حسن خجسته معاون صدای جمهوری اسلامی:
اتحادیه رادیوهای قرآنی چهارراه ارتباطی مسلمانان خواهد شد
در دهه هفتاد رادیو که سالهای متمادی مردم از آن خاطرات دلنشینی داشتند، با بحرانی روبهرو شد که به آن بحران مخاطب میگفتند. اتفاقات نهچندان خوشایند پیش آمده دلایل متعددی داشت که جلوههای تصویری سینما و تلویزیون و هجوم رسانههای جدید از آن جمله بود. همه اینها در کنار هم باعث میشد رادیو بعد از سالهای طلایی حضور خود به انزوا گرفتار شود. دکتر حسن خجسته در این شرایط و در دهه هفتاد به مجموعه رادیو پیوست و برای بحران موجود راهکارهای نوینی را طراحی کرد. او معتقد است که رادیو در ذات خود زوالپذیر و میرا نیست، بلکه باید به تناسب دوران و شرایط، از ظرفیتهای کاربردی و بنیادی خود در جذب و حفظ مخاطب استفاده کند.
به عبارت دیگر رادیو باید ماموریتها و کارکردهای جدیدی را برای خود تعریف کند. یکی از این راهکارها برای تعریف کارکردهای جدید رادیو توسعه شبکههای رادیویی به سمت حوزه های تخصصی بود که این حرکت در کنار دیگر استراتژیهایی که معاون صدا برای رادیو تبیین کرد به آنجا ختم شد که حالا دیگر رادیو و رادیوییها شنیده شوند. نایب رئیس اتحادیه رادیو تلویزیونهای آسیا و اقیانوسیه در حوزه مباحث تئوریک رسانه و رادیو نیز مطالعات فراوانی دارد، اردیبهشت اولین اجلاس جهانی رادیو به ابتکار او در ایران برگزار شد و فکر برگزاری اولین کنفرانس جهانی رادیوهای قرآنی و اسلامی نیز از او بود. خجسته به ایدهآل بزرگی فکر میکرد و آن تاسیس اتحادیه رادیوهای قرآنی و اسلامی بود که مقدمات شروع به کار آن هماکنون بعد از برگزاری اولین کنفرانس جهانی رادیوهای قرآنی و اسلامی فراهم شده است.
برگزاری کنفرانس جهانی رادیوهای قرآنی و اسلامی جزء استراتژیهای معاونت صدا بود؟
بله، عنوان این فصل از استراتژیهای رادیو «پرواز» است. در این استراتژی خودمان را به سازمانها و مجموعههای داخلی کشور میشناسانیم و ظرفیتهایمان را در خارج از کشور نیز گسترش میدهیم.
استراتژی پرواز در اولویت چندم کاری رادیو است؟
نمیشود گفت کدام یک از استراتژیها در اولویت قرار دارند، در معاونت صدا همه استراتژیها موازی باهم قرار میگیرند و برحسب شرایط اولویت اجرای آنها تعیین میشود.
برگزاری این کنفرانس چه دستاوردهایی برای سازمان صدا و سیما و رادیو داشت؟
این کنفرانس برای صدا و سیما بخصوص رادیو و حتی در حد یک اتفاق ملی مهم و تاثیرگذار است. اول از همه برای خود بچههای رادیو قرآن که خود را در جمع آدمهای رسانهای از جنس خودشان میبینند. با دغدغههایی شبیه دغدغههای خود آشنا میشوند. بعضی دغدغهها هم برحسب شرایط محیطی این رادیوها کاملا متفاوت و خاص است. در این اجلاس ما اول از همه به معرفت جدیدی از خود رسیدیم و در مرحله بعد به معرفت جدیدی از محیط پیرامونی خود دست یافتیم. حتی این کار در داخل کشور هم بازتابهای موثری داشت برخی از مردم ما ممکن است، حتی شنونده رادیو قرآن هم نباشند و حتی ندانند که چنین رادیویی هم وجود دارد موج خبری برگزاری این کنفرانس یکبار دیگر این رادیو را به مردم معرفی کرد. درواقع رادیو با برگزاری اجلاس جهانی رادیوهای قرآنی و اسلامی با تاثیراتی که در داخل و خارج از کشور بر جای گذاشت یک حرکت ملی مهم را رقم زد. جمهوری اسلامی ظرفیتهای فراوانی دارد که باید از آنها استفاده کرد و این کار از عهده رسانهها برمیآید. خود کنفرانس رادیوهای قرآنی و اسلامی رسانهای برای معرفی ظرفیتهای جمهوری اسلامی بود.
در بیانیه پایانی اجلاس رادیوهای قرآنی، شرکتکنندگان از ابتکار عمل ایران برای راهاندازی اتحادیه رادیوهای قرآنی استقبال کردند؛ به نظر شما این اتحادیه چه تاثیری میتواند در وحدت جهان اسلام داشته باشد؟
البته یک رشته قوی وحدت بین همه ما مسلمانان وجود دارد. ماموریتی مشترک که رادیوهای قرآنی برای خود تعریف کردهاند، این رشته قوی وحدت را محکمتر هم میکند. به همین ترتیب در اتحادیه رادیوهای قرآنی هم وحدت رویهای وجود خواهد داشت. اینطور نیست که بگوییم فلان رادیوی قرآنی آفریقایی است و ما آسیایی هستیم.
همانطور که میدانید بسیاری از اتحادیههای رسانهای در دنیا منطقهای و محدود به نقاط خاص جغرافیایی هستند، ولی ما اینگونه نخواهیم بود. حتی اتحادیهای میتوانیم راه اندازی کنیم که بنیه قوی باشد برای وحدت در جهان اسلام. اتحادیه رادیوهای قرآنی یک مجمع حکومتی و دولتی نیست. جمع شدن رادیوهای قرآنی و اسلامی دور هم مزیت بزرگی دارد و آن این است که این رادیوها به هم کمک خواهند کرد. همین الان هم برخی از رادیوهای اسلامی در سازمان کنفرانس اسلامی عضو هستند، اتحادیهای هم دارند منتها متعلق به سازمانهای دولتی هستند.
و تنها رادیویی هم نیستند.
بله. ولی هدف ما این است که جمعی از رادیوهای اسلامی و قرآنی درست کنیم که بخش خصوصی هم در آن فعال باشد. چون رادیوهای اسلامی و قرآنی بسیاری در دنیا فعالیت میکنند که از طرف سازمانهای دولتی حمایت نمیشوند و افراد خصوصی وابسته به تعلقات و باورهایشان آنها را راهاندازی کردهاند. مثلا در اجلاس جهانی رادیو که خود ما آن را در خرداد ماه برگزار کردیم من با یک پاکستانی مقیم هلند آشنا شدم که رادیویی اسلامی داشت روزی 2 ساعت صبح و 2 ساعت بعدازظهر برنامه پخش میکرد. خود و خانوادهاش این رادیو را اداره میکردند. مثل این رادیو در دنیا زیاد است. اینها کسانی هستند که برای اعتقاداتشان کار میکنند و منابع محدودی هم دارند.
یادم هست که سه چهار سال پیش در انگلیس یک ایرانی را دیدم که از بچههای دوره اول دانشگاه امام صادق بود.
برای دکترا رفته بود لندن و آنجا مانده بود. او به همراه یک پاکستانی در بیرمنگام یک رادیوی قرآنی داشتند.
بسیاری از اتحادیههای رسانهای در دنیا منطقهای و محدود به نقاط خاص جغرافیایی هستند، ولی ما اینگونه نخواهیم بود. حتی اتحادیهای میتوانیم راه اندازی کنیم که بنیه قوی باشد برای وحدت در جهان اسلام
میگفت: دیدم اینجا قرآنی به زبان انگلیسی وجود ندارد، خودم نشستم ترجمه کردم، قبول داشت که ترجمهاش گویا نبود اما میگفت: چارهای نبود چون منابعی اینجا وجود نداشت و جالبتر این است که دوست پاکستانیاش از روی ترجمه او برخی آیات درخشان را استخراج کرده بود و بروشوری هم او منتشر کرده بود. دوست ایرانی میگفت که من و آن فرد پاکستانی به همراه یکی دو نفر دیگر این رادیو را در بیرمنگام اداره میکنیم. مثل اینها کم نیستند. در تمام دنیا آدمهایی وجود دارند که برای عزت و آبروی اسلام تلاش و کار میکنند و منابع محدودی هم دارند. ما در ایران منابع آرشیوی قوی و منحصر به فردی داریم مثل مجموعههای همخوانی به زبان عربی، بنابراین بسیاری از داشتههای ما میتواند مورد استفاده و الگوی دیگران قرار بگیرد و برعکس منابع متعددی هم ممکن است آنها داشته باشند که به درد ما بخورد.
اما بیشتر ما هستیم که داشتههایمان را به آنها ارائه میکنیم.
نه فقط ما نیستیم، بعضی از رادیوهای قرآنی هم هستند که داشتهها و منابعی دارند که ما نداریم... ممکن است در یک حوزهای داشتههای ما قویتر باشد و در یک حوزهای داشتههای دیگران و مزیت جمع شدن دور هم همین است که در تعامل باهم به کمال خواهیم رسید و اصلا حیثیت مومنین در جمعشان است. مثلا رادیویی که با منابع محدود در جمعی قرار میگیرد که مثل خودش هستند از تجربیات مفید آنها استفاده میکنند... ممکن است از این تعداد رادیویی که در کنفرانس شرکت کردند سی رادیو عضو ثابت شوند اما این تعداد در سالهای آینده افزایش پیدا میکند و همه اتحادیهها هم به همین صورت گسترش پیدا میکنند. حتی این اتحادیه میتواند سبب شود که مثلا در آمریکای لاتین عدهای جمع شوند و یک رادیوی قرآنی راه بیندازند. اتحادیه میتواند به مدد اعضایش به کسانی که میخواهند در نقاط مختلف دنیا رادیوی قرآنی راه بیندازند کمک کند.
این کمکها در تبیین سیاستهایشان است یا این که به برنامهسازیها و سرمایهگذاری خلاصه میشود؟
میتواند همه اینها باشد. میشود کمک کرد که فرستندهای نصب شود و استودیوی کوچکی راهاندازی شود. اعضا که دور هم جمع شوند ظرفیتها هم به طور تصاعدی افزایش پیدا میکند. در سالهای آینده حتی در نظر داریم موسساتی که فعالیتهای قرآنی میکنند (مثل تکثیر و تولید کارهای قرآنی) را هم جذب کنیم. از این طریق میتوان اتحادیه را گستردهتر و بزرگتر هم کرد. انگیزه کار برای این اتحادیه هم بسیار قوی است.
انگیزه کار در کجا قوی است؟
این رسانهها خیلی فرق دارند با رسانههایی که به انگیزه کسب درآمد و ایجاد شغل کار میکنند. ممکن است در یک رادیوی قرآنی خصوصی یکی دو نفر هم حقوقبگیر باشند، اما پایهگذار و سرمایهگذار آن سود مالی نمیبرد. او هزینه میکند برای اعتقاداتش بنابراین این مجموعه بنیه عجیبی دارد. حالا در نظر بگیرید که رسانهها سالی یکبار دور هم جمع شوند؛ چه ثروت متراکمی برای عالم اسلام خواهند بود!
دورنمای اتحادیه رادیوهای قرآنی و اسلامی را در سالهای آینده چگونه میبینید؟
هنوز برای قضاوت زود است. اعضا برای تاسیس اتحادیه باید یکی دو جلسه دیگر دور هم جمع شوند، اساسنامه کار تصویب شود. اصولش تعیین شود و دبیرخانه کار رسمی خود را شروع کند. در آینده حتی ممکن است سراغ پادکستهای با موضوع قرآن و اسلام هم برویم.
بنابراین هیچ اصراری ندارید که اعضای اتحادیه رادیوهای قرآنی دولتی باشند؟
اتفاقا اصرار داریم که رادیوهای خصوصی بیایند. برای دولتیها هم منعی وجود ندارد، اما آنها عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند ولی رادیوهای خصوصی داوطلبانه راهاندازی شدهاند و اینها باید وارد کار شوند. ما اصرار داریم که هر کس فعالیت قرآنی در رادیوی خود دارد به میدان بیاید.
تعامل با اینها آسانتر است؟
نه اتفاقا تعامل با سازمانهای دولتی خیلی راحتتر است. چون آنها مدلی دارند و براساس آن کار میکنند. آدم داوطلب آزادی عمل فراوانی هم دارد. کسی که وابسته به یک سازمان است در چارچوب آن سازمان فعالیت میکند، ولی رادیوهای خصوصی کاملا آزاد هستند. فرد خودش هزینه میکند و براساس خواست خود هم مسیرش را تعیین میکند.
فاطمه رحیمی
