بازی نفس‌گیر دوربین

فیلم علاوه بر داشتن قصه‌ای مبهم که از ترکیب چند داستان نامربوط و ناواضح تشکیل شده، یک ویژگی دیگر هم دارد که کار را پیچیده تر می‌کند. این وسط با وجود انبوه سوپراستارهای ریز و درشت و البته گرانی که حضور یکی دوتایشان فروش هر فیلم را بیمه می‌کند، بازیگر اصلی دوربین است که انصافا بازی نفسگیری را به نمایش می‌گذارد.

تقریبا هیچ نمای ساده و معمولی در فیلم وجود ندارد و از هر امکانی برای دوری و حتی قلب واقعیت استفاده شده؛ این واقعیت می‌تواند نمای دو نفره قهوه خوردن دو پرسوناژ در یک کافی‌شاپ باشد یا یک اینسرت ساده.

حاصل کار این است که هر پلان به طور مجزا به یک تابلوی نقاشی زیبا و چشم‌نواز شبیه شده که مدام به شما یاد آوری می‌کند: «این جوری هم می‌شود نگاه کرد!.» ولی این وسط تنها چیزی که محلی از اعراب ندارد و اصلا لابه‌لای این بازی‌ها فراموش می‌شود، اولا روایت و داستانی است که باید بین آن همه تصویر کج و معوج تشخیصش داد و ثانیا این سوال که اساسا این همه تفاوت در اجرا در خدمت کدام بخش مضمونی و تماتیک فیلم است و اگر نباشد، چه نقصی در ارائه این مفاهیم پیش می‌آید؟

نتیجه این که فقط و فقط باید به این دل بست که فیلم مثل یک تابلوی نقاشی آوانگارد، چشم‌نواز از کار در آمده و البته می‌دانید که در برخورد با این آثار، هر پرسشی نشان دهنده کم‌سوادی شماست.

نمونه این بحث در بازی‌ها، نقش پیرمردی است که حامد بهداد بازی‌اش می‌کند و تمام غافل‌گیری‌اش در این است که وقتی تیتراژ می‌آید، شوکه بشوید که چطور نفهمیدم این بهداد است؟ همین و تمام.

همه جذابیت کار حتی برای خود کارگردانان هم این است که کاری کرده‌اند که قبلش سابقه نداشته. این دیدگاه از اینجا سرچشمه می‌گیرد که هنوز تفاوت بین «متفاوت بودن» و «کار جدید خلق کردن» را نمی‌دانیم.

آیا هرچیز متفاوتی در ذات با ارزش است؟ این سوالی است که باید یک بار درست و اساسی برای خودمان جواب بدهیم. اما یادمان باشد که لزوما هر تفاوتی مثبت نیست و گاهی یک پدر مجبور می‌شود تنها فرزندش را به خاطر همین تفاوت‌ها در آسایشگاه معلولان بگذارد.

«شبانه‌روز» فیلم بی‌ارزشی نیست. اما واقعا این همه بازی فرمالیستی با مدیوم گران قیمتی مثل سینما را کجای دنیا سراغ دارید؟ چرا نمی‌خواهیم بپذیریم که جای این بازیگوشانه‌های سرخوشانه، فیلم کوتاه یا در نهایت نیمه‌بلند است و نه سینمای حرفه‌ای بلندی که برای فیلم‌های معمولی‌اش هم مجال عرضه و اکران ندارد؟

جابر تواضعی