درآمد زیر یک دلار نداریم

درباره این موضوع اصلا صحبت نکنیم بهتر است.

گویا سال گذشته شجاعت ارائه این آمار در شما بیشتر بود!

بحث شجاعت نیست. اطلاع‌رسانی در این مورد تنها ممکن است حساسیت‌ها را بیشتر کند.

پس دلیل خودداری مسوولان وزارت رفاه از اعلام هر گونه آماری درباره وضعیت فقر در کشور تنها نگرانی از جو خاصی است که ممکن است در پی این اطلاع‌رسانی در جامعه ایجاد شود؟

بگذارید موضوعی را مطرح کنم. ما هر ساله خط فقر را در کشور محاسبه می‌کنیم. اصلا نمی‌شود آماری در این زمینه نداشته باشیم. وزارت رفاه به عنوان مرجع ملی، آمار فقر در کشور را دارد؛ اما اطلاع‌رسانی درباره این آمار فقط به مسوولان انجام می‌شود؛ زیرا ما وظیفه تصمیم‌سازی برای تصمیم‌گیران را داریم و گاهی اوقات اعلام عمومی ممکن است چندان ضرورتی نداشته باشد. بیشتر جنبه تصمیم‌سازی دارد و برخی آمار فقط لازم است به مسوولان شامل رئیس‌جمهور، وزرا، اعضای هیات دولت و نمایندگان مجلس اعلام شود.

اما این حق مردم است که بدانند.

حق مردم این است که به میزان محرومیتشان برای آنها برنامه‌ریزی شود. البته استان‌های محروم کاملا مشخص هستند؛ اما این که این رده‌بندی‌ها در روزنامه‌ها چاپ شود و اطلاع‌رسانی عمومی داشته باشیم، ضروری و صحیح نیست. اگر بخواهیم اطلاعات کشور را طبقه‌بندی کنیم، برخی اطلاعات در رده‌ای قرار می‌گیرند که بهتر است سیاستگذاران درباره آن بدانند تا بتوانند بر مبنای آنها برای مردم برنامه‌ریزی کنند ارائه این آمار در جامعه تنها موجب خدشه‌دار شدن آرامش عمومی می‌شود و مردم حس می‌کنند خیلی فقیرند.

پس آماری از وضعیت فقر در جامعه بر مبنای شاخص‌های بین‌المللی ارائه دهید.

اگر بخواهیم از جنبه بین‌المللی به قضیه نگاه کنیم، سازمان ملل چند آرمان را برای کشور ما مشخص کرده است که ریشه‌کنی یا به نصف رساندن فقر تا سال 2015 در کشور ما یکی از این آرمان‌هاست و مبنای آنها در این خصوص افراد با درآمد کمتر از یک دلار و 2 دلار در روز است. براساس شاخص‌های سازمان ملل، در حال حاضر ما زیر خط فقر یک دلار در کشور نداریم، یعنی درآمد روزانه زیر یک دلار در کشور به صفر رسیده است. در حال حاضر، سازمان ملل یک دلار را برای کشورهای آفریقایی به رسمیت می‌شناسد؛ اما از آنجا که این شاخص در برخی کشورها جوابگو نیست، سازمان ملل رقم 2 دلار در روز را به عنوان نرخ جدید به این کشورها اعلام کرده که بر این اساس تنها 3 درصد جمعیت کشورما درآمد زیر 2 دلار در روز دارند که معادل 2 میلیون و 100 هزار نفر می‌شوند. اما مساله‌ای که وجود دارد، این است که در کشور ما با درآمد زیر یک دلار و 2 دلار با توجه به وضعیت تورمی که وجود دارد نمی‌توان زندگی کرد، به همین دلیل ما خط فقر دیگری متناسب با کشور خودمان را تعیین کردیم که بر این اساس تعداد آمار از 2 میلیون نفر بیشتر می‌شود و ما در این زمینه به مسوولان و سیاستگذاران نظام اطلاع‌رسانی کرده‌ایم.

در حال حاضر، چند نهاد در کنار وزارت رفاه بعنوان متولی رسیدگی به فقر در کشور فعالیت می‌کنند آیا این تعدد موجب موازی‌کاری نمی‌شود؟

درخصوص کمیته امداد و بهزیستی از آنجا که بودجه آنها از طریق وزارت رفاه توزیع می‌شود، موازی‌کاری نمی‌شود؛ اما در سازمان‌های دیگر به دلیل نوع کارشان ممکن است این موازی‌کاری پیش بیاید به عنوان مثال، وزارت بهداشت که می‌خواهد اقدامات تخصصی در خصوص بهداشت و سلامت مردم انجام دهد این کار را از طریق تاسیس خانه‌های بهداشت در مناطق محروم یا اعزام پزشک و ماما به مناطق محروم یا تاسیس سرویس‌های بهداشتی در این مناطق انجام می‌دهد که این وظایف مختص وزارت بهداشت است. به همین دلیل یک تقسیم کار نانوشته صورت گرفته که براساس آن وظایف هر کدام از سازمان‌های درگیر مشخص شده است. در واقع ما اعتبارات تخصیص داده شده را دریافت و با برنامه‌ریزی و براساس شرح وظایف این بودجه را میان بهزیستی و کمیته امداد توزیع می‌کنیم.

به بودجه 190 میلیارد تومانی کمیته امداد و بهزیستی اشاره کردید، این بودجه صرف اجرای چه برنامه‌هایی شده است؟

بیمه تامین اجتماعی 170 هزار نفر از زنان سرپرست خانوار روستایی که تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار دارند و می‌توانند از مزایای متعدد این بیمه بدون این که شغلی داشته باشند، بهره‌مند شوند. اختصاص 200 میلیارد تومان در سال گذشته و امسال به بحث مسکن مددجویان تحت پوشش که بر این اساس به هر مددجو 6 میلیون تومان از سوی وزارت رفاه و مابقی نیز از سوی خیرین و در استان‌ها از محل کمک‌های استانداری و دفتر ریاست جمهوری اهدا شد و بر این اساس طی 2 سال اخیر برای 50 هزار مددجو خانه احداث شده است و امیدواریم سال آینده بتوانیم این خانه‌ها را تحویل مددجویان دهیم. اورژانس اجتماعی امسال رسما در کشور افتتاح شد و هم‌اکنون جزو معدود کشورهایی هستیم که اورژانس اجتماعی داریم.

خودروهای خدمات اجتماعی سیار که امسال 100 دستگاه و سال گذشته نیز 100 دستگاه خریداری و تحویل مراکز بهزیستی در استان‌ها شد. این خودروها شامل یک روان‌شناس و مددکار اجتماعی هستند که هدف از فعالیت آنها رسیدگی بموقع به دختران فراری است. به گفته وزیر رفاه، امیدواریم خودروی خدمات اجتماعی ما اولین ماشینی باشد که مقابل پای دختر فراری ترمز می‌کند.

راه‌اندازی مراکز مداخله در بحران برای رسیدگی به آسیب‌هایی همچون همسرآزاری، خشونت و خودکشی و نگهداری موقت تا تعیین تکلیف ازجمله اقدامات ما در حوزه اجتماعی بوده است. تامین یک وعده غذای گرم در روستامهدها که امسال سومین سالی است که این برنامه اجرا می‌شود و در سال 86 با 9 میلیاردتومان اعتبار و در سال 87 نیز با 9 میلیارد تومان در مجموع 140 هزار کودک تحت پوشش این طرح قرار گرفتند. در واقع با انگیزه دادن یک وعده غذای گرم در محروم‌ترین مناطق، کودکان این مناطق را به مهدهای کودک روستایی آوردیم و با مبلغ 4 هزار تومان در ماه آنها را آموزش دادیم؛ چراکه اگر یک وعده غذای گرم نبود، شاید خانواده‌ها و حتی خود کودکان حاضر نبودند تحت آموزش قرار بگیرند.

این مبلغ 4 هزار تومان در ماه نیز تنها برای هزینه معلم و اجاره مکان برای آموزش و دادن یک وعده غذای گرم به این کودکان بوده است. در کنار این طرح به مادران نیز هفته‌ای یک بار آموزش می‌دهیم و همزمان با اجرای این طرح، مشکل سوءتغذیه این کودکان را هم حل می‌کنیم. در حال حاضر آمار سوء تغذیه در این مناطق تا 50 درصد کاهش یافته است و امیداوریم با تداوم این طرح 5000 روستا مهد در کشور تحت پوشش این طرح قرار بگیرد. در حوزه پیشگیری نیز سیاست ما این بود که هرچه هزینه کنیم ده‌ها برابر می‌توانیم در آینده برداشت کنیم. در این راستا با حمایت وزیر رفاه 3 موضوع را در دستور کار قرار دادیم: خریداری 137 دستگاه سنجش شنوایی و توزیع آنها در مراکز بهزیستی کشور برای تست نوزادان تازه متولد شده، خریداری و توزیع 37 دستگاه بینایی‌سنجی برای تست کودکان زیر 3 سال که در این راستا اولین مرکز بینایی‌سنجی در کشور را در شیرخوارگاه آمنه راه‌اندازی کرده‌ایم.

همچنین قرار است سال آینده با خودروهای سیار به روستاهای کشور اعزام شده و کودکان روستایی را به طور رایگان مورد تست شنوایی و بینایی قرار دهیم.

شما در حالی به تخصیص بودجه 190 میلیاردی به سازمان بهزیستی و کمیته امداد اشاره می‌کنید که مستمری‌های بخور و نمیر مددجویان تحت پوشش نهادهای حمایتی کفاف هزینه‌های زندگی‌شان را نمی‌دهد و از سوی دیگر، هنوز افراد نیازمند بسیاری پشت نوبت کمیته امداد و بهزیستی قرار دارند؟

این را قبول ندارم؛ چراکه با پیگیری‌های وزارت رفاه امسال هم میزان مستمری‌ها اضافه شد و هم افراد جدیدی تحت پوشش قرار گرفتند. این لایحه‌ای بود که وزارت رفاه به مجلس برد و مجلس نیز بخوبی همکار کرد و در نتیجه امسال 100 هزار نفر شامل معلول و زن سرپرست خانوار به مددجویان تحت پوشش بهزیستی اضافه شدند. سال گذشته نیز افزایش 300 هزار نفری مددجویان کمیته امداد از افراد پشت نوبتی را داشتیم و این در حالی بود که در سال‌های پیش هیچ‌گونه افزایشی برای مددجویان تحت پوشش نداشتیم و همیشه این مشکل وجود داشته است.

در زمینه مستمری‌ها نیز تاکنون در 2 مرحله میزان مستمری‌ها افزایش یافته است در حالی که تا پیش از این میزان مستمری‌ها بسیار کم بود. 2 سال پیش میزان مستمری‌ها به 25 هزار تومان رسید و امسال با تلاش وزارت رفاه و موافقت مجلس مستمری مددجویان بهزیستی و کمیته امداد برای خانواده‌های یک نفره 32، دو نفره 37، سه نفره 44، چهار نفره 50 و 5 نفر به بالا 60 هزار تومان شده است. اما با وجود این هنوز تا ایده‌آل فاصله داریم، چراکه بر اساس قانون در برنامه چهارم توسعه میزان مستمری مددجویان نهادهای حمایتی باید 40 درصد حداقل حقوق و مزایا باشد که بر مبنای امسال، معادل 87 هزار تومان برای هر نفر می‌شود، به همین دلیل است که می‌گوییم هنوز مبلغ پرداختی به عنوان مستمری به مددجویان مورد رضایت کامل ما نیست؛ اما همین مبلغ نیز در مقایسه با 3 سال گذشته جهش 4 برابری داشته است.

با این توصیف، می‌توان گفت مددجویان تحت پوشش نهادهای حمایتی زیر خط فقرند و آن 2 میلیون نفری که اشاره کردید نیز همین مددجویان بهزیستی و کمیته امدادند؟

بله. اگر اینها زیر خط فقر نبودند که ما آنها را تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار نمی‌دادیم. هم اکنون نیز حدود 6 میلیون نفر در کشور تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار دارند.

توزیع سهام عدالت یکی از برنامه‌های حمایتی وزارت رفاه برای حمایت از مددجویان تحت پوشش بوده است، در این زمینه تاکنون چه اقداماتی صورت گرفته است؟

ما مسوول توزیع سهام عدالت نیستیم، بلکه تنها مسوولیت شناسایی اقشار آسیب‌پذیر به عهده ماست. ما فهرستی از افراد شناسایی شده را به سازمان خصوصی‌سازی و وزارت امور اقتصاد دارایی ارائه می‌کنیم و آنها سهام عدالت را میان افراد معرفی شده توزیع می‌کنند.

در این خصوص، در حال حاضر تمام مددجویان تحت پوشش ما در کمیته امداد و بهزیستی سهام عدالت خود را دریافت کرده‌اند و حتی سود سهام آنها نیز سال گذشته پرداخت شد و هم اکنون تنها تعدادی از افراد در نوبت نهادهای حمایتی هنوز سهام خود را دریافت نکرده‌اند که تا پایان امسال آنها نیز این سهام را دریافت خواهند کرد.

آیا برنامه‌ریزی شده که پس از استخراج نهایی اطلاعات فرم شناسایی اطلا‌عات اقتصادی خانوارهای ایرانی چه تغییری در وضعیت دهک‌های پایین جامعه و درآمدهای آنها رخ خواهد داد؟

اما به طور کلی، بر اساس این طرح افراد جامعه به 3 دسته‌کم‌درآمد، درآمد متوسط و پردرآمد طبقه‌بندی شده و هر کدام بر اساس طبقه خود یارانه نقدی دریافت خواهند کرد. در لایحه‌ای که برای بررسی و تصویب به مجلس ارائه شده است، 40 درصد جمعیت کشور در طبقه کم درآمد، 30 درصد متوسط و 30 درصد پردرآمد هستند. هنگامی که میزان یارانه پرداختی به هریک از گروه‌ها مشخص شود وظیفه توزیع این رقم‌ها از طریق نظام بانکی به عهده وزارت رفاه قرار می‌گیرد. افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی به طور 100 درصد جزو گروه کم درآمدها هستند که بیشترین مبلغ یارانه‌ها به افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی تعلق می‌گیرد. با تصویب لایحه هدفمندسازی یارانه‌ها در مجلس در آینده این برنامه اجرایی خواهد شد.

پوران محمدی