مقدمات ‌‌عبور ‌انسان ‌‌از‌ مرزهای ‌‌فضا

نگاهی به نیم قرن ماجراجویی بشر در عرصه‌های فضایی نشان می‌دهد که حیوانات مقدمات عبور انسان از مرزهای فضا را فراهم    کرده‌اند. در سال 1957 محققان شوروی سابق سگی به نام لایکا را به فضا فرستادند تا بدین ترتیب به عنوان نخستین کشور جهان در زمینه اعزام حیوانات به فضا لقب بگیرد. لایکا از میان 3 سگ راه یافته به مرحله نهایی گزینش انتخاب شد تا به عنوان نخستین جانور زنده زمینی راهی مدار شود. گرچه لایکا تنها ساعاتی پس از پرتاب جان سپرد، اما سفر وی ثابت کرد که موجودات زنده می‌توانند جایی در فضا پیدا کنند. محققان شوروی سابق با استفاده از نتایج این سفر کوتاه اما ارزشمند به این نتیجه رسیدند که با رعایت شرایطی خاص می‌توان به ادامه حیات در شرایط بی‌وزنی در مدار زمین امیدوار بود.

پس از این پرتاب تاریخی، دانش تازه جان گرفته ماجراجویی‌های فضایی با اعزام گروه‌های مختلفی از سگ‌ها به مدار زمین شاهد زمینه سازی جدی برای ورود انسان به فضا بود. در دهه‌های 50 و 60 میلادی دانشمندان شوروی سابق که در آن زمان کشورشان به عنوان سردمدار اصلی گام گذاشتن به فضا لقب گرفته بود، برای بررسی تأثیرات جانبی بی‌وزنی و زندگی در مدار زمین بر ساختارهای فیزیولوژیکی مشابه انسان، حداقل 57 سگ را به فضا اعزام کردند. نکته جالب توجه این است که این دانشمندان برای بررسی سفر چندباره فضانوردان در آینده، برخی سگ‌ها را بیش از یک بار به فضا اعزام کردند و از این رو گام‌های بلندی برای سفر انسان به فضا و در ادامه به ماه برداشته شد.

این سگ‌ها توانستند افق‌های تازه‌ای فراروی دانشمندان بی‌صبر و قرار باز کنند. استفاده از نوعی میمون کوچک که بی‌شباهت به موش‌خرما نبود، طرح بعدی این دانشمندان بود. آنها میمون را پس از آموزش‌های ابتدایی حضور در فضا، در پوشش سیلیکونی و در نهایت کپسولی کوچک قرار دادند و به فضا پرتاب کردند. هیچ گاه درخصوص نتایج این مأموریت گزارشی منتشر نشد؛ اما در سال 1958 میمون مشابه دیگر به نام کوردو به فضا پرتاب شد.

در این مأموریت راکت حامل میمون آن را تا ارتفاع 310 مایلی زمین بالا برد و این در حالی بود که کوردو همچنان زنده بود. با این حال باز نشدن چتر نجات در راه باز گشت به زمین موجب مرگ دلخراش این حیوان در اقیانوس شد.

انجام این آزمایش تاریخی به عنوان نقطه عطفی در تحقیقات فضایی به حساب می‌آید. در ادامه این موفقیت‌ها 2 میمون در یک راکت و در کنار یکدیگر به فضا پرتاب شدند تا ناسا با پرتاب این میمون‌ها نخستین گام‌های جدی برای اعزام انسان به فضا را برداشته باشد. در حقیقت با پایان یافتن جنگ‌های جهانی و آغاز دوران جنگ سرد، اعزام حیوانات به فضا به یکی از بزرگ‌ترین ابزارهای نمایش قدرت شرق و غرب تبدیل شده بود. آبل و بیکر میمون‌هایی بودند که در سال 1959 راهی فضا شدند و پس از بازگشت موفقیت‌آمیز به زمین در کنفرانس خبری ویژه ناسا به جهانیان معرفی شدند. این میمون‌ها توانسته بودند شرایط خاصی را که در آن فشاری درحدود 38 برابر جاذبه طبیعی حاکم بوده است، به خوبی تحمل کنند. آنها حدود 9 دقیقه در شرایط بی وزنی کامل بودند و این رویداد تاریخی کافی بود تا بشر نسبت به آینده و گام گذاشتن انسان در فضا اطمینان خاطر پیدا کند. نکته جالب توجه دیگر این بود که بیکر تا سال 1984 یعنی 25 سال پس از سفر فضایی خود زنده ماند و تنها به دلیل پیری جان سپرد.

پرتاب موفقیت‌آمیز این دو میمون و از آن مهم‌تر بازگشت زنده آنها به زمین، ناسا را نسبت به آینده امیدوارتر کرد. در اوایل سال 1961 و تنها چند ماه مانده به گام گذاشتن یوری گاگارین روس به فضا به عنوان نخستین فضانورد تاریخ، ناسا برنامه استفاده از شامپانزه‌ها برای توسعه برنامه اعزام فضانورد به فضا و در ادامه ماه را در دست داشت. در این خصوص حدود 20 شامپانزه در پایگاه هالومان نیروی هوایی آمریکا در نیومکزیکو با استفاده از به‌روزترین تجهیزات آموزش فضانوردی آن دوران آموزش‌های لازم برای حضور در فضا را می‌دیدند. آنها یاد می‌گرفتند که در مجاورت نور و صداهای خاص چه نوع واکنش‌هایی را از خود بروز دهند. در نهایت 2 شامپانزه برای اعزام به فضا انتخاب شدند که به فاصله 10 ماه از یکدیگر راهی فضا شدند. مأموریت در نوع خود یک موفقیت بزرگ برای ناسا و آمریکا به حساب می‌آید.

یکی از شامپانزه‌ها که «هم» نام داشت در ژانویه 1961 به فضا پرتاب شد و سفر 16 دقیقه و 59 ثانیه‌ای را تجربه کرد. «انوس» حیوان دیگری بود که پس از 10 ماه از پرتاب اول راهی فضا شد و 2 بار نیز  زمین را دور زد! بازگشت موفقیت آمیز این دو شامپانزه ناسا را کاملا امیدوار ساخت که می‌توان حیات زمینی را در فضا نیز ادامه داد. به این ترتیب بیستم فوریه 1962 جان گلن به عنوان نخستین آمریکایی به فضا پرتاب شد تا دور تاریخی خود به زمین را تجربه کند.

مهدی پیرگزی