نگاه سنتی به حمل و نقل باید کنار گذاشته شود

پس از انتصاب و حضور در سازمان راهداری به عنوان رئیس این سازمان ، در نگاه آغازین وضعیت حمل ‌و نقل جاده‌ای را چگونه ارزیابی می‌کنید و اصولا برنامه شما برای بهبود آن چیست؟

سازمان راهداری باید در 2 بخش وارد فعالیت‌های حمل ‌و نقل جاد‌ه‌ای شود که در بخش اول یعنی نگهداری راه‌های موجود به دلیل نگاه سنتی خود راه‌های موجود را خوب نگهداری نمی‌کند، در حالی که باید سرمایه‌های ملی را حفظ کنیم. در این بخش باید در زمینه طراحی و ساخت راه‌ها و توصیه‌ها و تعاملات با راهسازان به گونه‌ای عمل شود که پیش از تحویل گرفتن راه‌ها از سوی راهداری ، به نوعی این توصیه‌ها ارائه گردد تا راه‌ها بخوبی نگهداری و ضمانتنامه قطعی 10 ساله اخذ شود و راهی بدون کیفیت‌های لازم از پیمانکاران تحویل گرفته نشود؛ اما به هر حال با توجه به قرار گرفتن در فصل زمستان، اولویت اول این روزها نگهداری راه‌هاست که سعیشده با ارگان‌هایی که مستقیم درخصوص راه‌ها فعالیت می‌کنند جلساتی برگزار کنیم تا نگهداری و حفظ ارتباط راه‌ها در فصل زمستان میسر شود.

در این خصوص طی جلساتی با نیروهای راهنمایی و رانندگی، امداد، هلال احمر، هواشناسی، وزارت کشور، اورژانس و حتی صداوسیما برای نگهداری راه‌ها توافقاتی انجام داده‌ایم تا در زمستان راه‌ها مسدود نشود.

از سوی دیگر هم، تجهیز راهدارخانه‌ها و افزایش تعداد آن به 550 مورد یکی از اقدامات ما بوده که این مساله با ایجاد 110 راهدارخانه سیار در کنار440‌راهدارخانه ثابت انجام شده است. همچنین ماشین‌آلات جدید اضافه شده و با وزارت کشور هم هماهنگ کرده‌ایم تا در مواقع لازم ماشین‌آلات خود را در اختیار ما قرار دهد تا مشکلی برای تردد در جاده‌های کشور به وجود نیاید. همچنین استفاده از ماشین‌آلات بخش خصوصی در فعالیت‌های راهداری زمستانی مدنظر است تا از هرگونه اتفاقی پیشگیری شود.

فعالیت‌های راهداری زمستانی، امسال بر چه پایه‌ای استوار خواهد بود؟

امسال زمستان فعالیت‌ها بر 3 پایه اصلی دنبال خواهد شد. ابتدا این که سعی خواهیم کرد تا با اطلاع‌رسانی بموقع ترددهای اضافه در بخش حمل ‌و نقل جاده‌ای در جاده‌های برفگیر و پرخطر را کاهش دهیم که در این خصوص مقرر شده است با هماهنگی صداوسیما همکاری‌های خوبی برای اطلاع‌رسانی انجام شود.

در بخش دوم فعالیت‌ها با هماهنگی هواشناسی قرار شده تا چند روز پیش از بروز بارش‌ها با پیش‌بینی هوا و اعلام از سوی هواشناسی کشور پیشگیری‌های لازم در بخش فعالیت‌های راهداری انجام شود و در بخش سوم فعالیت‌های این موضوع با تجهیز و بهسازی امکانات، راهدارخانه‌ها را توسعه داده‌ایم.

در نهایت امسال با تشدید مقررات و اعمال نظارت از سوی پلیس هم در برنامه داریم تا از تردد خودروها بدون تجهیزات ایمنی چون زنجیر چرخ و امکانات زمستانی خودرو جلوگیری شود و در جاده‌ها لاین اضطراری همواره باز نگه داشته شود تا در صورت بروز مشکل در طول زمستان، امکان امدادرسانی و فعالیت برای نیروهای امدادی و راهداری وجود داشته باشد.

نقش آمادگی راهداران پیش از بروز بارندگی‌ها و آموزش آنها در حفظ جاده‌ها را چه میزان موثر می‌دانید و برای ارتقای کیفی فعالیت‌ نیروی انسانی این بخش چه کرده‌اید؟

خوشبختانه راهداران ما قشر زحمتکشی هستند که با تجربه کافی در راهدارخانه‌ها مستقر شده‌اند. امسال برای بهبود فعالیت آنها، با هماهنگی سازمان هواشناسی، اطلاعات راه‌ها و شرایط جوی از قبل در اختیار راهدارخانه‌ها قرار می‌گیرد تا با رویکرد پیشگیرانه اقدامات خود را ساماندهی کنند. علاوه بر این، اقدام دیگری که تا سال آینده اجرا خواهد شد استقرار دستگاه‌های هواشناسی در گردنه‌های برفگیر کشور است تا میزان دما و رطوبت پیش‌بینی شود تا در کنار دوربین‌های مستقر در این مناطق اطلاعات آماری جمع‌آوری شده و در مراکز راهداری علاوه بر رویت جاده‌ها اطلاعات دقیقی هم داشته باشیم.

ما نیاز داریم تا محورهای جاده‌ای را به صورت مجزا و دقیق رصد کنیم تا بتوانیم فعالیت‌ها را به خوبی ساماندهی کنیم. بر این اساس دو برنامه داریم تا در شرایط فعلی اطلاعات را به صورت آنلاین به راهدارخانه‌ها منتقل کنیم و قرار شده است با ایجاد امکانات مخابراتی و اطلاعاتی این مهم محقق شود تا از ورود خودروها در شرایط اضطراری و برودت‌ دما، ساعت‌ها پیش از ایجاد شرایط پر خطر جلوگیری شود و خودرویی در چنین شرایطی در جاده‌ها گرفتار نشود؛ در این خصوص باید سازمان‌ها و نهادهای مرتبط را با هم هماهنگ کنیم تا شرایط مطلوب کسب شود.

با توجه به موج تغییرات پدید آمده در حوزه‌های مختلف راه‌ و ترابری، شما چه برنامه‌ای برای مدیران خود دارید؟

با بدنه کارشناسی و قوی موجود اگر جواب لازم گرفته شد، تغییری لازم نیست. فعلا کمترین تغییرات در سازمان راهداری انجام شده است؛ اما اگر جواب مورد نظر کسب نشود، احتمال بازسازی و تغییرات منتفی نیست.

سال گذشته شن‌پاشی همراه با نمک باعث شد کارشناسان از نبود امکانات و استفاده بیش از حد این روش به عنوان عامل تخریب جاده‌ها نام ببرند. آیا شما کماکان همین روش را ادامه خواهید داد؟

امسال برای ارتقای امکانات راهداری و استفاده از فناوری‌های مدرن در بخش راهداری جاده‌ای دستگاه‌های برف خور جدیدی از ژاپن و سوئیس وارد کشور شده و تاکنون 20 دستگاه در سراسر کشور توزیع شده است. این دستگاه‌ها می‌توانند 3000 کیلو برف در ساعت را به 30 متری جاده‌ها پخش کنند. استفاده از این فناوری رویکرد و سیاست سازمان راهداری است، اما به دلیل مشکلات اعتباری باید ورود این دستگاه‌ها را تدریجی برنامه‌ریزی کرد. برای واردات ماشین‌آلات راهداری باید از ذخایر ارزی استفاده کنیم تا در 2 سال آینده با ایجاد نگرشی جدید ماشین‌آلات این بخش هم تغییر محسوسی یابد.

در حال حاضر چه تعداد نقاط حادثه‌خیز داریم و این نقاط بالاخره چه زمانی از جاده‌‌های ما حذف می‌شود؟

تا پایان برنامه چهارم توسعه کشور باید تمام نقاط حادثه‌خیز جاده‌ای اصلاح و بهسازی شود. براساس آمار موجود، هم‌اکنون هزار نقطه حادثه‌خیز در برنامه‌های اصلاح سازمان راهداری قرار دارد که امسال باید 300 نقطه حادثه‌خیز اصلاح شود تا در کنار 700 نقطه حادثه‌خیزی که تا 8 ماهه امسال اصلاح شده‌اند، برنامه‌های تدوین شده به انجام برسد.

با توجه به رویکرد دانشگاهی، چه تحلیلی از وضعیت موجود آسفالت در جاده‌های کشور دارید؟ آیا وضع موجود و کیفیت راه‌ها را مناسب می‌‌دانید؟

من نگاه به آینده دارم و به گذشته کاری ندارم؛ چون اعتقاد دارم همه می‌توانند گذشته را تحلیل کنند و ببینند در گذشته چه اتفاقی افتاده است. برای آینده اهداف به این صورت خواهد بود که راه‌های شریانی ما ارتقاء خواهند یافت. نگهداری جاده‌ها، آسفالت و زیرسازی، علایم جاده‌ای و رفع نقاط حادثه‌خیز را می‌توان با یک برنامه‌ریزی با سرعت بیشتری انجام داد. وقتی این ارتقاء محقق شود، مسافران رشد را احساس خواهند کرد.

لطفا کمی جزیی‌تر و دقیق‌تر بفرمایید چه برنامه‌هایی برای بهسازی جاده‌های کشور مدنظر دارید؟

ما امسال محورهایی را برای بهسازی مدنظر قرار داده‌ایم. محورهای تهران  تبریز، تهران  مشهد، تهران  شیراز و تهران  لرستان به صورت قطعه‌ای از قبل تعریف شده‌اند و در حال حاضر در حال بهسازی هستند و با توجه به بودجه اختصاص یافته سعی می‌شود کار این محورها را امسال نهایی کنیم.

برای سال 88 هم در حال تدوین برنامه بهسازی محورهای جدیدی هستیم که یک برنامه پنجساله با رویکرد اهداف برنامه چهارم توسعه و برنامه پنجم توسعه در این بخش خواهد بود و با بودجه پیشنهادی که ارائه می‌شود اگر اعتبار لازم اختصاص یابد، تمام محورهای مورد تاکید در برنامه ذکر شده بهسازی می‌شوند وگرنه به میزان اعتبار در دست، بخشی از جاده‌های کشور مورد بهسازی قرار خواهند گرفت.

با توجه به اهمیت حمل و نقل بار و ظرفیت‌های ویژه اقتصادی این بخش، برنامه سازمان راهداری برای بهبود عملکرد این بخش چیست؟

اهمیت ویژه حمل و نقل باری در بخش ترابری کشور و حمل بیشترین سهم بار کشور به وسیله حمل و نقل جاده‌ای باعث شده تا در پایانه‌های باری نظارت بیشتری شود. در این خصوص با بسیج قوای موجود این بخش‌ که بیشتر در اختیار بخش خصوصی است، سعی شده است تا این نظارت‌ها افزایش یابد. در این زمینه سازمان راهداری با هماهنگی سندیکاها و اتحادیه‌ها وارد عمل شده است.

دلیل توفیق نداشتن در بخش ترانزیت جاده‌ای  با وجود قابلیت‌های ویژه کشور ما  چه عواملی است؟

برنامه پیش‌بینی شده سازمان راهداری در سال جاری جابه‌جایی حدود 4/4 میلیون تن کالای ترانزیتی بوده است و مهم‌ترین مسیر ترانزیتی ما مسیر کریدور شمال  جنوب است. در عین حال، مشکل محور شرق  غرب محور دیگری است که از سوی ایران باز می‌شود.

همان‌طور که می‌دانید، ترانزیت مربوط به کالاهایی است که مبدا و مقصد آنها در خارج کشور است. پس در بخش ظرفیت‌ جاده‌های ما نیست اما بحث تقاضا موضوع مهمی است که باید خارج از بخش حمل و نقل و در کشورهای همجوار به وجود آید، لذا در موضوع ترانزیت مسائل دیگری تاثیرگذار است و بحث‌ها تنها حمل و نقلی نیست.

در بحث ترانزیت‌ انتخاب مسیرها توسط کشورهای دیگر به مسایل مختلفی باز می‌گردد که حتی سیاست هم در آن تاثیر‌گذار است. محورهایی که به صورت ترانزیتی باز می‌شوند فقط به موضوع اقتصاد وابسته نمی‌شوند.

پس به این ترتیب آیا باز هم توسعه مسیرهای ترانزیتی را لازم می‌دانید؟

بله. در کنار مهم‌ترین مسیر ایران که کریدور شمال  جنوب است و از بنادر جنوبی به بنادر شمالی متصل می‌شود، محور شرق است که بعد از 5 سال تلاش ایران در حال ایجاد است. با موافقت مجلس و عضویت ایران در <تراسیکا> که با 2 سال ناظر بودن کسب شده، به ایران اجازه داده شده تا محور شرق  غرب را برای ترانزیت جاده‌ای ایجاد کند. این محور باعث شده تا اروپا به آسیای شرق متصل شود و کالاهای بسیاری از کشورها به جای عبور از خزر و حمل کالاها با کشتی با هزینه‌ای کمتر از مسیر ایران شرق و غرب متصل شوند.

این محور باعث خواهد شد تا علاوه بر ایجاد تقاضای بیشتر و رونق اقتصادی، بازار کار وسیع‌تری در بخش حمل و نقل کشور ایجاد کنیم.

همچنین برای توسعه جاده‌های ایران نیز می‌‌توانیم با کمک‌های اتحادیه اروپایی مسیرهای خود را تقویت کنیم. در نهایت باید اعلام کنم که برای توسعه ترانزیت در ایران تمام تلاش خود را به کار گرفته‌ایم تا محورهای ترانزیتی جدید را ایجاد کنیم. چرا که سازمان راهداری به عنوان دبیر کمیسیون ترانزیت کشور می‌بایست تنگناها را رفع کند.

با این تفاصیل در بخش ترانزیت کالا در نهایت به چه حجمی می‌خواهیم برسیم و هدف نهایی ما کدام است؟

هدف پرکردن ظرفیتی است که در شرکت‌های داخلی وجود دارد. براساس اعلام شرکت‌های حمل و نقل موجود هم اکنون 6 میلیون تن ظرفیت‌ موجود است که اگر باز هم تقاضای بیشتری وجود داشته باشد، به گفته بخش‌های خصوصی قابلیت ارتقا را به کمک حمایت‌های دولت دارند. اما در نهایت موضوع مهم‌تر وجود تقاضای حمل کالا در این بخش است که باید هر دو با هم ارتقا یابد، یعنی در کنار توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد ظرفیت حتما باید به موضوع مذاکرات چند جانبه با کشورهای همجوار و منطقه اهتمام داشته باشیم تا 2 موضوع تقاضا و ظرفیت ارتقا یابد.

برنامه نوسازی ناوگان حمل و نقل جاده‌ای در چه وضعیتی است؟

ناوگان اتوبوسرانی کشور در حال حاضر 5/13 سال عمر متوسط دارد. اما نوسازی در سال 87 به سبب عدم ارائه تسهیلات از سوی بانک‌ها توفیق مناسبی نداشته است در عین حال مدیریت حمل و نقل و مصرف سوخت کشور هم تنها 4 درصد سهم بودجه نوسازی ناوگان مسافری را ارتقا داد و 53 درصد را به 57 درصد رساند و بانک‌ها هم تسهیلات لازم را ارائه نکردند.

اما برای سال آینده برنامه داریم تا با رایزنی با ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت سهم این بخش را ارتقا دهیم.

در بخش دیگر با سازندگان خودروهای سنگین مقرر است مذاکراتی داشته باشیم و دست آخر با بانک‌ها مذاکره کنیم تا مشکل سهم این بخش یعنی تسهیلات رفع شود.

فعلا تسهیلات 500 دستگاه کامیون با سایپا دیزل نهایی شده است تا 500 نفر متقاضی دعوت شوند. در همین رابطه 10 میلیون تومان کمک از سوی سازمان راهداری، 3 میلیون از سوی سایپا دیزل و الباقی هم توسط مالکان پرداخت خواهد شد.

اما باید توجه داشت که مبلغ کامیون‌ها از 25 میلیون تومان تا 100 میلیون تومان متغیر است و تامین این مبلغ از سوی مالکان دشوار است. به همین سبب باید راهکاری برای تسهیلات از سوی بانک‌ها ارائه شود تا روند نوسازی ناوگان شتاب‌ بیشتری پیدا کند، زیرا عمر ناوگان در بخش باری (کامیون‌ها)‌ بسیار بالاتر از بخش مسافری است.

به همین سبب در بخش نوسازی ناوگان باری باید رویکرد نوسازی را دچار تغییراتی کنیم تا شرکت‌های بزرگ حمل و نقلی و توانمند ایجاد شود و شرکت‌ها کامیون خریداری کنند و همچون بخش مسافری که شرکت‌های توانمند حمل و نقل ایجاد شد، بخش باری را هم با این زمینه‌ نوسازی کنیم و عمر ناوگان را کاهش دهیم.

در بخش حمل و نقل مسافری برای افزایش رفاه مسافران چه اقداماتی در دست اجرا دارید؟

حمل و نقل مسافری در 2 بخش دیده می‌شود که قسمت داخلی پایانه‌ها در بخش وظایف شهرداری‌ها دیده می‌شود و بخش شرکت‌ها، مجوز فعالیت آنها و نظارت بر حسن عملکرد شرکت‌های حمل و نقل بین‌شهری به عهده سازمان راهداری است. ما در حیطه فعالیت خود، بخشنامه‌ای ابلاغ کرده‌ایم که شرکت‌ها را موظف می‌کند رضایت تمام مسافران را جلب کنند. قرار است نظارت مستقیم بر فعالیت‌هایی چون توقف در میان جاده‌ها، عملکرد در حین حرکت، خدمات ارائه شده و حتی نوع فیلم‌های پخش شده در اتوبوس‌ها هم به صورت جدی پیگیری شود.

مردم هم می‌توانند در انعکاس نحوه فعالیت‌ها با ما همکاری داشته باشند و با تلفن‌هایی که در سایت سازمان راهداری هم اعلام شده میزان رضایت خود از شرکت‌های مسافری را اعلام کنند تا در صورت وجود مشکلی با خاطیان برخورد لازم صورت بپذیرد.

با توجه به توضیحاتی که از وضعیت موجود ارائه کردید، مهم‌ترین تغییری که با مدیریت جدید می‌توان انتظار داشت در چه موضوعاتی خواهد بود؟

بحث عمده این است که وظایف سازمان راهداری و حمل و نقل‌ جاده‌ای بخوبی انجام شود. اگر این وظایف بخوبی انجام شود، نوعی تحول به حساب می‌آید. در حوزه راهداری باید با تغییر نگرش از دیدگاه سنتی به دیدگاه مدرن حرکت کرده و فناوری‌های جدید را در این بخش استفاده کنیم. به طور مثال در موضوع بهسازی و آسفالت جاده‌ها باید مصالح و آسفالتی که استفاده می‌شود با تغییرات و استانداردهای روز دنیا همخوان و سعی شود مرمت‌ها با هزینه‌های اندک انجام و روش‌هایی اتخاذ شود که عمر مفید آسفالت در کشور افزایش یابد. بحث دیگر موضوع علائم جاده‌ای است که باید اصلاح گردد تا خبررسانی در جاده‌ها با سرعت بیشتری به رانندگان انجام شود.

حمیدرضا طهماسبی‌پور