قهرمان آسیا خودزنی ‌کرد

صباباتری از حدود 7سال پیش وارد لیگ شد. در ابتدا فینال‌هایی را با هم خانواده‌اش، صنام، برگزار کرد و بعد که صنام منحل شد، جدال بر سر تصاحب قهرمانی بین صباباتری با پتروشیمی‌ بندرامام بود و مهرام تهران. در آسیا اول حضور صنام خفیف بود، اما صباباتری با تداومش، موفقیت‌های بین‌المللی را نصیب بسکتبال کشورمان کرد و موج تازه پیروزی در عرصه رقابت‌های قاره کهن را به حرکت انداخت. با موفقیت‌های این تیم و توجه به این‌که آنها همچنان نماینده ایران در جام باشگاه‌های آسیا باقی ماندند اصلا انتظار انتقال یا واگذاری نمی‌رفت؛ اما در ورزش ایران باید به این‌گونه اتفاقات عادت کرد. آیا ایران نارا به عنوان نایب قهرمان لیگ برتر در سال 82 از بسکتبال کنار نکشید؟ یا صنام که 2 دوره قهرمان لیگ برتر شد و خیلی راحت به بسکتبال «نه» گفت و رفت.

تنها تفاوت رفتن صباباتری با سایر تیم‌ها زمان کناره‌گیری این تیم است. درست موقعی که دو بار جام باشگاه‌های آسیا را صاحب شده و درست وقتی که همه بابت موقعیت کنونی بسکتبال ایران در سطح بین‌المللی، انتظار یاری از سوی باشگاه‌هایی مثل صباباتری را دارند. این تیم یک تیم بین‌المللی است و آسیا در بخش باشگاهی توانایی‌های صباباتری را باور دارد حال اگر تیمی‌ با این شاخصه‌ها از دور خارج شود، بی‌شک بسکتبال آسیا نیز متضرر خواهد شد.

متاسفانه سال‌هاست در چنین شرایطی مسوولان ورزش تنها به بیان دیدگاه‌های خود می‌پردازند و با رویکرد به کلیات، دردها را که همگان به آن واقفیم می‌گویند، اما نسبت به درمان، چاره‌جویی یا پیشگیری نمی‌شود. نظام باشگاه‌های ورزش کشور نیز به منظور توسعه و بهبود وضعیت، نیازمند تحقیق و پژوهش و بهره‌گیری از دانش روز و تجارب سایر کشورهاست. در وضعیت موجود هیچ‌گونه فعالیتی در این خصوص انجام نمی‌شود. باشگاه‌های ورزشی نقش بسیار مهم و موثری در عمومی کردن ورزش از یک‌سو و ارتقای ورزش قهرمانی و حرفه‌ای از سوی دیگر دارند. باشگاه‌های ورزشی با ایجاد انگیزه و جذب جوانان به ورزش قهرمانی و تربیت ورزشکار در رشته‌های مختلف، همچنین با برگزاری رقابت‌های ورزشی، باعث شور و نشاط در جوامع می‌شوند. این نهاد ورزشی تامین‌کننده ورزشکارن نخبه برای کشور و عامل رسیدن به افتخارات بین‌المللی ورزشی می‌شود که نتایج آن آثار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مناسب را در پی دارد. باشگاه‌ها به عنوان بنگاه‌های اقتصادی در ایجاد مشاغل مختلف، کاهش امور تصدی‌گری دولت، جذب سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی و نتیجه درآمد ناخالص ملی نقش و سهم دارند.

باشگاه صباباتری در دسته‌بندی باشگاه‌ها جزو صنایع وابسته به نیروهای نظامی‌ است. سال‌های گذشته وزارت دفاع با تیم‌هایی مثل مهمات‌سازی و صنایع دفاع در حد تیم‌های نظامی ‌فعالیتش را دنبال می‌کرد؛ اما از ابتدای دهه 80 با ورود صنام وارد باشگاه‌های ورزشی قهرمانی شد. با از سرگیری فعالیت صباباتری حضور گسترده‌تر وزارت دفاع را در عرصه بسکتبال شاهد بودیم، اما این روند در سال 85 با انحلال صنام متوقف شد.

هر سیستمی برای فعالیت صحیح نیازمند برنامه‌ریزی راهبردی، برنامه‌ریزی عملیاتی و اجرایی است. با این وضعیت درخصوص برنامه‌ریزی راهبردی و عملیاتی فعالیت‌های درخور توجهی صورت نمی‌گیرد. به علت ضعف در ساختار و تشکیلات مرتبط با باشگاه‌های ورزشی توجهی به برنامه‌ریزی راهبردی نیز نمی‌شود. در شرایط فعلی حیات تیم‌ها از جمله  تیم‌هایی که امسال از بسکتبال دل کندند، قائم به فرد است نه سیستم. مدیری علاقه‌ای به بسکتبال ندارد و تمام سرمایه‌های موجود باشگاه را صرف یکی دو رشته خاص می‌کند و از قبول مسوولیت‌های ممکن طفره می‌رود و در قبال هیچ‌کس نیز پاسخگو نیست، چون بررسی وضعیت موجود نظام باشگاه‌های ورزشی کشور نشان می‌دهد عمده عوامل مربوط به سیستم نظارت کنترل و ارزیابی وجود ندارد.

به عنوان نمونه اهداف کلان و عملیاتی قابل سنجش برای نظام باشگاه‌ها در دسترس نیست. می‌گویند کسی از مردم قمشه اصفهان باری از ظرف‌های شیشه داشت و بر الاغی نهاده و می‌خواست از دروازه شهر بگذرد. عشار (مامور گمرک خودمان) چوبی به بارش نواخت و گفت چه داری؟ صاحب بار گفت: اگر یکی دیگر بزنی دیگر هیچ!

بسکتبال ایران در این چند سال به همان بار شیشه شبیه است. آنقدر ضربات چپ و راست به آن وارد می‌شود که اگر ادامه پیدا کند، آینده این ورزش را به مخاطره می‌اندازد. یکی دیگر از دلایل عمده بی‌ثباتی تیم‌ها، عدم کنترل دستمزدها در ادوار گذشته است؛ روزگاری که چند تیم معدود با پشتوانه مالی مناسب، فرصت را از سایرین سلب کردند و با «مدیریت با پول» موفقیت‌های مقطعی خود را رقم زدند. غافل از آن‌که در راه ثبات تیمداری که به پایداری ورزش می‌انجامد، هدف اصلی «مدیریت بر پول» است. وقتی دستمزدها تا حد غیرمتعارف بالا رفت و تیم‌های بسیاری در عرصه رقابت کم آوردند، دوباره شاهد حضور هیات‌ها و تربیت بدنی‌ها هستیم که این مساله با اصل لیگ باشگاهی منافات دارد.

ظاهرا چاره‌ای نیست. چند تیم باشگاهی کنار رفتند و این همه بازیکن روی دست مانده‌اند. اگر کمک‌های همین چند تا هیات و تربیت بدنی نباشد، تکلیف چه می‌شود؟ امروز بسکتبال با این پرسش و پرسش‌های دیگر روبه‌روست و مخارج تیمداری هر ساله قربانی می‌گیرد و چاره‌ای هم نیست؛ همان‌گونه که سرمربی صباباتری از بی‌ثمر ماندن  تلاش‌هایش در بسکتبال ابراز گلایه می‌کند و بابت کارهایی که خود و بازیکنانش در طول این سال‌ها انجام داده‌اند حسرت می‌خورد. تیمی‌که 4 ماه را با وعده‌های مسوولانش سپری کرد و در فاصله 8 روز تا آغاز لیگ برتر خبر واگذاری‌اش منتشر می‌شود، قهرمان ایران و آسیاست. پس وای به حال سایر تیم‌ها که با رویاهای رنگارنگ در عرصه این ورزش روزگار می‌گذرانند!

محمد رضاپور