IT‌ یا ‌ICT‌ مساله این است!

تاریخچه

تا دو دهه پیش، تنها رشته دانشگاهی و مرجع آموزش و پژوهش مربوط به دانش کامپیوتر در جهان فقط «مهندسی کامپیوتر» بود. پس از چند سال و با گسترش این دانش، این رشته به دو زیر رشته یا گرایش تقسیم شد:
مهندسی نرم‌افزار و سخت‌افزار. در آن زمان، موضوع ارتباطات چندان مطرح نبود و  با  آغاز ارتباطات رایانه‌ای و اتصال رایانه‌ها به یکدیگر (توسط دپارتمان نظامی آمریکا و تعدادی از فیزیکدانان)  موضوع ارتباطات هم به علوم مهندسی کامپیوتر افزوده شد. ‌ ‌

پس از تحقق رویای ارتباطات در دنیای رایانه، این وسیله دارای ارزش افزوده  گردید و هر روز با سرعت بیشتری پیشرفت کرد تا جایی که یادگیری و پژوهش در همه رشته‌های رایانه برای یک نفر ممکن نبود. افزون بر این، شبکه‌های رایانه‌ای هر روز بزرگتر و پیچیده‌تر می‌شدند و اشتیاق روزافزون مدیران سازمان‌ها و حتی دولت‌ها برای استفاده از رایانه، نیاز به زیررشته دیگری را در این زمینه پدید آورد. پس از مدتی این زیررشته پا به عرصه علم گذاشت و نامش را نیز «فناوری اطلاعات» ‌ (IT)‌گذاشتند که آمیزه‌ای است از علوم رایانه، شبکه‌های رایانه‌ای و ارتباطی و دانش مدیریت. ‌ ‌

رشته فناوری اطلاعات

در این رشته که در ابتدا توسط دانشگاه‌های آمریکا ارایه شد، فرد توانایی کسب اطلاعات، تحلیل و طبقه‌بندی اطلاعات و استفاده از آنها برای مدیریت سیستم‌ها را می‌یافت. اما موضوع به اینجا ختم نشد: گسترش دیگر دانش‌ها و  افزایش سرعت پیشرفت فناوری و پیدایش جهان مجازی آن‌قدر به دنیای فناوری اطلاعات تنوع بخشید که دیگر پرداختن به همه گرایش‌ها در این زیررشته هم برای کسی ممکن نبود و از این‌رو این رشته نیز گرایش‌های گوناگونی مانند «مهندسی فناوری اطلاعات»، «مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی»، «امنیت اطلاعات»، «فناوری ارتباطات و اطلاعات» ‌(ICT)‌، «تجارت الکترونیک»، «آموزش‌های مجازی»، «محیط‌های چندرسانه‌ای»، «شبکه‌های ارتباطی» و بسیاری شاخه‌های دیگر کرد که لازم بود برای تمام آنها رشته‌ای جدیدی تاسیس شود و کارهای هر کدام نیز تفکیک گردد.
‌ ‌
دانش فناوری اطلاعات در سراسر جهان گسترش یافت و به هر جا که می‌رسید آنجا را دچار دگرگونی‌هایی گسترده می‌کرد تا جایی که اتحادیه اروپا تعریف خاصی از فناوری اطلاعات را به کاربرد و برای اعلام استقلال در این رشته (که پیش از آن با نام ‌IT‌ در اختیار آمریکا بود)،  نام‌ ICT‌ را به‌معنای فناوری اطلاعات و ارتباطات برای آن تعریف برگزید.
این 2 واژه امروزه آن‌قدر متداول شده است که دیگر مشکل بتوان آنها را از هم تفکیک کرد و در بسیاری موارد نیز به‌جای یکدیگر به‌کار می‌روند،  ولی چیزی که روشن است، این است که‌ IT‌ تعریفی بسیار جامع‌تر را دربرمی‌گیرد  و‌ ICT‌ بیشتر زمینه‌های ارتباطی و ابزاری موضوع را پوشش می‌دهد. ‌ ‌

رویکرد‌های اصلی فناوری اطلاعات

از فناوری اطلاعات تعاریف پرشمار و گوناگونی نقل شده است که  هر کدام با توجه به کارکرد مرجع ارایه‌دهنده بوده و در جای خود تعریف کاملی است، اما در کل فناوری اطلاعات را می‌توان به دو شاخه اصلی تقسیم کرد:

توانمندسازی و زیرساخت

گونه نخست، به تجزیه و تحلیل اطلاعات، ابداع روش‌ها، پیشبرد دانش فناوری اطلاعات و چگونگی سازماندهی و ساماندهی داده‌ها می‌پردازد و ساختارها را بر پایه ایده و خلاقیت سازماندهی می‌کند تا دسته دوم را برای تولید نرم‌افزار و ساخت سخت‌افزارهای لازم برای رسیدن به هدف ایده‌های اولیه اداره کنند.  دسته اول در کشورهایی مانند آمریکا و برخی کشورهای اروپایی، به‌دلیل رویکرد دولت‌هایشان پشتیبانی بیشتری می‌شود و دسته دوم در کشورهایی مانند هند و چین  حمایت می‌شود و البته در کشور ما، به‌دلیل نبود برنامه‌ای مشخص در این حوزه، تقریبا هیچ کدام از این رویکردها پشتیبانی نمی‌شود.

تعاریف

چند تعریف درباره واژه های  فناوری  و  اطلاعات و ارتباطات را از منابع مختلف  برای آشنایی بیشتر در اینجا نقل می‌کنیم.

فناوری:‌ ‌فناوری عبارت است ازمجموعه‌ای ازفرایندها، روش‌ها، فنون، ابزار، تجهیزات، ماشین‌آلات و مهارت‌هایی که به‌کمک آنها کالایی ساخته می‌شود یا خدمتی ارائه می‌گردد.  ‌
‌
اطلاعات: در فرهنگ انفورماتیک، اطلاعات عبارت است از  هر مجموعه‌ای از عناصر دیجیتال یا حروفی یا نمادی که دارای مفهومی آشکار و مشخص بوده و می‌تواند در معرض پردازش اتوماتیک قرار گیرد.

ارتباط: ارتباطات فرایندی است که موجودیت‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد. این موجودیت‌ها می‌تواند انواع موجودیت‌ها را شامل شود؛ مانند دو نفر که با هم صحبت می‌کنند، رسانه‌ها و مخاطب‌هایش و یا یک سیستم پستی میان ادارات یک سازمان. ‌ ‌

فناوری اطلاعات: فناوری اطلاعات مجموعه‌ای از سخت‌افزار، نرم‌افزار و فکرافزار است که گردش و بهره برداری از اطلاعات را امکان‌پذیر می‌سازد.  ‌ ‌

فناوری اطلاعات و ارتباطات: هر نوع ارتباط بین دو یا چند بخش که برای انتقال داده ایجاد شده و بر اجزای یک ارتباط (فرستنده، گیرنده و محیط ارتباط) نظارتی کامل دارد تا امکان بهره‌برداری، بهینه‌سازی و پیشرفت آن را فراهم کند.

در نهایت چیزی که در این زمینه دارای اهمیت است نه تعریفات است و نه منابع ارایه‌دهنده آنها، بلکه تنها مساله‌ای که باید به آن پرداخت، ایجاد رویکردی در این باره است تا بتوانیم برای فعالیت‌هایمان هدف و جهتی داشته باشیم چراکه نداشتن هدف مشخص در دنیای فناوری اطلاعات به سرگردانی در یک اقیانوس می‌ماند که هر قدر در آن پیش برویم، باز هم به نقطه دلخواه نخواهیم رسید. 

سعید نوری آزاد