سطر آخر بحران هویت

چرا خودکشی؟

حدود یک درصد مرگ‌ومیر در دنیا به سبب خودکشی است. خودکشی در میان کودکان نادر و در میان نوجوانان ناشایع است. میزان بروز خودکشی با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد و در مردها بیشتر از زن‌هاست. علل خودکشی از نظر پزشکی به 3 دسته کلی تقسیم می‌شود. مطالعات اپیدمیولوژیک (آمار پزشکی) عوامل مشخصی را نشان می‌دهد که احتمال اقدام به خودکشی را بالا می‌برد.

دسته اول این عوامل بیماری‌های روانپزشکی هستند. بیماری‌هایی همچون افسردگی‌های شدید (MajorDepression)‌، اسکیزوفرنیا (Schizophrenia) ، اختلال شخصیت و اعتیاد به الکل مهم‌ترین علل شایع در گروه اول هستند. گروه دوم علل مرتبط با خودکشی، علل اجتماعی و جمعیتی است. سن بالا، تنهایی و عوامل استرس‌زای محیطی در این گروه قرار دارند. گروه سوم هم دربردارنده بیماری‌های مزمن و ناتوان‌کننده است. این نوع بیماری‌ها، بیمار را در معرض خودکشی قرار می‌دهد و زمینه اقدام به آن را بالا می‌برد.

روش‌هایی برای فرار از واقعیت

اغلب خودکشی‌های موفق از قبل برنامه‌ریزی شده‌اند و به صورتی انجام می‌شوند که کسی متوجه نشود و به کمک نیاید. حدود یک‌ششم از موارد خودکشی همراه با باقی گذاشتن یادداشت()Suicide Note هستند. معمولا مردها از روش‌های خشن‌تری استفاده می‌کنند و به همین سبب آمار موفقیت خودکشی در آنها بالاتر است. در کشورهایی که حمل اسلحه آزاد است، شایع‌ترین راه خودکشی استفاده از اسلحه است. در سایر کشورها خوردن قرص (معمولا قرص‌های خواب‌آور یا ضدافسردگی‌ها) حدود دوسوم موارد در زنان و یک‌سوم موارد در مردان را تشکیل می‌دهد.

دار زدن، غرق شدن، پرش از ارتفاع، انداختن خود جلوی وسایل نقلیه متحرک و ایجاد جراحت از جمله سایر موارد خودکشی است. امروزه از روش‌های جدیدتری مثل خودکشی با کمک پزشک()Euthanasia یا گروه‌های اینترنتی خودکشی هم استفاده می‌شود.

آمار داخلی خودکشی رو به کاهش است

خودکشی در افراد مسن، جنس مذکر و کسانی که متاهل نیستند یا طلاق گرفته‌اند، شایع‌تر است. آمار خودکشی به طور کلی در دنیا رو به کاهش است. شیوع خودکشی در کشورهای اروپای شرقی مثل لتونی، اسلوونی، روسیه سفید، روسیه و مجارستان بیشترین شیوع را دارد. در کشور لیتوانی در سال 2006 به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت 81 مورد خودکشی اتفاق افتاد که 68 مورد مرد و 13 مورد زن بودند. آمار خودکشی در ایران مطابق با آمار ارائه شده از سوی وزارت بهداشت، بسیار کمتر از میانگین خودکشی در سایر نقاط دنیاست. به گزارش خبرگزاری فارس، دکتر صابری، سرپرست اداره کل سلامت روان وزارت بهداشت اعلام کرد: سالانه به ازای صدهزار نفر، 6 نفر در ایران خودکشی می‌کنند که معادل4200 نفر در سال است. روش‌های خودکشی در نقاط مختلف کشور متفاوت است. بیشترین آمار خودکشی مربوط به استان‌های غربی کشور است. خودکشی در غرب کشور در میان زنان بسیار شایع و شایع‌ترین روش، خودسوزی است.

روش‌های غربی خودکشی

همان‌طور که این روزها همه چیز تغییر کرده، راه‌های خودکشی هم تغییر کرده است. یکی از این روش‌های جدید، خودکشی به کمک پزشک (Euthanasia) است.

در این روش بیماری که مبتلا به بیماری وخیم و پیشرفته است و امیدی به بهبود ندارد، از پزشک خود می‌خواهد که به زندگی‌اش پایان دهد. معمولا با این کار بیمار از درد و رنج بیماری راحت می‌شود. این نوع خودکشی در بیشتر کشورهای دنیا از جمله ایران ممنوع است و بحث‌های گسترده‌ای را در علم اخلاق پزشکی(Medical Ethics )به راه انداخته است. تنها در چند کشور مثل هلند این نوع خودکشی آزاد است.

خودکشی به صورت تقلید از خودکشی افراد مشهور، یک نوع دیگر خودکشی است که «سندرم ورتر» نامیده می‌شود. در این نوع خودکشی که بیشتر در جوانان و نوجوانان شایع است، خودکشی دقیقا به روش یک فرد مشهور که قبلا خودکشی کرده است انجام می‌شود. این نوع خودکشی‌ها معمولا مهلک و موفقیت‌آمیز هستند.

خودکشی گروهی، روش دیگری است که بر اساس آن اعضای یک گروه بر اساس میثاق و مرامنامه‌شان، همه با هم اقدام به خودکشی می‌کنند. مثلا در سال 1978 بیش از 800 نفر از اعضای گروه «آیین جیم‌جونز» خودکشی کردند.

کشتن یا فقط آسیب رساندن

بعید است تا به حال خودکشی کسی را ندیده یا نشنیده باشید. اگر دقت کرده باشید، روش‌های خودکشی از نظر مهلک بودن متفاوت هستند. یعنی در بعضی از روش‌ها، فرد اقدام‌کننده هیچ شانسی برای زنده ماندن ندارد در حالی‌که بعضی از روش‌ها اصلا کشنده نیست.

از دیدگاه پزشکی این تفاوت به صورت علمی تعریف می‌شود. بعضی از بیماران اقدام به خودکشی می‌کنند و بعضی از بیماران اقدام به آسیب رساندن عمدی به خود(Parasuicide )می‌نمایند. این دو پدیده از یکدیگر متمایز هستند، علل متفاوتی دارند و در میان افراد متفاوتی شایع هستند. کسانی که قصد آسیب رساندن به خود را دارند، در مقایسه با کسانی که خودکشی می‌کنند معمولا سن کمتری دارند، اغلب زن هستند و اختلالات روانی و بیماری‌های جسمی در بین آنها شیوع کمتری دارد، از روش‌های با خطر کم استفاده می‌کنند و معمولا از قبل برای اجرای آن برنامه‌ریزی نکرده‌اند و به صورت ناگهانی تصمیم می‌گیرند. علل پزشکی اقدام به آسیب رساندن به خود مشابه علل خودکشی، ولی از آن گسترده‌تر است. علاوه بر علل ذکر شده در مبحث خودکشی، سایر علل عبارتند از: از دست دادن والدین در سنین پایین، کودک‌آزاری یا غفلت از طرف والدین، مشکلات طولانی‌مدت اجتماعی، خانوادگی و کاری.

بیماری‌های منجر به خودکشی

برای پیشگیری از خودکشی دو راه وجود دارد. تشخیص زودرس بیماری و درمان آن و مناسب کردن محیط اجتماعی. خودکشی معمولا در زمینه افسردگی رخ می‌دهد. حدود 30-20 درصد از مردم به اختلال افسردگی دچار هستند که البته خطر خودکشی در موارد شدید بیماری بیشتر است. تشخیص اولیه و درمان افسردگی از شانس خودکشی می‌کاهد. البته درمان افسردگی یک درمان طولانی‌مدت است که نتایج آن در طول یک تا دو ماه مشخص می‌شود.

مطالعات روانپزشکی نشان می‌دهد شانس خودکشی در ابتدای درمان افسردگی زیاد می‌شود و بعد از آن کاهش پیدا می‌کند. در طول این مدت باید با حمایت از بیمار از اقدام به خودکشی جلوگیری کرد. علاوه بر درمان اختلال روانی زمینه‌ای، شرایط اجتماعی بیمار هم باید اصلاح شود تا شانس خودکشی تا حد امکان پایین بیاید.

امیرحسین رحمانی