ژن صبوری هم کشف شد

اگر شما درسخوان هستید، فکر می کنید این صفت را از پدر یا مادرتان به ارث برده اید و یا این که به خاطر تربیت خوب آنها، تحصیل در یک مدرسه خوب یا داشتن معلمهای خوب ، به این صفت آراسته شده اید؛این پرسش و بسیاری پرسشهای مشابه آن ، پرسشهایی نیستند که بتوان به آسانی پاسخی برای آنها پیدا کرد

کد خبر: ۲۲۱۷۶

، اختلاف نظر در این باره که چقدر از صفات و ویژگی های ما را وراثت تعیین می کند و در چقدر از آنها عوامل محیطی تاثیر دارند ، هنوز هم ادامه دارد و هنوز هیچ کس پاسخ روشنی برای این پرسشها نیافته است ؛ هر چند با پیشرفت دانش ژنتیک ، گاهی پیوندها و پدیده هایی کشف می شوند که واقعا دور از انتظارند و کفه ترازو را کم و بیش به سمت عوامل وراثتی سنگین می کنند. ممکن است شما هم در وراثتی یا اکتسابی بودن ویژگی ای مثل درسخوان بودن تردید داشته باشید، اما اگر از شما بپرسند چرا بعضی از افراد وقتی بیمار می شوند، ناله شان به آسمان بلند می شود و مرتب از آن درد و بیماری شکایت می کنند و در مقابل ، افراد دیگری هستند که بیشتر صبوری می کنند و به روی خودشان نمی آورند، حتما پاسخ می دهید آدمهای گروه اول لوس بار آمده اند یا یاد نگرفته اند که خودشان را کنترل کنند یا... در ظاهر این ویژگی ، از آن ویژگی هایی نیست که بتوان براحتی آن را به وراثت نسبت داد. این طور نیست ؛ اما مطالعات تازه محققان ، نشان داده است که حتی در این خصوص هم نقش ژنتیک موثر است . محققان بتازگی متوجه شده اند که تغییر در یک ژن خاص ، باعث می شود بعضی افراد تحملشان نسبت به درد بیشتر باشد و بعضی دیگر کمتر. به عبارت دیگر، با بررسی این ژن می توان پیش بینی کرد یک فرد، جزو گروه آدمهای فوق العاده حساس به درد است یا نه . این پیش بینی به چه درد می خورد؛ حداقل فایده ای که پزشکان برای چنین پیش بینی هایی در نظر می گیرند این است که معلوم می شود کدام بیماران به کدام دسته از داروهای مسکن ، پاسخ مناسب تری می دهند. آستانه درد برای بیماران مختلف متفاوت است . خود شما هم شاید این را تجربه کرده باشید. مثلا سر شما درد می گیرد و سردردتان تنها با خوردن یک قرص استامینوفن برطرف می شود؛ اما ممکن است دوست شما هم به همان سردرد مبتلا شده باشد و حتی 2قرص استامینوفن کدئین هم چاره سردرد او نباشد. شاید شما در چنین مواردی فکر می کنید سردرد دوستتان خیلی شدیدتر از سردرد شماست ، یا این که بدن دوستتان نسبت به آن داروی مسکن مقاوم شده است ؛ ولی یک احتمال کاملا منطقی دیگر را هم باید در نظر بگیرید: شما صاحب ژنی هستید که باعث تولید مقدار بیشتری از یک ضد درد طبیعی موجود در بدن به نام اندورفین می شود در حالی که دوست شما ممکن است ژن شما را نداشته باشد و به همین علت برای تسکین درد به مسکن های قوی تری احتیاج داشته باشد. محققان دانشگاه میشیگان دریافته اند ژنی که تولید آنزیمی به نام COMT را کنترل می کند، همان ژنی است که در واقع تعیین کننده میزان تحمل ما نسبت به درد هم هست . COMT در تجزیه و از میان بردن یک ماده شیمیایی موجود در مغز که نوعی ارتباط دهنده بین سلول های مغزی است و دوپامین نام دارد، موثر است . هر چقدر دوپامین کاهش پیدا کند، اندورفین که همان مسکن طبیعی بدن ماست ، افزایش می یابد. به عبارت دیگر هر چه COMT فعال تر باشد، اندورفین ها بیشتر می شوند. مثل همه ژنهای دیگر، هر کدام از ما، از این ژن هم 2نسخه در هر سلول از بدنمان داریم . یک ژن از آن را از پدرمان به ارث برده ایم و دیگری را از مادرمان . مطالعات اخیر دانشمندان علم ژنتیک نشان داده است که این ژن در واقع 2نوع است که اختلاف چندانی هم ندارند. این اختلاف تنها در این حد است : یکی از این ژنها باعث تولید COMT می شود که به جای اسید آمینه والین ، اسید آمینه دیگری به نام متیونین در ساختمانش دارد و معلوم شده است که COMTدارای اسید آمینه متیونین ، فعالیتش کمتر از آن یکی است که در ساختمانش والین به کار رفته است . یعنی COMT دارای اسید آمینه متیونین ، دوپامین را بیشتر تجزیه می کند و در نتیجه اندورفین ها بیشتر می شوند و فرد درد را کمتر احساس می کند. به این ترتیب همین تفاوت در یک اسید آمینه تشکیل دهنده COMT باعث می شود بعضی افراد تحملشان نسبت به درد کمتر باشد و بعضی بیشتر. شاید این پرسش هم برای شما پیش آمده باشد که دکتر زوبیتا ، سرپرست محققان دانشگاه میشیگان که به این نتایج دست یافته اند از چه روشی استفاده کرده است : قدم اول این بود که او 29فرد بالغ سالم را انتخاب کرد و آزمایش های ژنتیکی لازم را درباره آنها انجام داد. به این ترتیب معلوم شد هر کدام از این افراد، کدام نوع از آن ژن مشخص را در بدنشان دارند. در مرحله بعدی آزمایش ، او قدری آب نمک را به عضلات مفصل فک هر کدام از آنها تزریق کرد تا باعث ایجاد درد در مفصل فک آنها شود. (مطمئن باشید که پیش از این آزمایش ، این افراد در جریان قرار گرفته و حتما یک جورهایی به انجام آن راضی شده بوده اند.) ثبت واکنش افراد مورد مطالعه و آستانه تحمل آنها برای تزریق حداکثر میزان آب نمکی که می توانستند دردش را تحمل کنند و همین طور ثبت واکنش سلول های مغزی آنها با استفاده از PETScanنشان داد که افرادی که هر دو نسخه ژنشان از نوعی است که COMT دارای اسید آمینه والین تولید می کند، در مقابل درد، بسیار صبورند و می توانند بیشترین میزان تزریق آب نمک را در مفصل فک خود تحمل کنند. PET scan هم نشان داد که در مغز این افراد اندورفین ها بسیار فعال تر از سایر افراد هستند. درست نقطه مقابل افراد صبور، کسانی قرار داشتند که هر دو نسخه ژن آنها از نوعی بود که باعث تولید COMT دارای اسید آمینه متیونین می شد. این افراد، از همه کم تحمل تر بودند و در مغزشان هم اندورفین ها کمترین فعالیت داشتند. اگر مختصری از علم آمار سررشته داشته باشید، حتما تا به حال این نکته را متوجه شده اید که با این حساب ، می توان نتیجه گرفت یک چهارم افراد، جزو گروه آدمهای کم تحمل ، یک چهارم دیگر جزو گروه آدمهای صبور و پرتحمل و بقیه افراد در طیف میان این دو گروه قرار می گیرند. این قانون احتمالات است . اگر مثلا شما و همسرتان هر دو، جزو گروه آدمهای صبور باشید (یعنی هر دو ژن هر کدامتان ، از نوع ژن صبوری باشد) مطمئنا همه فرزندان شما که ژنهایشان را از شماها به ارث می برند هم ، صبور خواهند شد؛ اما اگر ژنهای شما و همسرتان ناخالص باشد (یعنی از 2نسخه ژنی که در بدن شما هست ، یک نسخه صبوری باشد و دیگری نباشد) آن وقت براساس قوانین احتمالات ، 25درصد احتمال دارد که فرزند شما هم کاملا صبور باشد، 25درصد احتمال دارد که اصلا صبور نباشد و 50درصد احتمال دارد که مثل خود شما باشد (یعنی از 2نسخه ژن ، یکی ژن صبوری باشد و دیگری نباشد). دکتر زوبیتا، خودش درباره مطالعه ای که انجام داده است چنین می گوید: «این مطالعه به دانش پزشکی ملکولی یا ژنتیک پزشکی کمک می کند تا با تعیین ژنوتیپ یک فرد بتوان پیش بینی کرد بهترین داروهای مسکن برای آن فرد کدامند؛ البته پاسخ به درد، تنها در کنترل یک ژن نیست و به طور قطع ژنهای دیگری هم در آن نقش دارند.» خود دکتر زوبیتا در مطالعات گذشته اش نشان داده است که آستانه تحمل درد خانمها در قسمتی از دوره عادت ماهانه که سطح استروژن خونشان به حداکثر می رسد (در اواسط سیکل) بیشتر از همیشه است . این یعنی لااقل عوامل هورمونی هم در تعیین میزان تحمل نسبت به درد موثر هستند و همه این ها یعنی دانشمندان هنوز راه درازی در پیش دارند تا به راز درد پی ببرند. راهی که اگر با گامهای بزرگی مثل آنچه که دکتر زوبیتا و همکارانش برداشته اند طی شود، آنقدرها هم دراز نخواهد بود.