیو جوان، رادیو تهران، رادیو ورزش، رادیو معارف، رادیو پیام، رادیو قرآن و رادیو فرهنگ فعال هستند. در آینده شبکه رادیویی سلامت نیز راه‌اندازی خواهد شد.

مجتبی میرزاعلی