رابطه مقوله‌های فرهنگی با تئاتر

 از نگاه یک محقق و پژوهشگر وجه فرهنگی یک موضوع بر خصوصیات و ویژگی‌های هنری آن برتری دارد، یعنی او مثلا هرگز داده‌های هنری تئاتر را بر داشته‌های فرهنگی آن مقدم و برتر نمی‌داند، اما نگاه یک هنرمند تئاتر در مرحله نخست به بیان و شیوه ارائه داده‌های فرهنگی نمایش است. به عبارتی یک مضمون و موضوع فرهنگی اول باید در قالب و ساختاری شاکله‌مند و نمایشی بگنجد. به همین دلیل یک رویکرد تطبیقی هم عملا ضرورت می‌یابد.

مقوله ساختار و به‌کارگیری عناصر نمایشی تئاتر به دلیل آن که کاملا به اجرا و صحنه هم مرتبط هستند در اولویت قرار می‌گیرند. اگر به طور یکسویه‌‌ای بر موضوع و محتوا تاکید شود، در آن صورت کار همان محقق و پژوهشگر فرهنگی  که به آن اشاره شد  برای انعکاس و تجربه و تحلیل گزاره‌های فرهنگی بازده بیشتری خواهد داشت، زیرا حوزه متن بسیار گسترده‌تر از محدوده صحنه و سالن تئاتر است.

در تئاتر علاوه بر انتخاب موضوع، رعایت چند شرط هم الزامی است: اول، موضوع باید ویژگی‌ها و قابلیت‌های نمایشی داشته باشد و در یک ساختار فرموله شده بصری ارائه شود. اگر موضوع از لحاظ فرهنگی و محتوایی حائز ارزش‌های والایی باشد، اما قابلیت تطبیق‌پذیری و آداپته شدن با ساختارها و شکل‌بندی‌های نمایشی را نداشته باشد، بهتر است در همان حوزه تحقیقات و پژوهش به ارزیابی درآید. از این رو علاوه بر اهمیت فرهنگی و محتوایی موضوع، توجه به ویژگی‌های نمایشی و دیداری آن نیز امری ضروری به شمار می‌رود.

دوم، نویسنده نمایشنامه هنگام انتخاب یک مضمون فرهنگی و اجتماعی لازم است از رویکرد گزاره‌ای و خبری اجتناب ورزد و خود موضوع هم برای جامعه یا بخش عمده‌ای از آن بدیهی و معمولی تلقی نشود، بلکه کنش‌زا، شگفت‌انگیز و دیدنی باشد. مفهوم نمایش وقتی واقعیت عینی پیدا می‌کند که نویسنده هدفش صرفا بازشناخت و بازخورد فرهنگی نباشد و در موضوع، حادثه و آدابی که قبلا پرسشبرانگیز نبوده است، پرسش ایجاد کند و به آنها نیز پاسخ‌های نمایشی و صحنه‌ای بدهد. از آنجا که موضوعات فرهنگ سنتی در جامعه نهادینه و تا حدی قداست‌دار شده‌اند، چنین رویکرد هوشمندانه‌ای نیاز به جسارت، تحلیل، نگره و ذهنیتی زیبایی‌شناسانه، بدیع، غایت‌مند و نامتعارف دارد تا زمینه آسیب‌شناسی از موضوعات فرهنگی هم به شکلی هنری فراهم شود.

سوم، تحقق یک بدعت فرهنگی و تغییرات روا و منطقی و حتی بنیادین در برخی موضوعات سنتی و فرهنگی به شرط آن که ضمن اثبات غایت‌مندی، رویکرد به این گزاره‌ها، از درون آنها به کمک هنر تئاتر باورهای نوینی خلق شود.