مرگ حرفه‌ای یک فوتبالیست

اتفاق‌هایی که تابستان گذشته دل هر هوادار فوتبالی را فرو می‌ریخت، خبرهای مکرر مصدومیت وحشتناک پارگی رباط صلیبی زانو (A.C.L) بود. محسن خلیلی، آقای گل فصل گذشته لیگ برتر درست در زمانی که می‌خواست مشکل چند سال اخیر تیم ملی در خط حمله را حل کند، با چنین معضلی روبه‌رو شد. عباس آقایی، همبازی سال گذشته او هم به محض رفتن از پرسپولیس به سایپا، رباط صلیبی پاره کرد. متقابلا دروازه‌بان پیشین سایپا هم که در دروازه پرسپولیس جایگاهی پیدا کرده بود، همچنین سهراب بختیاری‌زاده ستاره کهنه‌کار فولاد، با ابتلا به این مشکل، ماه‌ها خبرساز شد. امید رضا روانخواه، پدیده فصل گذشته استقلال هم در حالی که آهسته‌آهسته گلزنی به پرسپولیس را به عادتی برای خود تبدیل می‌کرد، دچار پارگی رباط صلیبی شد.

شاید این نمونه‌ها مشهورترین بازیکنانی بودند که در ابتدای فصل گذشته اپیدمی پارگی رباط صلیبی زانو را به عنوان کابوس فوتبال ایران مطرح کردند. عارضه‌ای که تا همین چند سال پیش، درمانی نداشت و به عنوان پایانی بر کار یک فوتبالیست حرفه‌ای محسوب می‌شد؛ اما امروزه با پیشرفت فناوری پزشکی طی مدتی حدود 8 تا 12 ماه قابل درمان است. ولی پرسش‌هایی که در اذهان زیادی به وجود آمد، این‌که: 1- چگونه یکباره این عارضه در مقطع زمانی کوتاهی بین بازیکنان لیگی ما گسترش پیدا کرد و آیا رسوخ یکباره این مشکل بین بازیکنان حاضر در تمرینات پرسپولیس می‌تواند کاملا اتفاقی تلقی شود؟! 2- چگونه اغلب بازیکنان درمان شده مبتلا به این مشکل طی ماه‌های اخیر، در بازگشت موفق و قدرتمندانه به میادین فوتبال ناکام مانده‌اند؟ این پرسش‌ها محور گزارشی قرار گرفت که در آن، افراد صاحب صلاحیتی به اظهارنظر پرداختند.

دکتر پرویز سیار، یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های داوری فوتبال ایران است. او که سال‌ها در فوتبال آلمان داوری کرده است، دارای درجه فوق تخصص تروماتولوژی نیز هست و سال‌ها پزشک تیم ملی فوتبال ایران بوده است.

سیار درباره عارضه پارگی رباط صلیبی در میان فوتبالیست‌ها می‌گوید: نوع ورزش در ابتلا به عارضه پارگی رباط صلیبی تاثیر فراوانی دارد، مثلا بندرت یک پینگ‌پنگ باز یا یک بدمینتون‌باز دچار مشکلی در این زمینه می‌شود، در حالی که یک تنیسور یا اسکی‌باز به دلیل سرعت بالا در چرخش‌های ناگهانی بشدت در معرض چنین ضایعه‌ای قرار می‌گیرد. برای فوتبالیست‌ها هم زمانی که پا با استوک‌های کفش روی زمین فیکس می‌شود و بدن می‌چرخد، احتمال آسیب رباط به وجود می‌آید، آنقدر که در فوتبال این مشکل خیلی بیشتر از کشتی پیش می‌آید. چون فن فیتیله‌پیچ، چرخش و فشار بی‌امانی به زانو می‌آورد، اما نکته اینجاست که کشتی‌گیر تا آستانه درد می‌تواند در مقابل فیتیله‌پیچ مقاومت می‌کند و بعد با پذیرش فن، حریف خود را از پارگی رباط صلیبی نجات می‌دهد؛ در حالی که حرکات چرخشی ناگهانی و ناخودآگاه فوتبال در این زمینه خیلی خطرناکند.

سیار درباره درمان این مشکل میافزاید: در گذشته‌ای نه چندان دور یعنی در زمان بازیگری مارکوفان باستن (فوق‌ ستاره پیشین فوتبال جهان)‌، درمانی برای این عارضه وجود نداشت و بازیکنی که با پارگی رباط صلیبی روبه‌رو می‌شد، باید فوتبال را کنار می‌گذاشت، اما خوشبختانه امروزه در جهان و از 4 سال پیش در کشورمان متخصصانی پیدا شده‌اند که با مهارت و موفقیت این عارضه را جراحی می‌‌کنند.

به گفته وی، هزینه این جراحی در بیمارستان‌های مدرن و خصوصی 8 تا 10میلیون تومان و در مراکز درمانی دارای قرارداد با بیمه 3‌‌تا‌4 میلیون تومان است. اما با این حال بسیاری، توان پرداخت چنین هزینه‌هایی را ندارند. البته اگر بازیکنی حرفه‌ای نباشد مثلا کارمندی باشد که به فوتبال هم می‌پردازد، می‌تواند این ضایعه را عمل نکند و با تقویت کامل عضلات 4 سر ران به فوتبال برگردد؛ به شرطی که نه تکل کند و نه خود را در معرض تکل و حرکت‌های خشن حریف قرار دهد.

شاید آماده نبودن بازیکنان و تمرین‌های غلط و ناقص برخی مربیان، از مهم‌ترین دلایل افزایش آسیب‌های شدیدی چون پارگی رباط صلیبی باشد. حرفه‌ای شدن فوتبال و بالا گرفتن شدید تب فوتبال و مسائل و تنش‌های حاشیه‌ای قطعا لطماتی نیز به وجود خواهد آورد؛ از جمله این که برگزاری بازی‌ها و رقابت‌های شدید بلافاصله پس از دوره استراحت پایان فصل بازیکنان و انجام رقابت‌های گلادیاتور گونه در زمانی که بیشترین نیاز به آمادگی عمومی بدنی وجود دارد، به چنین دستاوردهای تلخی ختم می‌شود.

دکتر محمدرضا بیات، پزشک و کارشناس رادیو ورزش نیز بر طی شدن تدریجی دوران آماده‌سازی عمومی و سپس افزایش توان عضلانی بویژه ماهیچه‌های کلیدی و مهمی چون عضلات 4 سر، پیش از شروع رقابت‌های شدید درگیرانه تاکید و اصرار دارد.

بیات معتقد است طی نشدن درست و اصولی این دوران می‌تواند صدمات سنگینی به بدن وارد کند. همچنین بازگشت به میادین پس از عمل جراحی ترمیم رباط صلیبی نیازمند طی شدن دوران چندین ماهه‌ای است که ورزشکاران نباید به هیچ‌وجه در این زمینه از خود شتابزدگی و عجله نشان دهند.

دکتر سیدعباس حسینی، دیگر کارشناس پزشکی رادیو ورزش نیز شتابزدگی در تسریع بی‌مورد روند درمانی را آفت مهم التیام نیافتن مشکل پارگی رباط صلیبی یا عود مجدد آن می‌داند. حسینی می‌گوید: پس از پارگی رباط صلیبی معمولا تورم بسیار زیادی حوالی زانوی مصدوم رخ می‌دهد که قبل از جراحی باید حتما این تورم مهار شود که این خود نیازمند کاری چندین روزه و شاید چند هفته‌ای است. پس از جراحی نیز ورزشکار حتما باید دوره چندین ماهه بهبودی و سپس تقویت عضلانی خود را طی کند، چرا که در این مدت بیکاری و استراحت طول درمان، عضلات کاهش و ضعف کاملا مشخصی نسبت به دوره قبل از مصدومیت پیدا می‌کنند که بازگشت به دوره ایده‌آل قبلی را منوط به کار و تمرین‌هایی حداقل چندین ماهه می‌کنند.

سیار هم درباره روند و سیر بهبودی یک ورزشکار پس از عمل جراحی ترمیم پارگی رباط صلیبی زانو چنین توضیح می‌دهد: معمولا 2 روز پس از این جراحی، مصدوم از بیمارستان ترخیص می‌شود و معمولا پس از 3 ماه فیزیوتراپی دویدن‌ها را به مرور از سر می‌گیرد، اما طول‌درمان در این عارضه 8 تا 12 ماه است که این به عواملی ازجمله میزان آمادگی جسمانی عمومی بازیکن، میزان تمرین‌های مناسب، تغذیه و قدرت عضلانی ازجمله توان عضلات 4 سر وی بستگی دارد.

مثلا جواد نکونام وقتی با چنین عارضه‌ای روبه‌رو شد، با وجود استفاده از امکانات کامل، متخصصان توانا و برنامه درمانی عالی، حدود 8 ماه طول کشید تا به آرامی برگردد و برای بازگشت به جایگاهش در اوساسونا نزدیک یک سال طول کشید.

روند بهبودی که کارشناسان به آن اشاره می‌کنند، کاملا طبیعی است و اگر بازیکنی تحت تاثیر احساسات خود یا جوی که از سوی برخی افراد کم‌اطلاع اعم از هوادار، رسانه، مربی، خانواده و آشنایان و... ایجاد می‌کنند و خواهان بازگشت زودتر از موقع به میادین باشد، قطعا با مشکلاتی کمابیش جدی روبه‌رو خواهد شد.

محرم نویدکیا، کاپیتان تیم سپاهان که یکی از فنی‌ترین و در عین حال بداقبال‌ترین فوتبالیست‌های ایرانی در روبه‌رو شدن با صدمه‌های ورزشی طی سال‌های اخیر بوده است، یکی از دلایل این امر را در کنار درمان‌های بعضا ناقص ناشی از تشخیص پزشکی نادرست یا ضعیف پزشکان، اصرار در تعجیل به میدان ذکر می‌کند.

همچنین محسن خلیلی، بهترین گلزن فصل گذشته لیگ که در دیدار برگشت ایران  سوریه در دمشق بر اثر چرخشی پشت محوطه جریمه حریف، دچار صدمه‌دیدگی و سپس پارگی رباط صلیبی شد و نزدیک به یک سال از بهترین دوران فوتبال خود را به حاشیه‌نشینی و درمان پرداخت؛ مهم‌ترین دلیل پرداخت شخصی هزینه‌های سنگین درمان و فیزیوتراپی خود در کشور پیشرفته اروپایی را اطمینان بالاتر از ایجاد روند بهبود خواند. خلیلی که تقریبا یکی دو ماهی زودتر از عباس آقایی، همبازی سابق و هم‌درد ماه‌های اخیرش به میادین بازگشتی نسبی داشته است، در این زمینه (بهبود یافتن)‌ نتوانسته است خیلی جلوتر از امیدرضا روانخواه یا میثاق معمارزاده باشد. دلیل این امر نیز استفاده روانخواه و معمارزاده از عامل مثبت سن پایین‌تر در طی‌شدن بهتر دوران بهبود است.

به هر حال، آنچه محرز است، مشکلات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری پیش روی فوتبال ما تاثیری بسزا در بروز یا روند آسیب‌دیدگی‌های مهم ورزشی ازجمله پارگی رباط صلیبی می‌گذارد. مشکلاتی مثل ناهمواری زمین‌‌های تمرینی و مسابقه‌ای، طی نشدن کاملا علمی مراحل آماده‌سازی و تمرینی بازیکنان، ایجاد استرس‌های نابجا و جو رقابت‌های مخل و آسیب‌رسان، کمبود آموزش‌های لازم و همچنین ایراد در برنامه‌ریزی و فشردگی بیش از اندازه مسابقه‌های فوتبال که طول دوره آماده‌سازی را برای اغلب تیم‌ها به میزان زیادی نسبت به حد استاندارد کاهش می‌دهد.

مدیریتی اصولی و کارشناسانه می‌تواند در این زمینه نیز بار زیادی از مشکلات موجود را کاهش دهد و ما را به استانداردهای مطلوب نزدیک کند.

مجید عباسقلی