کنکاش
سرزمینهای اسلامی و هنر شیشههای شگفت
آثار شیشهای قارچی شکل
در اولین قرن قبل از میلاد، ابداع روش قالبدهی به وسیله دمیدن در شیشه و پدیدآوردن اشکال قارچی، پس از این امر به وجود آمد که ظروف لولهای در یک قالبگیری جداگانه، قابل شکل دادن و تزیین بود. از زمان معرفی این روش در دوران پس از میلاد توسط رومیها، استفاده از قالب تدوام یافته و یکی از رایجترین ابزار کار شیشهگران محسوب میشد. این تکنیک در نواحی مدیترانهای شرقی که از همان جا هم نشاءت گرفته بود گسترش یافته و به تمامی شیشهگران اسلامی خصوصا ایران منتقل شده است.
در آثار اسلامی دو نوع قالب مورد استفاده قرار میگرفت، اغلب نمونههای قرون وسطی در قالبی به عنوان قالب کامل شکل گرفته، به هر حال هیچ اثری از این نوع تا امروز باقی نمانده است.
شیشه دمیده شده در انتهای لولههای مخصوص در داخل یک قالب که از دو بخش تشکیل شده بود، قرار میگرفت و این قالب دارای شکل لولهای بوده و در آن دمیده میشد. در این حالت در حین دمیدن در شیشه، جداره داخلی قالب کندهکاری میشد و نقوش برجستهای روی آن شکل میگرفت. برای جداسازی قطعه ساخته شده قالب را باز میکردند که در صورت لزوم با یک زهوار، پایه یا دسته کار به اتمام میرسید. چنین قالبی را اندازه کامل یا قالب کامل مینامیدند، زیرا هیچ تغییری در اندازه یا شکل قطعه پس از جداسازی از قالب داده نمیشد. طرحهای رایج آن زمان شامل این موارد بود: اشکال فلوت مانند یا شیاردار عمودی، اشکال ششگوشه، طرحهایی به شکل عدد 7 و اشکال متنوع هندسی و گیاهی و در بعضی موارد اشکالی به صورت کتیبه.
قالبهای شیبدار یا فرو رفته هم رایج بود. شیشه آب شده درون یک قالب استوانهای قرار میگرفت تا طرح مورد نظر روی آن نقش ببندد.
توده یا حباب شیشهای را کنار میگذارند و خارج از قالب آن را متورم میساختند و آن را به اشکال متنوعی پرداخت کاری میکردند تا شکل مورد نظر به دست آید. ایجاد تورم بعدی باعث میشد که طرح دلخواه با نقشهایی متفاوت و کوچکتر از قالب کامل به دست آید. قالبها اساسا به تعداد خاصی ساخته میشد و در نهایت پس از پایان کار و اجرای جزییات اثری منحصر به فرد پدید میآمد.
ابتدا باید قالب در ذهن شکل میگرفت، سپس طراحی شد و قبل از اینکه ظرف شیشهای از روی آن ساخته شود باید قالبریزی میشد. احتمالا اغلب قالبها از جنس برنز ساخته میشد، اما ممکن بود از مواد کمدوامی هم بهره گرفته شود و در عین حال از هنر فلزکاران نیز بهره میبردند و زنجیره ساخت آثار هم پیچیدهتر میشد.
مترجم: مجید مرادی جم
منبع: www.timeline of art history.con
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
