اقتصاد چین در برزخ

سرمقاله تایمز اشاره می‌کند اگر سیاست گذاران چین مساله را درک کنند مازاد بودجه دولت چین، نرخ بالای پس‌اندازهای شخصی، و نیازهای بی‌پایان مصرفی و رفاه اجتماعی انجام این توصیه‌ها را آسان می‌سازد ولی درواقع انجام این نوع تغییرات بنیان‌کن خواهد بود.  علاوه بر این نه چین و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند دراین دوران انرژی گران قیمت باایجاد نسخه‌ای از اقتصاد قرن بیستمی ایالات‌متحده  به بقای خود ادامه دهد.

سرمقاله نیویورک تایمز بااشاره به اینکه مخارج مصرفی افراد تنها یک سوم تولید ناخالص داخلی چین را دربرمی گیرد (این رقم در ایالات‌متحده به بیش از 70 درصد بالغ می‌شود) از چین می‌خواهد تا تمام تلاش خود را برای ترغیب شهروندانش جهت خرج پس‌اندازهایشان به عمل آورد. تلاش برای تبدیل چین به اقتصاد مصرف انبوه به سبک امریکا، دستورالعمل حرکت به سوی فاجعه اقتصادی، زیست محیطی، وشاید سیاسی است. این امر گامی به پس است ونه پیش.

این نسخه شباهت طعنه‌آمیزی به سیاست‌های اقتصادی دولت‌های کلینتون و بوش دارد و تعجب‌برانگیز خواهد بود اگر چینی‌ها  یا   کسان دیگری بخواهد پس از مشاهده فروپاشی نظام‌های اقتصادی و مالی غرب در سال جاری از این الگو تقلید کند.

این سرمقاله به خطرات سیاسی و نابسامانی‌های‌ اقتصادی ذاتی این دگرگونی یا اتکای ناپایدار به انرژی ارزان‌قیمت و نابودی منابع طبیعی هیچگونه اشاره‌ای نمی‌کند. ایجاد نهادهای اقتصادی و تدوین سیاست‌هایی که کارآمدی بلندمدت را تضمین کند، چالش بزرگی است که چین را ملزم می‌سازد تا مسیر کاملا متفاوتی از توصیه‌های نیویورک تایمز بپیماید.

اقدام دولت چین برای افزایش درآمد چینی ‌ای فقیرکار نسبتا آسانی است ولی تا زمانی که اقتصاداین کشور کالاها و خدمات موردنیاز این قشر‌  که شماری از آنها مانند آموزش عالی و مراقبت‌های بهداشتی به سرعت قابلیت تولید انبوه نیستند‌  را نتواند تولید وتوزیع کند نتایج اولیه این اقدام به جای بهبود فوق‌العاده استانداردهای واقعی زندگی تورم خواهد بود. علاوه بر این مصرف‌کنندگان چینی برخلاف آمریکایی‌ها به شاخص‌های  نامطلوب آتی حساس هستند.

چاینا دیلی اخیرا گزارش داد که یک مصرف‌کننده نوعی چینی پس از خواندن اخباری درباره بحران مالی که گرچه  وی را تحت تاثیر قرار نداده بود، خریداری دوچرخه را به تاخیر انداخت. از این رو برانگیختن تقاضای مصرف در زمانی که اقتصاد چین در شرایط گذار و ناآرامی به سر می‌برد کار بسیار دشواری خواهد بود.

از سوی دیگر تغییر سریع ترکیب محصولات تولیدی، برای کارگران و تجار چینی نیز مشکل‌آفرین است. بسیاری از کارگاه‌های صادراتی چین قادر نیستند تولید خودرا به سوی محصولات داخلی جهت‌دهی کنند. بخش اعظمی از مجتمع‌های صادراتی چین، محصولات متنوعی از اسباب بازی گرفته تا تلویزیون را برای مصرف‌کننده‌های غربی ارائه می‌دهند. این محصولات اساسا متفاوت از کالاها و خدماتی  هستند که مورد نیاز حداقل نیمی از اقتصاد مصرفی چین است.

از این گذشته کارخانه‌های صادراتی چین عموما در نزدیکی ساحل قرار دارند که در آنجا زیرساخت‌های عظیم حمل ونقل دریایی، کالاها را برای عاملان توزیع و خرده فروشان به خارج از کشور ارسال می‌کنند. در مقایسه با این زیرساخت‌ها، سیستم‌های داخلی توزیع و بازاریابی موجود نیستند چرا که برای  صادرات نیازی هم به آنها احساس نمی‌شود.

سرمقاله تایمز درعین اشاره مفصل به صادرات فراوان و مخارج مصرفی اندک چین، متوجه یک حقیقت نامطلوب نمی‌شود چرا که به تغییرات زیست‌محیطی و آب وهوایی یا محدودیت منابع طبیعی درقبال اقتصاد مصرف انبوه چین، اشاره‌ای نمی‌کند. 

اگر هدف ایجاد یک اقتصاد مصرفی به سبک غرب باشد نیاز چین به انرژی  بسیار زیاد خواهد بود. ازسوی دیگر، بدلیل آلودگی غیرقابل کنترل آب و هوا ونیز تخریب شرایط اقلیمی جهان منبع اولیه انرژی چین یعنی زغال سنگ بسیار مشکل آفرین است. ساختن اقتصاد چین براساس انرژی یارانه‌ای نیز مطمئنا به بن‌بست می‌انجامد زیرا در بلندمدت واردات نفت غیر قابل امکان یا غیرقابل دستیابی می‌شود و تولید انرژی داخلی چین از زغال سنگ آثار نامطلوب زیست‌محیطی  شدیدی را در پی خواهد آورد.

برنامه‌ریزی شهری کنونی چین نوعی سیستم حمل ونقل مبتنی بر اتومبیل‌های شخصی را پیش‌فرض قرار داده که نیازمند مصرف انرژی و زیرساختهای غیرقابل ادامه‌ای است. طراحی عجایب معماری پکن جدید و منطقه پودونگ شانگهای  این مناطق را بدون اتومبیل غیرقابل زندگی می‌سازد. چین بیشتر برای راضی نگه‌داشتن مصرف‌کنندگان شهری خود که اخیرا (باتشویق دولت) اتومبیل بدست آورده‌اند یارانه‌های زیادی را برای نفت و بنزین پرداخت می‌کند. قیمت بنزین در چین اندکی کمتر از اروپا و قابل مقایسه با ایالات‌متحده است.

دیگر مشکلات زیست‌محیطی نیز شدید هستند. چین در نیمه شمالی کشور با مشکل تامین آب روبروست. این کشور هنوز هم جنگل‌ها را ازبین می‌برد، زغال‌سنگ استخراج  می‌کند و کارخانه‌هایش به شیوه‌های مخربی عمل می‌کنند که نه فقط به محیط زیست‌آسیب می‌رساند بلکه آثار نامطلوب فوری و ملموسی بر حاصلخیزی کشاورزی، آب آشامیدنی و سلامت انسان‌ها برجای می‌گذارند.

ازسوی دیگر سرمقاله تایمز این مساله را که چین ازبابت دنباله‌روی از توصیه‌های آن ممکن است دستخوش ناآرامی سیاسی شود را درنظر نمی‌گیرد. رژیم کنونی مشروعیت خود را برمبنای ارائه شرایط زندگی بهتربه همه شهروندان چینی قرار داده است. رهبران فعلی چین به عنوان مقامات غیر منتخب در شرایط دشوار نمی‌توانند وفاداری هیچ یک از بخش‌های جامعه را انتظار داشته باشند.

اگر بخش قابل توجهی از مردم زندگی اقتصادی خود را در حال بدترشدن بیابند کارآمدی نظام حکومتی چین به مخاطره خواهد افتاد. رهبران چین هم اکنون از این روندها نگران شده و راجع به اوضاع سخت آینده که البته شرایط خارجی را عامل آن معرفی می‌کنند به مردم هشدار می‌دهند. تشویق هزینه‌های مصرفی می‌تواند رفاه کوتاه مدتی پدید آورد ولی حرکت بیشتر در این راستا به اقتصاد ناپایدار و در نهایت به شکنندگی سیاسی منجر خواهد شد.

منبع: Foreign Policy In Focus