شاهدان خاموش

انقلاب ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. خواسته و ناخواسته نام برخی از مکان‌ها به انقلاب ایران گره خورده و هر بار که نام این مناطق می‌آید آدم یاد انقلاب ایران می افتد و هر بار که موسم انقلاب از راه می‌رسد نام این مناطق دوباره سر زبان‌ها می‌افتد.

محله یخچال قاضی: اگر کوچه‌ها و دیوارهای محله یخچال قاضی قم می‌توانستند حرف بزنند حالا زوایای ناگفته‌ای از تاریخ انقلاب را می‌توانستند برای ما بازگو کنند، چراکه این محله در قم پذیرای شخصیتی بود که انقلاب ایران حول محور او شکل گرفت و رهبری‌اش باعث پیروزی انقلاب شد.

محله یخچال قاضی محل سکونت امام در قم بود، هنوز هم خانه امام در این محله باقی مانده به همان شکلی که بوده است. این خانه و این محل شاهدان خاموش تمام اتفاقاتی هستند که پیش از تبعید امام از قم، رقم خورده‌اند.

مدرسه فیضیه: حمله کماندوهای رژیم شاه به این مسجد و کشتار بیرحمانه طلبه‌ها باعث شد تا نام این مدرسه در تاریخ انقلاب به یادگار بماند. اگر آن اتفاق نمی افتاد و بعدش امام موضعگیری نمی‌کرد، شاید خیلی از اتفاقات بعدی هم رخ نمی‌داد.

حالا نام این مدرسه که می‌آید، ناخودآگاه آدم یاد انقلاب می‌افتد. یاد روزهایی که نطفه انقلاب شکل گرفت و پس از گذشت چندین و چند سال سخت و طاقت‌فرسا برای مبارزین بالاخره به پیروزی رسید.

میدان ژاله: «ژاله خون شد/خون جنون شد» تنها یکی از سرود هایی است که به پاس واقعه کشتار 17 شهریور ساخته شده‌اند.

این اتفاق که در تاریخ انقلاب به جمعه سیاه معروف شده است، باعث شده تا نام میدان ژاله پس از پیروزی مردم به میدان شهدا تغییر کند.

در این روز مردم در اعتراض به رژیم پهلوی به خیابان می‌آیند و در این منطقه تجمع می‌کنند، اما رژیم جواب شعار‌ها را با سرب داغ می‌دهد تا میدان ژاله هم با انقلاب ایران پیوند بخورد.

میدان 24 اسفند: از زمانی که نام میدان انقلاب 24 اسفند بود 30 سال گذشته است، اما هنوز هم این میدان یکی از نشانه‌های انقلاب است. اصلا به همین خاطر است که پس از پیروزی اسم این میدان شد، انقلاب.

این میدان از یک سو به واسطه نزدیکی به دانشگاه و از سوی دیگر به خاطر مرکزیتی که داشت رفته رفته به محل اصلی تجمعات مردمی و به دنبال آن درگیری مردم با نیروهای رژیم تبدیل شد.

یکی از تاریخی‌ترین روزهایی که بر این میدان گذشت روز 8 بهمن 1357 بود روزی که مردم در اعتراض به بسته بودن فرودگاه‌ها به خیابان ریخته بودند و همین میدانی که حالا اطرافش حسابی شلوغ است، صحنه درگیری نیروهای ارتش با مردم بود. این حادثه به قدری شدت داشت که بنا بر اعلام روزنامه‌های آن زمان به شهادت بیش از 30 نفر و مجروح شدن 200 نفر انجامید.

دانشگاه تهران: در عکس‌هایی که از انقلاب ایران باقی مانده تصویر سردر دانشگاه تهران حضور جالب توجهی دارد.

این دانشگاه به خاطر قرار گرفتنش در تهران (مرکز بودن) به کانون مبارزات مردم خصوصا در روزهای بهمن سال 1357 تبدیل شده بود.

البته سابقه سیاسی این دانشگاه هم از زمان تاسیس و راه‌اندازی در پیوندش با انقلاب بی‌تاثیر نبود. به همین خاطر هم سردرش در عکس‌های انقلاب زیاد دیده می‌شود و هم پس از انقلاب این سردر روی اسکناس‌های 50 تومانی هم ثبت شد.

مدرسه علوی و مدرسه رفاه: تا پیش از بازگشت امام به ایران مدارس علوی و رفاه تنها برای عده‌ای از مردم تهران شناخته شده بود. این مدارس اگرچه مدارسی مذهبی بودند و شیوه اداره آنها هم با مدارس تحت پوشش نظام شاهنشاهی فرق می‌کرد، اما پس از بازگشت امام و حضورش در این مدراس بود که نام آنها بر سر زبان‌ها افتاد.

این مدارس هم شاهدان خاموش روزهای مهمی از تاریخ انقلاب هستند، روزهای پایانی عمر حکومت پهلوی، آغاز شکل‌گیری جمهوری اسلامی ایران.

بسیاری از سران رژیم گذشته ازجمله هویدا خود را در این مکان به نیروهای انقلابی تحویل دادند.

فرودگاه مهرآباد: دهه پیروزی انقلاب ایران از تصویری آغاز می‌شود که در فرودگاه مهرآباد گرفته شده است؛ لحظه بازگشت امام به میهن.

همین اتفاق در کنار چند روز بحث و جدل روی باز شدن یا نشدن این فرودگاه روی پرواز انقلاب باعث شد تا نام این فرودگاه هم به تاریخ انقلاب گره بخورد.

اولین حضور امام در جمع مردم (پس از سال‌ها تبعید) در این فرودگاه رقم خورد. در این فرودگاه بود که خیلی‌ها برای اولین بار صورت امام را از نزدیک دیدند و صدای او را شنیدند.

بهشت زهرا: قطعه 17 بهشت زهرای تهران، جایی بود که شهدای انقلاب در آن دفن می‌شدند، به همین خاطر کمیته استقبال از امام خمینی این قطعه را برای محل سخنرانی امام در روز ورود به میهن انتخاب کرد.

در همین مکان بود که امام آن سخنرانی تاریخی را ایراد کرد و اعلام نمود که جمهوری اسلامی را تشکیل می‌دهد و دولت تعیین می‌کند.

هر سال در ایام انقلاب این قطعه از بهشت زهرا بیش از همیشه دیده می‌شود چه در عکس‌ها و چه در فیلم‌های باقی‌مانده.

جماران: اگر امام به ایران نمی‌آمد و انقلاب پیروز نمی‌شد، جماران کماکان منطقه‌ای خوش آب و هوا در شمال تهران بود که شاید نامش فقط به گوش اهالی تهران و شمیران می‌رسید، اما بازگشت امام به وطن و پس از آن پیروزی انقلاب زمینه‌ساز اشتهار این منطقه شد.

حالا کمتر کسی است که نداند جماران کجاست؟ چراکه امام پس از آمدن به تهران به جماران رفت و ساکن این منطقه شد. بیت امام در این منطقه هنوز هم پابرجاست.

این خانه و آن حسینیه‌ای که محل سخنرانی‌های امام بود. لحظات زیادی را در حافظه خود ثبت و ضبط کرده‌اند. لحظاتی که دوربین هیچ عکاسی توان به تصویر کشیدن آن را نداشته است.

حالا پیکر بنیانگذار انقلاب به همان جایی باز گشته که روز اول ورودش به ایران میزبانش بود؛ بهشت‌زهرا. این مکان هنوز هم به واسطه حضور مرقد امام با انقلاب ایران پیوندی ناگسستنی برقرار کرده است.

بهمن موسوی