کمیته ای برای «جلوگیری از خشونت»

او سالها باید گوشه زندان سپری کند. این عاقبت تلخ همه کسانی است که سعی نمی کنند چارچوب های جدی جامعه شان را بشناسند و به آن پایبند باشند. چندی پیش ، وقتی دو نوجوان در سرقتی مسلحانه ، کسی را زخمی کردند و بعد دستگیر شدند، همه ما متاسف شدیم ؛ اما نمی توانستیم سکوت کنیم . وقتی روبه روی قاضی احمد مظفری ، حقوقدان و مدرس دانشگاه نشستیم ، پیش از هر چیز از او خواستیم که ما را نصیحت نکند. ما به نمایندگی از جوانانی که الان گوشه زندان هستند، پای صحبت این قاضی جنجالی نشستیم تا حال و روز خودمان را بهتر بدانیم . او اولین کسی است که با احکام جایگزین ، جوانان و نوجوانان بسیاری را از چهاردیواری قانون رها کرده است . حالا او روبه روی ما نشسته تا درباره خشونت رایج شده در جامعه مان حرف بزند...

شما هم با پرونده هایی که خشونت در آن محوریت دارد ، درگیر هستید ؛ آیا این واقعه در جامعه ما پدیده ای نو محسوب می شود؛
البته باید تعریفی از خشونت ارائه دهیم تا بتوانیم درباره آن دست به قضاوت بزنیم . خشونت مساله تازه ای نیست و مربوط به جامعه امروز ما هم نمی شود. خشونت ، وسیله ادامه حیات و ابقای گروههای اجتماعی از بدو تولد تا اکنون بوده است ؛ اما آنچه اینک نگرانی جامعه ما را فراهم کرده ، دامنه رو به گسترش آن است . کمتر روزی است که حوادث امروز به شرح این مساله و معضل اختصاص نیابد و خبری در این باره منتشر نشود. مصداق های آن در اخبار وقایعی نظیر قتل ، سرقت مسلحانه ، هتک ناموس و... است .
با توجه به این پیشینه چه تعریفی از خشونت ارائه می دهید که بتوانیم دامنه رو به گسترش آن را در جامعه خودمان معنی کرده و برای جلوگیری از آن اقدام کنیم؛
خشونت ، عمل فرد معینی است که به جان یا مال یا شرف دیگران تعرض و حمله می کند. خشونت می تواند فردی یا جمعی باشد. با این تعریف می توانیم مصداق هایی از آن را شناسایی کنیم و ببینیم آیا تنها وظیفه ما توسل به نظام مجازات هاست یا این که باید برای آن یک فکر اساسی و همه جانبه کرد؛ به نظر می رسد باید از همه متخصصان امور دعوت شود تا در این باره به تبادل نظر بپردازند. هر چند خشونت آهنگ سریعی در جامعه پیدا کرده ، اما در حاشیه قرار گرفته و صرف چند خبر به آن پرداخته می شود. ما باید کاری کنیم که چنان به آن پرداخته شود تا به عنوان مساله اصلی درآید و نظر و توجه همه را به خود جلب کند.
فرد یا افراد معینی که مرتکب خشونت می شوند، چگونه به این عمل دست می زنند و معمولا چه هدفی را در آن دنبال می کنند؛
باید این مساله را بدانیم که خشونت وسیله وصول به هدف خاصی است و مرتکب یا مرتکبان برای هدف معین آن را به کار می گیرند. گاهی هم خشونت و اعمال آن بدون هدف خاصی روی می دهد که فقط برای رضایت مرتکب ظاهر می شود.
یعنی برای ارضای روانی مرتکب صورت می گیرد؛
بله و این اعمال خشونت گاهی حاد و آنی و بدون هیچ نقشه قبلی است . گاهی هم به صورت عمل حساب شده ای که از قبل برنامه ریزی شده به اجرادرمی آید. اغلب خشونت ها به صورت فعل یا عمل است ، ولی خشونت هایی هم داریم که به صورت حالت ابراز می شود.
با این تعریف یعنی هم حالت و هم عمل خیلی از کارهای ما در جامعه ممکن است به نوعی اعمال خشونت باشد؛ آیا جامعه هم در تعریف آن نقش دارد؛
البته ، با این که خشونت ها معمولا از طرف جامعه طرد شده اند، اما گاهی از طریق قانون و عرف هم ارتکاب آن صورت می گیرد. مثل دفاع مشروع که در قانون تصریح شده یا ورزش های رزمی که این موارد منع نشده است . با این توضیحات ، آنچه ما و جامعه را نگران کرده است و مدنظر ماست ، «خشونت مجرمانه» است که علاوه بر تعریف جرم ، تعریف می شود.
خشونت مجرمانه ای که شما از آن یاد کردید ، یعنی چه؛ یعنی با خشونت های دیگر متفاوت است؛
بله ، زور وقتی با تعرض به دیگران همراه شد، می شود خشونت مجرمانه . زیرا زور، قدرتی است که می تواند برای وصول هر هدفی به کار گرفته شود. در حالی که خشونت قواعد و مقررات موردقبول عامه را هدف قرار می دهد. بنابراین لازمه خشونت و اعمال آن توسل به زور و فشار است و نه هر زور و قدرتی .
پس خشونت با آنچه جرم خوانده می شود و در ماده دوم قانون مجازات اسلامی هر فعل یا ترک فعلی است که برای آن مجازات تعیین شده ، متفاوت است؛
بله ، چون جرائمی داریم که بدون اعمال خشونت انجام می شود و جرائم دیگری هم هست که همراه و توام با خشونت صورت می گیرد. آنچه مسلم است این که در حال حاضر در جامعه ما خشونت به تمام زوایای زندگی مان رسوخ کرده ؛ در ورزش ، در نویسندگی و در جنبه های مختلف دیگر. گاهی می بینید ورزشکاران برای پیروزی بدنی هم به اعمال خشونت متوسل می شوند و این اتفاق میان تماشاگران به وفور یافت می شود که حتی پدیده اوباشی گری فوتبال را رقم زده است . در ادبیات ، همین طور در سینما بیشتر، خشونت به وسیله تصویر در تاروپود زندگی اجتماعی ما رخنه کرده است . در سینما هم یا افرادی جذب شده اند که بتوانند این خشونت را به تصویر بکشند یا این تمایل ایجاد شده که باز هم می توانند از آن بهره برداری کنند. خشونت در حال حاضر در جامعه ما از طریق تعرض به دیگران ظاهر می شود و البته ما خشونت به خود هم داریم .
از خشونت به خود با خودکشی و تهدید به خودکشی یاد کردید، چند وقت پیش ، بحث خودکشی آن هم میان جوانان دانشجو شدت گرفت . در این باره بیشتر توضیح دهید.
همان طور که گفتیم ، خشونت یا به دیگران است یا به خود شخص مرتکب . وقتی خشونت متوجه خود شخص است ، اقسام متعددی می یابد که خودکشی یکی از آنهاست . خودکشی مهمترین نوع خشونت به خود محسوب می شود، چرا که فرد به زندگی خودش حمله ور شده و تهدید به سلب آن می کند. این موضوع در میان جوانان و نوجوانان ما زیاد شده است . نمونه بارز آن را در مراکز حمایتی از کودکان و نوجوانان خیابانی می بینیم که به نوعی برای جلب توجه صورت گرفته و می خواهند به وسیله آن امتیاز بگیرند. این نوجوانان با تهدید به خودکشی یا اقدام به آن ضمن جلب توجه ، می خواهند تقاضای استعانت کنند.
با این توضیح و تفسیری که از خشونت دادید، چه راهکاری در جلوگیری از آن می توان در پیش گرفت که ضمن کلیشه ای نبودن ، عملی و کاربردی هم باشد!.
معمولا این کار به دو صورت انجام می گیرد. یکی برقراری مجازات و تعقیب برای مرتکبان ، که به عهده قوه قضاییه است . یکی دیگر هم برقراری اقداماتی پیشگیرانه برای جلوگیری از تحقق خشونت یا کنترل و محدود کردن آن است که به نظر می رسد با سرمایه گذاری در این مقوله بیشتر از راهکار اول می توانیم نتیجه مثبت بگیریم . معمولا اقدامات پیشگیرانه در حد حرف باقی می مانند. برای تحقق این خواسته مهم چه راهکاری در شرایط کنونی می تواند اقدامات پیشگیرانه را موثر کند؛ باید یک کمیته مبارزه با خشونت متشکل از اساتید، علما و بخصوص متخصصان در رشته هایی چون جامعه شناسی ، جرم شناسی ، روانشناسی ، علوم تربیتی و... تشکیل شود تا علل بروز خشونت در جامعه را بررسی و ریشه یابی کنند تا اگر قرار است جرمی به وقوع بپیوندد، بدون اعمال خشونت صورت گیرد.