واژگان ایرانی در فناوری اطلاعات

در زمان هخامنشیان برای آن که بتوانند امپراتوری پهناور خود را سامان دهند، نیاز به ابزارهای ارتباطی کارآمد و گسترده داشتند. یکی از این ابزارها راه شاهی (شاهراه که به‌صورت شارع در زبان عربی راه یافته) و دیگری سیستم نامه‌رسانی هماهنگ بود. هخامنشیان برای آن‌که نامه‌های کشوری هرچه زودتر از فرستنده به گیرنده برسد، روشی منظم را فراهم آورده بودند که در آن سوارکاران کارآزموده، نامه یا بسته را جابه‌جا می‌کردند. برای آن‌که این سواران کارهایشان را آسان‌تر و بهتر انجام دهند، در میان راه با فواصل حساب‌شده، برج‌ها و قلعه‌هایی را هم برای نگهبانی از راه و هم برای استراحت و جابه‌جایی اسبان سواران نامه‌بر ساخته بودند، که این برج‌ها را پاست ‌ (past) ‌می‌نامیده‌اند و مصدر «پاس» و واژگان پاسگاه و پاسداشت امروزی در فارسی و ‌ Post‌انگلیسی از همین ریشه است.

یکی از واژه‌های ایرانی که در بانکداری امروزی و بسیاری دیگر از جوانب زندگی امروزی به‌کار می‌رود، واژه «کارت» است که از ریشه کرته (karta)‌ پهلوی، به ‌معنای لوح گلی که بر روی آن چیزی می‌نویسند، گرفته شده و هم‌اکنون در فارسی و آلمانی «کارت» و در انگلیسی کارد (Card)‌ خوانده می‌شود. کارت‌های الکترونیکی امروزی، چندین گونه دارد، که یکی از آن‌ها کارت مغناتیسی‌(Magnetic Cards)‌ است. واژه ‌Magnet‌ در زبان‌های اروپایی از ریشه مگوس (magus) ‌اوستایی (به‌معنای مغ، موبد و مرد مینوی و دینی) است. از آنجا که اروپاییان کار مغان را جادو و معجزه می‌دانسته‌اند، ریشه Magie‌ را از نام آنان گرفته و واژگان (Magicجادو)، ‌Magnate‌ (نجیب‌زاده)،‌ ( Magnetربایش) ،سنگ ‌جادو،‌Majesty ‌(بزرگی، شکوه ، برتری) و ... را از آن بیرون کشیده‌اند. واژه «مجوس» در زبان عربی نیز از همین واژه مگوس ریشه گرفته است و آن‌ها ‌ Magnetic ‌را مغناطیس می‌خوانند و بنابراین در فارسی نباید «مغناتیس» را «مغناطیس» نوشت.

امیرشهاب شاهمیری