خانواده بزرگ ایرانی

شما در اولین دوره تهیه‌کنندگان بعد از انقلاب شرکت کردید. چه چیز جدیدی به رادیو اضافه شده بود و با قبل تفاوت داشت؟

تغییرات اساسی بود و یک‌سری کارهای جدید انجام شده بود. آن زمان یک بزرگ دبیر بود که چند تهیه‌کننده با او کار می‌کردند. بعد‌ها، کسانی به عنوان سردبیر آمدند و از جنبه کلامی، کار را برعهده گرفتند و برنامه‌سازی را تهیه‌کننده‌ها انجام می‌دادند و چون ما اولین دوره کار را تجربه می‌کردیم می‌بایست هم توانمندی تخصصی داشته باشیم و هم از نظر دیدگاه، نیازهای آن زمان رادیو را تامین کنیم. آن زمان آموزه‌هایمان را همزمان باید در کارمان هم تجربه می‌کردیم. در رادیو موسیقی یکی از ابزارهای اصلی است که در اوایل انقلاب با توجه به تغییرات اساسی‌ای که رخ داده بود در استفاده از موسیقی با مشکلاتی مواجه بودیم.

در آن زمان هم کار در رادیو به صورت تخصصی دسته‌بندی شده بود؟

آن موقع تنها یک شبکه رادیویی بود و هر تهیه‌کننده صرفا یک یا دو برنامه را تولید نمی‌کرد. ما در همه زمینه‌ها کار می‌کردیم. ولی به نظر من اگر کار به نوعی تخصصی شود، فرد موفق‌‌تر خواهد بود. به هر صورت دیدگاه‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد.

برنامه ‌خانواده که ابتدا در آن نویسندگی می‌کردید و سال‌هاست که تهیه‌کننده‌اش هستید از اوایل تا به حال چه روندی را طی کرده است؟

خانه و خانواده در واقع در ایران و نظام جمهوری اسلامی یکی از ارکان‌ اساسی است. در حال حاضر در برنامه‌هایمان، روی خانواده به عنوان محور توسعه تکیه می‌کنیم. خانواده به عنوان یک بنیان قوی و ارزشمند همیشه مطرح بوده است. برنامه خانواده هم از همان ابتدا سعی داشته که اعضای این بنیان را نسبت به مسائلی که دائما با آن روبه‌رو هستیم، آگاه کند و فاصله بین نسل‌ها را به نحو مطلوبی پر نماید و هر زمانی به شکلی ارائه شده است. ممکن است در این سال‌ها ساختار این برنامه تغییراتی کرده باشد ولی اصل و اساس آن ثابت بوده است. در حال حاضر ما با خانواده‌های جوان روبه‌رو هستیم. جوانان که نیروی عظیم کشور را تشکیل می‌دهند، خانواده‌هایی را پی‌ریزی می‌کنند و نیاز دارند که در این مورد آموزش ببینند. متاسفانه وقتی با آمار بالای طلاق در بین جوانان مواجه هستیم، به نظر من این مشکلی است که باید ریشه‌ای حل شود و ما سعی داریم تا برنامه‌هایمان جوان‌پسندانه‌تر باشد، یعنی جوانان با علاقه بیشتری به برنامه توجه کنند. برنامه‌هایی که در گروه خانواده رادیو ایران تولید می‌شوند، سعی در ایجاد این ارتباط موثر با مخاطب جوان دارد.

چه میزان از این تلاش محقق می‌شود؟

زمانی بود که می‌گفتند رادیو جایگاه خودش را از دست داده ولی الان آن جایگاه را به دست آورده است، ولی این نکته خیلی مهم است که بدانیم در رادیو باید به اندازه حوصله شنونده‌هایمان حرف بزنیم. خیلی وقت‌ها ما بیش از اندازه صحبت می‌کنیم و سعی می‌کنیم صحبت‌هایمان جنبه پند و نصیحت نداشته باشد، هرچند که به نظر من جوانان ما از رادیو بهتر پند می‌پذیرند تا والدین و مربیانشان. همان‌طور که امام‌(ره)‌ هم گفته‌اند، رادیو و تلویزیون یک دانشگاه است، ولی باید دید که ما به این دانشگاه چقدر پای‌بند هستیم؟! البته من فکر می‌کنم رادیو نسبت به تلویزیون به این اصل وفادارتر بوده است. ما باید سعی کنیم در برنامه‌هایمان کمی از توقعات جوانانمان را به طور منطقی کم کنیم. الگودهی و ساده‌زیستی مهم‌ترین مساله است که رادیو بخوبی می‌تواند آن را انتقال دهد.

به عنوان کسی که در رادیو فعالیت می‌کند و مخاطب این رسانه نیز هست، فکر می‌کنید رادیو کجاها کم‌کاری کرده است؟

متاسفانه گاهی ما با دید همکارانمان به رادیو نگاه می‌کنیم. ما باید توجه کنیم که مردم چه چیزی را دوست دارند. برنامه‌ای که به عنوان یک برنامه مردم‌پسند مطرح است، شاید نظر مدیران را جلب نکند. نتیجه این می‌شود که من سعی می‌کنم برنامه‌ای بسازم که مدیرپسند باشد و ممکن است در بین مخاطب از توفیق خوبی برخوردار نشود.
در رادیو استفاده از موارد خیلی کوچک و جزیی می‌تواند در جذب شنونده موثر باشد که ما از آن آگاه نیستیم. مثلا استفاده از موسیقی و ترانه به صورت پکیج‌های رادیویی جذابیت زیادی برای شنونده دارد. نکته دیگر تکرار است که یک اصل مهم در رادیو است و باید به نحوی باشد که شنونده‌پسند باشد. در رادیو مهم‌ترین مساله جذب مخاطب است. ما همواره باید این شنونده‌ها را حفظ کنیم و افزایش دهیم.

این  المان‌های جذب مخاطب که شما در کارتان مد نظر دارید، از کجا آمده‌اند؟

بخشی را اساتید به صورت تئوری به ما آموختند اما مساله مهم این است که مخاطب امروز من، نیازمند یک تفاوت است. من خیلی چیزها را از شنونده‌ها آموختم. همچنین از دخترم که یک شنونده رادیو است یا حتی مردم در خیابان. اینها گاهی نکات جالبی را بازگو می‌کنند که من به عنوان سازنده آن برنامه به این نکات بی‌توجهم.
شنونده‌ها آنقدر دقیق و ظریف تمام مسائل را می‌سنجند و بازگو می‌کنند که به نظر من می‌توان به بهترین شکل از این آموزه‌ها در برنامه‌سازی استفاده کرد.

از آموزشی که اساتیدتان برای شما داشتند، چه نکته‌ای هنوز هم در ذهنتان باقی مانده است؟

چیزی که در طول این سال‌ها برای من خیلی مهم بوده این است که ما باید یاد بگیریم به هم احترام بگذاریم. اساتید و پیشکسوتان همیشه این احترام را حفظ می‌کردند. ضمن این که اساتید باید بدانند همه چیز در حال تغییر است؛ جز یک‌سری اصول ثابت. مثلا اصول کار ادیت ثابت است و کلمات اشتباه باید در هنگام ادیت کردن از نوار خارج شوند، اما ممکن است جوانی همین کلمات غلط را کنار هم بچیند و یک برنامه طنز و جدید به وجود آورد. البته من معتقدم که هر چیزی در جای خودش زیباست. مثلا در رادیو ایران خیلی از مسائل را به دلیل نام این رادیو رعایت می‌کنیم، ولی همین المان‌ها ممکن است در یک رادیو محلی رعایت نشود. ما در رادیو ایران تجربه نمی‌کنیم. تجربه باید در جای دیگری کسب شود و در رادیوهای اصلی و سراسری به صورت یک محصول پخته به نمایش درآید. از نکات دیگری که اساتید به من آموختند این بود که از یک‌سری منیت‌ها دست برداریم و زیرآب همدیگر را هم نزنیم و دیگر این که وقتی می‌‌خواهیم ادامه برنامه کسی را در دست بگیریم حتما از او کسب اجازه کنیم. این حرفی است که از 28 پیش سال در گوش من مانده است.

در حال حاضر به غیر از برنامه خانواده چه برنامه‌های دیگری روی آنتن دارید؟

در رادیو تجارت برنامه‌ای به نام به سوی توسعه دارم که اصل 44 قانون اساسی را بررسی می‌کنیم. در رادیو ایران نیز برنامه نگاه روز که شنبه‌ها از ساعت 30/15 تا 30/16 پخش می‌شود و مسائل اقتصادی و اجتماعی را بررسی می‌کنیم و یک تایم 5 دقیقه‌ای هم صبح‌ها ساعت 9 دارم به نام رهگذر کوچه‌های باران که به صورت تولیدی و در قالب نمایشی پخش می‌شود. شنیدن این برنامه را به خواننده‌های شما هم توصیه می‌کنم.

 و برنامه خانواده؟

با خانواده در کنار هم نیز بعد از اخبار ساعت 10 صبح رادیو ایران پخش می‌شود و تا 45/10 ادامه دارد. هدف اصلی ما با توجه به این که می‌‌خواهیم خانواده را محور اصلی توسعه معرفی کنیم، این است که بگوییم خانواده صرفا متشکل از والدین و فرزندان نیست. ما خانواده بزرگ ایران را می‌بینیم. در این برنامه آیتم‌های مختلفی چون گزارش،‌ تلفن، کارشناس،‌ خبرهای روز و... را داریم و هر روز با یکی از نمایندگان مجلس یا یکی از مسوولان تماس می‌گیریم و درباره مشکلات مردم با آنها به صورت پرسش و پاسخ ارتباط می‌گیریم، ولی هدف اصلی برنامه را حفظ می‌کنیم، یعنی سعی می‌کنیم به شنونده بیاموزیم که خانواده فقط چند نفری که با آنها زیر یک سقف زندگی می‌کنیم، نیست و تمام مردم ایران عضو یک خانواده بزرگ هستند.

آزاده خواجه نصیری