غربت مضامین دینی در جشنواره تئاتر رضوی‌

جشنواره تئاتر رضوی، همچون جریان اصلی تئاتر کشور بیش از هر چیز دیگر، از ضعف در حوزه متون نمایشی رنج می‌برد. تعداد اندک نمایشنامه‌های روی صحنه رفته در این جشنواره، در کنار ضعف‌های ساختاری و محتوایی این آثار، به داستان‌ تکراری هنرهای نمایشی در ایران تبدیل شده است.

دیده نشدن نگاه دینی‌

سعید شاپوری که عضو هیات بازخوانی تولید متن ششمین جشنواره تئاتر رضوی بوده است، با اشاره به این که در متون تئاتر دینی و بویژه جشنواره رضوی، نگاه دینی درست و دقیقی دیده نمی‌شود، می‌گوید: با تاسف شاهد آن هستیم که در تئاتر دینی، نگاه دینی نداریم. در همین متونی که در جشنواره رضوی امسال خواندم، بیشتر با موضوعات و مضامین تکراری غربت، معجزات  و شفاعت که به طور سطحی پرداخت شده بودند، روبه‌رو شدم.

این مدرس تئاتر ادامه می‌دهد: در چنین وضعیتی است که موضوعات اساسی و مهم همچون بحث امامت و ولایت فراموش می‌شود و نویسندگان به سراغ مضامین دم‌دستی می‌روند.

شاپوری تاکید می‌کند: متون نمایشی دینی، اول از هرچیز باید درام باشند و از دل پژوهش‌های مذهبی، تاریخی و فرهنگی برآیند.

تاجبخش فنائیان نیز که این روزها در حال داوری آثار بخش مسابقه تئاتر رضوی است، در این باره می‌گوید: مدیران فرهنگی و هنرمندان باید دید گسترده‌تری نسبت به مضامین دینی پیدا کنند. برای مثال موضوعات تئاتر رضوی نباید تنها به زندگی بزران دین و اتفاقات تاریخی محدود شود، چرا که ابعاد وجودی امام هشتم در تمام شوون زندگی امروز ما جاری است.  این کارگردان و مدرس تئاتر در ادامه می‌افزاید: تئاتر رضوی در واقع بخشی از تئاتر شیعی محسوب می‌شود که در آن، تفکر درست انسانی ارائه و راه و روش درست زندگی نشان داده می‌شود.  نصرالله قادری، از منظری دیگر به ضعف متون نمایشی در تئاتر رضوی می‌پردازد و توضیح می‌دهد: مشکل اصلی این نمایشنامه‌ها، جشنواره‌زدگی است، چرا که عده‌ای فقط برای جشنواره می‌نویسند و نمی‌توان انتظار زیادی از حاصل کار آنها  داشت.

امیر آتشانی هم که با نمایش «از بم تا امام رضا (ع)‌» در جشنواره امسال حضور دارد، می‌گوید: به دلیل برنامه ریزی نادرست، بیشتر نویسنده‌ها و از جمله خودم، تنها چند ماه مانده به جشنواره، نوشتن را شروع می‌کنیم که در کیفیت کار، تاثیر منفی خواهد گذاشت.

غیبت حرفه‌ای‌ها

جشنواره تئاتر رضوی در چند دوره‌ای که برگزار شده، بیشتر میزبان هنرمندان جوان و گروه‌های ناشناخته بوده است و حرفه‌ای‌ها کمتر در آن حضور پیدا کرده‌اند. وقتی این مساله را با تاجبخش فنائیان در میان می‌گذاریم، او پاسخ می‌دهد: جشنواره‌های موضوعی و مناسبتی، بودجه محدودی در اختیار دارند و از این رو، نمی‌توانند با گروه‌های حرفه‌ای تئاتر که از بازیگران و عوامل صحنه حرفه‌ای استفاده می‌کنند، دکور و تجهیزات پرهزینه به کار می‌گیرند و وقت زیادی برای کار می‌گذارند، قرارداد ببندد.

محمدحسین ناصربخت که در جشنواره ششم تئاتر رضوی از اعضای هیات انتخاب بخش آیینی و تعزیه بوده است، در این باره می‌گوید: حرفه‌ای باید مطمئن باشند کار آنها پس از پایان جشنواره، اجرای عمومی خواهد داشت. این در حالی است که هر سال فقط 2 یا 3 کار از جشنواره تئاتر رضوی فرصت روی صحنه رفتن را پیدا می‌کنند. این نویسنده و پژوهشگر می‌افزاید: همچنین جشنواره باید به گونه‌ای عمل کند تا گروه‌های حرفه‌ای فرصت تولید و تهیه متن و تمرین را داشته باشند که ایجاد چنین شرایطی، نیازمند بودجه بیشتر و برنامه‌ریزی دقیق‌تر است.

چشم‌انداز آینده‌

جشنواره تئاتر رضوی با نگاه به راهی که در 5 سال گذشته پیموده است، چه مسائلی را باید مورد توجه مسیر آینده‌اش قرار دهد. دکتر محمود عزیزی که این روزها در بجنورد به داوری آثار بخش‌ صحنه‌ای جشنواره نشسته است، در این باره می‌گوید: تئاتر رضوی نباید به یک عادت تقویمی تبدیل و به آفت کلیشه‌ای شدن مبتلا شود.

محمدحسین ناصربخت به فراهم شدن امکان اجرای عمومی برای تمام آثار راه یافته به جشنواره می‌کند و می‌افزاید: نمایش‌های جشنواره تئاتر رضوی باید در اجرای عمومی با مخاطبان پیگیرتر و جدی‌تر روبه‌رو شوند و بازخورد کار خود را ببینند. تنها در این صورت است که نقاط ضعف و قوت این آثار شناخته می‌شود.

تاجبخش فنائیان در تشریح افق آینده جشنواره تئاتر رضوی می‌گوید: این جشنواره باید مسیری را طی کند تا در کنار جشنواره‌هایی چون نمایش‌های عاشورایی، شالوده تئاتر دینی را پی‌ریزی کرده و اثر آن در جریان اصلی تئاتر کشور دیده شود.

نصرالله قادری هم تاکید می‌کند، متاسفانه مفاهیم مذهبی در تئاتر ما، غریب و مظلوم واقع شده‌اند. جشنواره‌هایی چون تئاتر رضوی باید به گونه‌ای سیاستگذاری و برنامه‌ریزی شوند که در نهایت بتوانند تعریف و ماهیتی شفاف را برای نمایش‌های دینی رقم بزنند.

اما سعید شاپوری، ترسیم و طراحی راه آینده جشنواره تئاتر رضوی را در گرو بررسی دقیقو کارشناسانه سابقه این رویداد می‌داند و می‌افزاید: هنوز به طور اصولی و علمی، نقاط ضعف و قوت 5 دوره گذشته جشنواره تئاتر رضوی مورد بررسی قرار نگرفته و موقعیت و جایگاه آن در تئاتر دینی کشور تبیین نشده است.