شیوه ای اشتباه در استخراج نفت و گاز

عمق فاجعه زمانی روشن می شود که بدانیم ایران به درآمدهای کنونی گاز احتیاج زیادی ندارد و در صورتی که گاز موجود به مخازن تزریق شود ، نه تنها از دست نمی رود ؛ بلکه با گذشت زمان مرغوب تر خواهد شد و ترکیبات سوختی کاملتری را به دست خواهد آورد. همان گونه که اشاره شد ، ایران حداقل 700هزار میلیارد متر مکعب ذخایر گاز طبیعی دارد.برای آن که این رقم کمی ملموس تر باشد ، کافی است بدانیم ذخایر گاز طبیعی موجود در یکی از میادین ما - یعنی میدان پارس جنوبی - از کل گاز موجود در امریکای شمالی ، امریکای جنوبی ، آفریقا و اروپا (بغیر از روسیه) بیشتر است . از نظر حرارتی هر 6000متر مکعب برابر یک بشکه نفت خام است . بنابراین اگر میزان ذخایر گازی خود را تقسیم بر 6000کنیم ، حاصل آن 116میلیارد بشکه نفت خام خواهد شد که رقم بسیار قابل توجهی است . قابل ذکر است ، ذخایر فعلی نفت ما 40میلیارد بشکه است و ذخیره نفت عربستان نزدیک به 200میلیارد بشکه است . بنابراین اگر ما ذخایر گازی خود را با نفت جمع کنیم ، چیزی در حدود 156میلیارد بشکه نفت خواهیم داشت . اگر ما رقم 400میلیارد متر مکعب از گاز خود را بجای استفاده ، در چاه های نفت خود تزریق کنیم ، چیزی در حدود 45میلیارد بشکه دیگر به این منابع اضافه می شود که اگر با 156میلیارد بشکه قبلی جمع کنیم ، در حدود 200میلیارد بشکه ذخیره خواهیم داشت که با ذخیره عربستان برابر است . البته نکته مثبت این قضیه آن است که گازی که در میادین نفتی تزریق می شود، پس از مدتی قابل استحصال خواهد بود؛ علاوه بر این که مرغوب تر نیز خواهد شد و نسبت یک بشکه به 6000متر مکعب گاز را بهتر خواهد کرد. استخراج نفت عربستان در حدود 2/4 میلیارد بشکه در سال است ، ولی میزان استخراج ما 2/1 میلیارد بشکه درسال است ؛ بنابراین اگر همین گونه ادامه داده شود، در 20سال دیگر عربستان 60میلیارد بشکه بیش از ما استخراج خواهد کرد و ما در صورتی که گاز خود را به میادین تزریق کنیم ، در سال 2023 میلادی 55میلیارد متر مکعب از عربستان بیشتر ذخیره نفتی خواهیم داشت ؛ ولی اگر در تزریق گاز به میادین سستی کنیم ، نه تنها این موجودی را نخواهیم داشت ، بلکه بسیاری از میادین خود را به خاطر تزریق آب از دست خواهیم داد. در شرایط کنونی ، فروش گاز به هیچ وجه به صلاح کشور نیست . منابع فسیلی ارزان ترین منابع انرژی در سطح جهان است و کشورهای صنعتی نیز به سبب گسترش تولیدات داخلی خود نیازمند جذب این گونه منابع از کشورهای دارنده آن هستند ؛ ولی متاسفانه برخلاف هر قانون و منطقی که بر پایه آن ، کشور تولید کننده و فروشنده باید به تعیین قیمت کالا و محصول تولیدی خود بپردازد - همان گونه که درباره سایر محصولات اعمال می شود - در بازار انرژی ، کشورهای مصرف کننده حرف آخر را درباره قیمت و شرایط فروش می زنند و همواره منابع مورد نیاز خود را را نازلترین بها به دست آورده اند.فروش گاز به ترکیه هر چند با تبلیغات گسترده ای از این بابت که موفق به عقد قرارداد با آن کشور شده ایم ، آغاز گردید ، اما پایان خوشی به همراه نداشت و نه تنها گاز را رایگان تقدیم ترکیه کردیم ، بلکه هر روز شاهد مشکل تراشی از سوی طرف ترک بوده ایم . آیا براستی فروش گاز طبیعی با قیمتهای پایین جهانی در شرایطی که مخازن نفت تشنه آن هستند، کاری صحیح و اصولی می تواند باشد؛!

گاز ایران را قطر می برد

از سویی دیگر کشور قطر به سبب مشترک بودن با ایران در مخازن گاز پارس جنوبی و به سبب سرمایه گذاری های عظیمی که در این زمینه با کمک شرکتهای بزرگ نفتی جهان انجام داده است ، بدون توجه به سهم وحق ایران ، سالیان درازی است که به استخراج و فروش گاز به دست آمده مشغول است و استخراج بیش از حد گاز از منابع مجاور قطر سبب حرکت منابع گازی مجاور حریم ایران به سوی این کشور شده است . هر چند به عقیده کارشناسان در چنین وضعیتی ایران چاره ای جز استخراج گاز موجود به جای نگهداری آن ندارد، اما هیچ اجباری نیز در فروش آن نخواهد داشت . علت صادرات گاز قطر آن است که این کشور هیچ مخزن نفتی دیگری که نیازمند به تزریق گاز باشد، ندارد. به عبارت دیگر، قطر گاز مازاد بر مصارف تزریق به میادین نفتی خود را صادر می کند و ما هیچ دلیل فنی ، کارشناسی ، اقتصادی و حتی سیاسی برای رقابت با کشوری در شرایط قطر نداریم . به هر حال وجود قراردادهای بیع متقابل میان ایران و شرکتهای نفتی به منظور توسعه منابع نفتی سبب شده است که شرکتهای مربوط به منظور بهره برداری هر چه سریعتر از منابع نفتی در قبال هزینه هایی که کرده اند، به تزریق آب به منابع گازی اقدام نموده و استحصال درازمدت این مخازن را عملا غیر ممکن کنند. نتیجه این که منابع نفت و گاز در دست ما ثروت تجدید نشدنی این سرزمین به حساب آمده و متعلق به همگان و برای تمام دورانهاست و ما حق استفاده ناصحیح از آن را نداریم . ثروتهای طبیعی این مرز و بوم همواره نقش درآمد را برای ما داشته اند و هرگز برای سرمایه گذاری به منظور تولید کالاها و محصولات دیگر کاربرد پیدا نکرده اند.امید است با یک راهبرد مناسب و هم جهت با شرایط کشور، مسیر صحیح حرکتی خود را بازیابیم .

منابع : ماهنامه اقتصاد ایران ، اسفند 81
مرکز آمار و اطلاعات وزارت نفت نشریه تدبیر ، شماره 125
گزارش : علی اخلاق نجات