مخاطبان فراموش شده

یکی از آنها، سالمندان، مسائل و معضلات مربوط به این قشر و کوشش برای ایجاد ارتباط با آنها، در موقعیت مخاطبان اصلی، در حیطه برنامه‌سازی نمایشی و غیرنمایشی است.

توجه به این مضمون، از جنبه‌های گوناگونی ضرورت دارد. نخست آن که، مسوولیت تلویزیونی پاسخگویی به مشکلات و نیازهای تمامی مخاطبان، از طبقات و با خاستگاه‌های مختلف اجتماعی است. دیگر آن که، افرادی که در جرگه این دسته قرار می‌گیرند، حامل قابلیت و تجربیات هستند که می‌توانند به جذابیت و اثرگذارتر شدن جنبه‌های نمایشی تولیدات تلویزیونی، کمک شایانی نمایند. پرداختن به مسائل سالمندان و تلاش برای فرهنگ‌سازی در این زمینه، از این منظر نیز شایان توجه خواهد بود که اگر امروز، با جمعیتی غالبا  جوان، در وضعیت فرصتی برای بالندگی کشور و یا مشکلی اجتماعی روبه‌روییم همین آمار، در آینده‌ای نه‌چندان دور، چشم‌اندازی معکوس را پیش روی‌مان قرار خواهد داد. بدین گونه، در آن هنگام، با جمعیت کثیری از سالمندان مواجه خواهیم شد که برخورد مطلوب با آنها، مستلزم وسعت مراکز روانی، درمانی، ورزشی و تفریحی و گسترش فرهنگ‌سازی از طریق سازمان و رسانه‌های مسوول و گوناگون خواهد بود. به سخنی دیگر، پردازش مساله سالمندان، علاوه بر آن‌که ضرورت امروز ماست، در سال‌هایی که دور نخواهد بود به پدیده‌ای بدل خواهد گردید که توجه همه‌جانبه و عمیق‌تر به آن را اجتناب‌ناپذیر خواهد کرد.

می‌توان بر این باور بود که مانعی ندارد امکانات درمانی، نگهداری از سالمندان و یا روشنگری درباره نحوه رفتار‌های افراد خانواده و جامعه با سالمندان و بالعکس و نظایر آنها، زمانی فراهم شود که جمعیت بیشتر جوان امروز، در محدوده سالمندان قرار گیرند و یا مشکلات در این ارتباط حادتر شود. با این وجود، در این اندیشه نباید شکی داشت کار فرهنگ‌سازی در این باره، با در نظر گرفتن ماهیت موضوع و لزوم نهادینه‌سازی فرهنگ رفتاری، پیرامون سالمندان، محتاج کوشش دامنه‌دار و تامل کارشناسانه و عمیق‌تر است. اگر بخواهیم نحوه نگرش به سالمندان را، در چارچوب آثار نمایشی دریابیم، با نگاهی گذرا به تله‌فیلم و یا مجموعه و سریال‌هایی که در سال اخیر یا حتی پیش‌تر از آن، تولید و از آنتن شبکه‌های مختلف سیما پخش گردیده‌اند به سهولت درخواهیم یافت که در آنها، گرایش برای طرح و پرداخت چنین موضوعی، به گونه‌ای مستقل و اصلی دیده نمی‌شود.

پیرامون حضور شخصیت سالمند در آثار نمایشی، می‌توان نشانی تولیداتی را داد که در آنها سالمندان، نقشی محوری را ایفا می‌کنند. در این‌گونه موارد، وجود آنها از موضع و با موضوع
سالمند بودن‌شان نیست بلکه در چارچوب مضمون دیگری شکل گرفته است. در این باره می‌توان به روحانی سریال «روز حسرت»، آقاجون «در جاده در دست تعمیر»، یا عمو نادر «بزنگاه» اشاره کرد که هریک در موقعیت فردی سالمند در قالب نقش جدی، طنز آمیخته با جدیت یا طنز، خودنمایی می‌کردند.

تامل بیشتر در این زمینه، ما را با این واقعیت نیز روبه‌رو خواهد ساخت که آثار نمایشی تلویزیونی، غالبا با حضور فیزیکی کودکان،‌ نوجوانان، جوانان و میانسالان سامان یافته، سالمندان از این جهت جایگاه درخور و مطلوبی را دارا نیستند.

نکته مهم‌تر در ارتباط با مقوله سالمندان و ارتباطش با تولیدات نمایشی به مخاطب یا حوزه مخاطب‌شناسی برمی‌گردد.

تولیدات نمایشی انجام گرفته، نمایشگر آن بوده که به طور کلی، آثاری با این‌گونه و ساختار، با هدف جذب مخاطب سالمند طراحی نشده است. به سخنی دیگر،‌ تولید تقریبا تمامی آثار نمایشی، با رویکرد توجه به مخاطبان و پیام‌گیرانی است که در آنها سالمندان موقعیت و جایگاه درخوری را ندارند.

در مقایسه با آثار نمایشی، توجه به این مقوله در آثار با قالب ترکیبی، میزگرد و سخنرانی در تلویزیون، نمود پرفروغ‌تری را نشان می‌دهد. این جلوه‌گری بیشتر، در روزها و مناسبت‌های خاصی نظیر روز سالمند است که رخ می‌نماید.

به بیانی روشن‌‌تر، پرداختن به موضوع سالمندان، در ساختارهای تولیدات غیرنمایشی، به گونه‌ای مدون و برنامه‌ریزی شده و مداوم نیست و مشخص نمی‌گردد طراحان و سیاستگذاران از آماده کردن این‌گونه برنامه‌‌ها چه اهداف کوتاه و بلند‌مدتی را دنبال می‌کنند یا در پی چه فضا و فرهنگ‌سازی‌هایی در این‌باره‌اند. افزون بر این، در همین آثار نیز، مساله به گونه‌ای سطحی و تکراری انجام گرفته، پرداخت غنی، متنوع و به روزی در این باره به چشم نمی‌آید.