یادبود السر

روز هشتم نوامبر سال 1948 میلادی و تنها 9 روز پس از شروع جنگ دوم جهانی بود که آدولف هیتلر، رهبر اتریشی‌‌تبار رایش سوم سرنوشت‌سازترین تصمیم قرن بیستم را گرفت. او بسان سال‌های قبلی که عصر هشتم نوامبر را به باواریا می‌رفت تا در سالگرد انقلاب محکوم به شکست نازی‌ها که 16 سال قبل از آن اتفاق افتاده بود برای هواداران حزب در مونیخ سخنرانی کند به این شهر سفر کرده بود.

با این حال او در آن سال با توجه به تهاجم نازی‌ها به لهستان تمام ذهنش درگیر این ماجرا بود و ترجیح می‌داد به برلین، پایتخت بازگردد. هیتلر با وجود آن که به مونیخ رفت به فاصله کوتاهی پس از ورود به این شهر درصدد بازگشت به برلین برآمد اما اوضاع بد جوی مانع از بازگشت او به پایتخت شد.

با توجه به این شرایط بود که هیتلر تصمیم گرفت با کوتاه‌‌کردن نطقش با یکی از قطارهای شبانگاهی به برلین بازگردد. این تغییر برنامه مستلزم آن بود که نطق خود را زودتر از زمان تعیین‌شده یعنی ساعت 9 شب به پایان برده و راهی ایستگاه مرکزی برلین شود. او بلافاصله پس از اتمام سخنرانی‌اش در یکی از قهوه‌خانه‌های برلین که تظاهرات از آنجا شروع شده بود این محل را ترک گفت و به همراه محافظانش راهی ایستگاه قطار برلین شد.

تنها 13 دقیقه پس از خروج او از این سالن بود که انفجار مهیبی در آن به وقوع پیوست که در آن 80  تن کشته و 63 نفر زخمی شدند. پیشوا از توطئه ترور جان سالم به در برد.

این بمب که می‌توانست سیر تحولات تاریخی را تغییر دهد توسط نجاری به نام گئورگ السر کار گذاشته شده بود. با این حال چند دهه طول کشید تا السر به خاطر این جانفشانی مورد تقدیر قرار گیرد. ماشین تبلیغاتی نازی‌ها برای سال‌ها تاکید داشت السر طرح ترور را به تنهایی انجام نداده بود و او در واقع دست‌نشانده سرویس اطلاعاتی بریتانیا بوده است.

السر تنها چند ساعت پس از این اقدام ناکام در حالی که سعی داشت به سوئیس فرار کند در مرز آلمان با این کشور دستگیر شد. او خیلی زود از یکی از اردوگاه‌های کار اجباری سردرآورد. نازی‌ها که از پیروزی خود در جنگ اطمینان داشتند به دنبال محاکمه نمایشی او پس از جنگ و اثبات ارتباط او با بریتانیا بودند.

با این حال در سال 1945و با مغلوب شدن روند جنگ که موجب شده بود شکست نازی‌ها قطعی به نظر آید هیتلر عاقبت فرمان مرگ السر را امضا کرد. روز 4 آوریل سال 1945 بود که السر در اردوگاه کار اجباری داخائو به قتل رسید.

اقبال بد السر

از بخت بد السر تنها نازی‌ها نبودند که او را عروسکی در دستان بریتانیایی‌ها می‌پنداشتند. حتی آن دسته از آلمانی‌هایی که علیه نازی‌ها می‌جنگیدند هم قبول این که السر به تنهایی عملیات ترور هیتلر را طراحی و اجرا کرده بود را دشوار می‌دانستند و شایعاتی وجود داشت که این عملیات بازی نازی‌ها برای رویین‌تن نشان دادن هیتلر بوده است.

اکنون و با گذشت 69 سال پس از آن عملیات تقریبا موفق که تنها بد اقبالی السر و اقبال بلند هیتلر مانع از به ثمر رسیدن آن شد شورای شهر برلین تصمیم به احداث بنای یادبودی برای السر گرفته است. چهارشنبه گذشته بود که سمپوزیومی به یاد السر در دانشکده هنرهای معاصر برلین برگزار شد و در جریان آن ساخت بنایی برای بزرگداشت او به مناقصه گذاشته شد.

متولی برگزاری این سمپوزیوم کسی جز رالف هوچت، داستان‌نویس 77 ساله آلمانی نبود که اوایل سال جاری میلادی با نگارش نامه‌ای سرگشاده خواستار گرامیداشت جانفشانی السر شده بود. در نتیجه تلاش‌های هوچت بود که آندره اشمیت، وزیر فرهنگ ایالت برلین خواستار بذل توجه به اقدام شجاعانه السر شد که تاکنون مورد بی‌مهری قرار گرفته بود.

دشمنی با سوسیالیسم ملی‌

پروفسور استین فرانسیس که مطالب زیادی در مورد یادمان‌های نیروی مقاومت آلمان در دوران جنگ دوم جهانی به رشته تحریر درآورده است در سمپوزیوم اخیر تاکید کرد السر طی سال‌های گذشته مورد توجه قرار گرفته چرا که الگوی مقاومت او با شرایط فراایدئولوژیکی معاصر شباهت‌های زیادی دارد.

به اعتقاد فرانسیس، السر نمادی از دشمنی با سوسیالیسم فراگیر بوده است. او به تنهایی کار می‌کرد و مرد عمل و نه‌شعار دادن بود. عاشق آزادی بود اما به نفع سیستم آلترناتیو خاصی نمی‌جنگید. اگرچه او به کلیسا می‌رفت و در عین حال گرایش‌های کمونیستی داشت اما نه کمونیست بود و نه مسیحی و بیشتر خود را حامی غیرایدئولوژیک آزادی‌های فردی قلمداد می‌کرد.

در سمپوزیومی که برای گرامیداشت السر برگزار شد سخنرانان با استناد به سندهای باقیمانده از جنگ دوم جهانی در مورد السر و خصوصیات شخصی او گفتند این که عملگرا بوده، روحیه‌ای لطیف داشته و به موسیقی علاقه‌ای خاص داشته است. از مشکلات عمیقی که در دوران حضورش در اردوگاه‌های کار اجباری متحمل شد، سخن به میان آمد و در انتها احداث بنای یادبودی برای او به رای گذاشته شد که حاضران از جمله اعضای شورای شهر برلین به آن رای مثبت دادند.

با این حال به نظر می‌رسد این سمپوزیوم هم نتوانست به یک سوال، جوابی قطعی بدهد: آیا السر با عوامل سرویس مخفی بریتانیا در تماس بود یا نه؟ این که او چطور با وجود سختگیری‌های نازی‌ها توانسته بود بمب را در محل سخنرانی پیشوای آلمان نازی کار بگذارد؟ اینها سوالاتی است که با گذشت نزدیک به 70 سال هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند و به نظر می‌رسد قرار نیست هیچ‌گاه جوابی برایشان پیدا شود.

منبع: اشپیگل‌