نقش عروس‌

با توجه به میمونی و مبارکی ورود عروس به خانواده، یا عروس شدن دختر خانواده، مراسمی که شادی جوهره اصلی آن است، برگزار می‌شود که به آن مراسم، مراسم عروسی می‌گویند.

 از امام صادق (علیه‌السلام)‌ روایت شده است که فرمودند: روز قیامت، روز عروسی متقین است. یعنی برای انسان‌های باتقوا روز قیامت، روز میمون و مبارکی می‌باشد.

در ادبیات فارسی این نقش نیز مثل بسیاری از نقش‌های مرتبط با خانواده از جمله: خواهری، برادری، مادربزرگی، دامادی و... مغفول مانده است و کمتر مشاهده می‌شود که در متون ادبی، بویژه متون نظم راجع به این نقش صحبت شده و جایگاه این نقش و اثرات آن در تکوین و تداوم خانواده مورد بحث قرار گرفته باشد.

اگرچه در عرف عامه و ادبیات شفاهی ایران زمین نگاه مثبتی به نقش عروس وجود ندارد و به دلایل متعدد به عنوان رقیبی برای مادرشوهر مطرح شده است، ولی بعضا دیده شده است که از قول مادر یا پدر داماد دوبیتی‌هایی نقل شده است که در آن از داماد خواسته شده که حرمت و احترام عروس را نگهدارد که این خواهش همراه با دعا برای آنان می‌باشد.

خداوندا در این آشفته بازار

تو می‌دانی که گفتم با دلی زار

پسرجانم! اگر داری مرا دوست‌

عروس نازنینم را میازار

در دوبیتی زیر نیز پدر یا مادر به پسر خود سفارش می‌کنند که عروسشان را اذیت نکند و کاری نکند که زمینه رنجش او را فراهم کند.

اگر مردی به عهد خود وفا کن‌

دلت را مثل گلشن باصفا کن‌

اگر آزادگی را دوست داری‌

عروسم را ز بند غم رها کن‌

گفته شده که بهترین دعا در حق اعضای خانواده، دعای پدر و مادر است. به عبارت دیگر، استجابت دعای والدین در حق فرزندان و اقوام بیش از سایر دعاها امکان‌پذیر است. از این رو گاه والدین، فرزندان و همسران فرزندان ذکور را که عروس نامیده می‌شوند دعا می‌کنند.

عروسان مرا هر روز و هر شب‌

نگهدار از همه آفات، یارب!

یا در دوبیتی زیر باز هم دعای والدین داماد، بویژه مادرشوهر بدرقه راه عروس شده است.

خدای مهربان یارت عروسم‌

دلم پیوسته بیمارت عروسم‌

به هرجا پر کشیدی چون پرستو

خدا یار و نگهدارت عروسم‌

در دوبیتی زیر باز به پسر سفارش شده که عروس خانواده را آزار ندهد و تا می‌تواند مایه مسرت و شادمانی عروس را فراهم کند و حرمت و عزت عروس را تا همیشه رعایت نماید.

محمدعلی صفری در صفحه 199 کتاب خانواده در آیینه، شعر دوبیتی زیر را در ارتباط با سفارش پدر برای رعایت احترام و اعزاز عروس آورده و در این زمینه حتی پدر، پسر را به آیه‌‌ای از قرآن کریم سوگند می‌دهد:

اگر خواهی پدر را از دل و جان‌

به حق آیه انس و لا جان‌

پسر جان تا نفس در سینه داری‌

عروس نازنینم را مرنجان‌

به هر حال نقش عروس که یکی از نقش‌های سببی خانواده است و طی مراحل و مراسم خاصی کسی آن نقش را به دست آورده و ایفا می‌کند، در ادبیات رسمی جامعه ایران کمتر مورد عنایت و توجه قرار گرفته است که بخشی از این عدم توجه به تابوهای فرهنگی عرفی موجود در جامعه بازمی‌گردد.

معصومه منصوری جوشقان‌