مروری بر وقایع پیشینی و پسینی سخنرانی امام در عصر عاشورای 1342

آقا سید روح الله که از ددمنشی و وطن فروشی حاکمان آلت دست بیگانه ملول بود، سر به جیب تفکر فرو برده و با نگرانی تحولات ایران و جهان اسلام را مرور می کرد. نفوذ خزنده صهیونیسم در ایران اسلامی و جسارت آنان به ساحت قدس شریف و مسلمین ، مداخله بی محابای امریکا در امور ایران ، سرسپردگی رژیم به بیگانگان و مقابله آن با مردم ایران ، خدشه دار شدن استقلال سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی ایران و دهها مشکل دیگر فکر و ذهن زعیم نهضت اسلامی را به خود مشغول کرده بود. از ابتدای دهه 40شمسی امپریالیسم امریکا و صهیونیست های غاصب به عوامل داخلی خود امر کرده بودند تا با انجام بعضی تغییرات سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی به بهانه مبارزه با کمونیسم ، موجبات بسط سلطه آنها را فراهم کنند. لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی اقداماتی بود که به همین منظور شکل گرفت . مقاومت جانانه مردم و علما به رهبری امام خمینی با دسیسه های دشمن و عوامل داخلی آنها، آنان را که می پنداشتند می توانند براحتی به اهداف خود برسند با مانع سختی مواجه کرد. مرجعیت شیعه یک بار دیگر در مقابل امتحانی سخت به منظور دفاع از کیان اسلام ، تشیع و استقلال ایران قرار گرفته بود و می بایست همچون گذشته به وظیفه خود عمل کند. مخالفت قاطع امام خمینی و علما با لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی ضربه سختی بر پیکر امپریالیسم و رژیم پهلوی وارد آورد و آنان را به فکر چاره انداخت . دشمن مصمم بود که برنامه های خود را محقق سازد و در این راه بزرگترین مانع را روحانیت آگاه شیعه و مردم غیرتمند ایران می دانست . با نزدیک شدن نوروز 1342، امام خمینی اعلام داشتند که ملت ایران به دلیل صدماتی که از ناحیه امریکا، اسرائیل و رژیم پهلوی بر استقلال آن وارد شده است ، عید نداشته و عزادار خواهد بود. عکس العمل رژیم شاه ، حمله به فیضیه قم و طالبیه تبریز بود که تلفات زیادی بر جا گذاشت . حرکت ددمنشانه دشمن نشان داد که آنان حاضرند ملت خود را مقابل پای بیگانگان قربانی کنند. اعضای «گروه بی پدران» که مسوولیت حمله به فیضیه را به عهده داشت ، با مجبور کردن طلاب به دادن شعار مرگ بر اسلام نیات واقعی شاه و اتباع او را آشکار ساخت . رژیم گمان می کرد که با ددمنشی ای که عوامل او در قم و تبریز از خود نشان داده بودند، دیگر کسی جرات مخالفت با دستگاه دیکتاتوری پهلوی و بیگانگان حامی او را نخواهد داشت ؛ اما همان شب قائد نهضت لب به سخن گشود و فرمود :... ناراحت و نگران نشوید، مضطرب نگردید ، ترس و هراس را از خود دور کنید. شما پیرو پیشوایانی هستید که در برابر مصایب و فجایع صبر و استقامت کردند... پیشوایان بزرگ ما حوادث امروز چون روز عاشورا و شب یازدهم محرم را پشت سر گذاشته اند و در راه دین خدا یک چنان مصایبی را تحمل کردند. شما امروز چه می گویید. از چه می ترسید؛ برای چه مضطربید؛ عیب است برای کسانی که ادعای پیروی از حضرت امیر (ع) و امام حسین (ع) را دارند در برابر این نوع اعمال رسوا و فضاحت آمیز دستگاه حاکمه ، خود را ببازند... دستگاه جبار با دست زدن به این فاجعه ، شکست و نابودی خود را حتمی ساخت ، ما پیروز شدیم ...
این سخنان ، روح تازه ای در کالبد مبارزان دمید. رهبری نهضت در پی این سخنان با صدور اعلامیه کوبنده ای مشروعیت رژیم پهلوی را به دلیل جنایت علیه مردم و اسلام زیر سوال برد. شاه دوستی یعنی غارتگری ، هتک اسلام ، تجاوز به حقوق مسلمانان و تجاوز به مراکز علم و دانش .
شاه دوستی یعنی ضربه زدن به پیکر قرآن و اسلام ... حضرات آقایان توجه دارند اصول اسلام در معرض خطر است ، قرآن و مذهب در مخاطره است . با این احتمال ، تقیه حرام است و اظهار حقایق واجب «ولو بلغ ما بلغ»
در پی این فتوا، تمام گروههای اجتماعی به حرکت درآمدند. علمای بلاد، دانشگاهیان و عشایر به دفاع از امام پرداختند. ائمه جماعت برخی شهرها دست به اعتصاب زدند و از شرکت در نماز جماعت خودداری کردند. بازاریان با بستن مغازه های خود به خیل معترضان پیوستند. در مقابل اعتراضات گسترده علیه رژیم ، شاه که ماموریت اضمحلال ایران را به عهده داشت ، اعلام کرد که برای رسیدن به مقصود خود حاضر است انقلاب سفید خود را با خون مردم مظلوم ایران رنگین سازد. با نزدیک شدن ماه محرم رژیم شاه که به تاثیر عزاداری سیدالشهدائ بر مردم انقلابی ایران واقف بود، به احضار و تهدید گسترده علما و مردم مبادرت کرد و تاکید نمود که از طرح مباحث روز و مسائل سیاسی در منابر و مجالس خودداری شود، از آیت الله خمینی و واقعه فیضیه بحث نشود، از لوایح ششگانه انتقادی نشود، علیه شخص اول مملکت و اسرائیل سخنی گفته نشود و از خطراتی که اسلام را تهدید می کند، بحث نکنند. امام خمینی که با شورآفرینی و پیام رهایی بخش عاشورا، بخوبی آشنا و خود تربیت یافته مکتب شهادت بود، ماه محرم را بهترین فرصت برای افشای دشمن و دفاع از کیان اسلام تشخیص داد و طی اطلاعیه ای خطاب به عموم مبلغان و خطبا و هیات های عزاداری اعلام کرد:
به تذکرات ضددینی رژیم وقعی ننهاده و... خطر اسرائیل و عمال آن را به مردم تذکر دهید. در نوحه های سینه زنی از مصیبت های وارده بر اسلام و مراکز فقه و دیانت و انصار شریعت یادآور شوید... دین خدا را یاری کنید... از اخافه و ارعاب سازمان ها و دستگاه شهربانی هراسی به خود راه ندهید...
موکب های عزا در سراسر ایران به راه افتاد و امر قائد نهضت از سوی عزاداران حسینی امتثال شد. در نوحه ها، قم و فیضیه با قتلگاه کربلا همسان شد و اسرائیل و عمال آن به باد حمله گرفته شدند. ترس بر جان مزدوران مستولی گشت . بیت امام براساس سنت همیشگی سیاهپوش شد و هر روز در آنجا اقامه عزا می شد. رهبر نهضت ، همچنین هر شب در تکایا و هیات های محلات قم حضور به هم می رسانید. با نزدیک شدن عاشورا، شور و حرارت قیام مردم بیشتر می شد. عاشورای تهران تبدیل به تظاهراتی دینی سیاسی شد. حدود صد هزار نفر با شعار «خمینی خدا نگهدار تو ملت طرفدار تو» به خیابان ها ریختند و تظاهراتی عظیم برپا شد، مردم سینه زنان می گفتند
گفت عزیز فاطمه نیست زمرگ واهمه
تا به تنم توان بود
زیر ستم نمی روم
موج خروشان ملت به نزدیکی کاخ دیکتاتور رسید و مردم با شعارهای کوبنده ، شاه را مورد خطاب قرار دادند.
مرگ بر این دیکتاتور
دیکتاتور برو گمشو
شب همان روز دانشجویان نیز طی تظاهراتی پرشور حمایت خود را از نهضت امام اعلام کردند. تظاهرات گسترده مردمی در شهرهای دیگر نیز در جریان بود. عصر عاشورا قائد نهضت ، عزم حضور در قتلگاه فیضیه را کرد. صبح عاشورا ماموران ساواک از سوی شاه امام را تهدید کردند که در صورت حضور و سخنرانی در فیضیه کماندوهای شاه آنجا را به آتش و خون خواهند کشید. پاسخ قاطع و توام با خونسردی امام ، تن آنان را لرزاند: «ما هم به کماندوهای خود دستور می دهیم که فرستادگان اعلی حضرت را تادیب کنند.» فیضیه و خیابان های اطراف مملو از جمعیت بود. روح خدا با اطمینان و صلابت آغاز به سخن کرد:
« ... الان عصر عاشوراست
گاهی که وقایع روز عاشورا را از نظر می گذرانم ، این سوال برایم پیش می آید که اگر بنی امیه و دستگاه یزید بن معاویه تنها با حسین سر جنگ داشتند، آن رفتار وحشیانه و خلاف انسانی چه بود که در روز عاشورا نسبت به زنهای بی پناه و اطفال بی گناه مرتکب شدند؛! زنان و کودکان چه تقصیری داشتند؛ طفل 6ماهه حسین چه کرده بود؛ به نظر من آنها با اساس کار داشتند... همین سوال اینجا مطرح می شود که دستگاه جبار ایران با مراجع سر جنگ داشت ، با علمای اسلام مخالف بود، به قرآن چکار داشتند...؛ به این نتیجه می رسیم که اینها با اساس کار دارند، با اساس اسلام و روحانیت مخالفند... اسرائیل نمی خواهد در این مملکت قرآن باشد... علمای اسلام باشند... احکام اسلام باشد... اسرائیل می خواهد اقتصاد شما را قبضه کند، می خواهد تجارت و زراعت شما را از میان ببرد، می خواهد ثروتها را تصاحب کند.... قرآن سد راه است باید برداشته شود، روحانیت سد راه است باید شکسته شود.»
گزارش ماموران ساواک حاکی از حضور جمعیت 200هزار نفره ای در قم بود که برای استماع سخنرانی امام اجتماع کرده بودند. تظاهرات مردمی در روز 14خرداد (مطابق با 11محرم1342) نیز ادامه یافت . اهانت ها و حملات رژیم پهلوی به اساس اسلام چیزی نبود که بتوان بسادگی از کنار آن گذشت . رونق مراسم عزاداری در این سال به حدی بود که ماموران ساواک را مضطرب و متعجب کرد. براساس ارزیابی آنها وضع عزاداری در تهران در سال 1342 بسیار بی سابقه بوده و در بیشتر مجالس به دولت و هیات حاکمه حمله می شده است . ماموران ساواک همچنین از دسته 5هزار نفری طیب حاج رضایی که به نفع امام خمینی شعار می دادند گزارش می دهند. به روایت حاضران عکسهای امام خمینی روی علامت دسته طیب نصب شده بود و او با وجود هشدارهای اسدالله علم که از سوی رسول پرویزی به او ابلاغ می شد، از برداشتن عکسها خودداری کرد. ماجرای خرید عکس و چسباندن آن روی علامت از سوی شهید حاج مهدی عراقی نیز تایید می شود. رژیم شاه که از پیش نیز علما و مردم را به خشونت و خونریزی تهدید کرده بود، از ترس این که شرایط عاشورایی ایران بساط آنها را برچیند، با این تفکر که با سرکوبی گسترده می توان امواج خروشان نهضت را مهار کرد، دست به کار شد. نیمه شب 15خرداد با هجوم کماندوهای رژیم به منزل امام ، رهبر نهضت دستگیر و به تهران منتقل شد. همچنین در شهرستان ها نیز پیروان امام در سطح گسترده ای دستگیر شدند. با انتشار خبر دستگیری امام ، صبح روز 15خرداد قم ، تهران ، ورامین ، شیراز، کاشان و... یکپارچه آتش شد. رژیم پهلوی که به بیگانه اتکا داشت و بقای خود را در گرو سرکوب مردم می دید با صحنه گردانی اسدالله علم حمله گسترده ای را به مردم بی دفاع آغاز کرد. رادیوی رژیم در اقدامی عوامفریبانه اقدام به پخش نوحه های مذهبی کرد و همزمان ماموران شاه عزاداران حسینی را به گلوله بستند. مقاومت جانانه مردم ، رژیم را مجبوربه اعلام حکومت نظامی کرد. ماموران با هدف کشتار مردم ، اقدام به تیراندازی می کردند و زخمی ها نیز از سوی آنان به نقاط نامعلومی انتقال داده می شدند. کشاورزان ورامینی و کارگران کرجی که برای دفاع از رهبر مظلوم خود عازم تهران بودند، در راه از سوی ماموران دولتی به خاک وخون کشیده شدند. مقاومت مردمی همچنان ادامه داشت و دشمن نیز با سبعیت تمام به قتل و غارت مشغول بود. براساس گزارش های ماموران ساواک ، نیروهای حکومت نظامی هنگام عبور از خیابان ها در روز شانزدهم خرداد به سوی مردم شلیک می کردند. مقاومت در روزهای بعد نیز ادامه داشت ؛ ولی به دلیل دستگیری قائد نهضت و عدم وجود نیروی هدایت گر، نیروهای انقلابی نتوانستند نتیجه لازم را از قیام مردم به دست آورند. با این همه نهضت اسلامی 15خرداد آغازی بود بر دور تازه ای از مبارزات ضد استبدادی - ضد استعماری مردم ایران با محوریت اسلام ، امام و امت که تحت تاثیر قیام خونین عاشورا شکل گرفت . فردای کشتار مردم در 15خرداد شیخ محمد حسن سنگلجی که مانند برادرش ، شریعت سنگلجی ، بر اساس گرایش به پاره ای از آموزه های وهابیت سالها در خدمت رژیم پهلوی علیه تشیع و اهل بیت (ع) قلم می زد و سخن می راند، با حضور در رادیو به تخطئه شعائر اسلامی و عزاداری سیدالشهدا پرداخت . غافل از این که قیام عاشورا الی الابد موتور محرک جوامع شیعی در نهضت های ضداستبدادی و ضداستکباری است . امام خمینی که تا پایان عمر داغدار شهدای پانزدهم خرداد بود و انتظار فرج از آن داشت ، عزاداری سیدالشهدا را مبنای آن قیام و مبدا نهضت اسلامی ایران و سرلوحه پیروزی اسلام و ملت خواند. 19 سال پس از قیام 15خرداد و با پشت سر گذاشتن حوادث امروز و وقایع بزرگی نظیر انقلاب شکوهمند اسلامی ایشان در 30خرداد 1361 فرمود :
«شما گمان نکنید که اگر این مجالس عزا نبود و اگر این دستجات سینه زنی و نوحه سرایی نبود، 15خرداد پیش می آمد. هیچ قدرتی نمی توانست 15خرداد را آن طور کند، مگر قدرت خون سیدالشهدا»