مترجم: علی ایثاری کسمایی‌

توهم دست نامرئی‌

محمد یونس برنده جایزه صلح نوبل می‌گوید طمع و آز عامل نابودی نظام مالی جهان است. مجله آلمانی اشپیگل با او درباره انگیزه سود، آگاهی اجتماعی و راه‌های خاتمه دادن به بحران مالی کنونی گفتگو کرده است.

کد خبر: ۲۰۹۵۳۹

شما سال‌ها است که درباره شیوه‌های تجارت که بیشتر بر منافع اجتماع استوار باشد صحبت کرده و تمرکز بر حداکثر سود را به عنوان اقدامی زیان‌بار محکوم کرده‌اید. حالا که کل نظام مالی در حال غلیان است باز هم محمد یونس می‌گوید سود نباید تنها دلیل وجود تجارت باشد؟

بحران اقتصادی به مردم بسیار لطمه زده و ناگهان تمام جهان را بی‌ثبات کرده است و این غم‌انگیز است. حالا باید اطمینان حاصل کنیم که چنین بحران مالی دیگر رخ ندهد.

چه باید کرد؟

شکاف‌های عظیمی در نظام مالی کنونی وجود دارد که لازم است پر شود. پیداست که خود بازار قادر نیست این مشکلات را حل کند و مردم مجبورند از دولت‌ها کمک اضطراری بخواهند. این نشانه خوبی نیست زیرا نشان می‌دهد اعتماد به بازارها از بین رفته است. در حال حاضر متاسفانه چاره دیگری جز حمایت دولت و سپردن این شرکت‌ها به دولت وجود ندارد و دولت آمریکا با تامین 700 میلیارد دلار برای کمک به شرکت‌ها این کار را شروع کرده است. در آلمان (و در انگلیس) نیز دولت‌ها پا پیش گذاشته‌اند.

مشکل این طرح دولت‌ها در چیست؟

نکته این است که باید هر چه سریع‌تر به سازوکارهای بازار برگردیم تا بتوانیم بحران را برطرف و مشکلات را حل کنیم. راه‌حل ما باید از بازار بیاید نه از دولت‌ها.

اما همین الان گفتید که بازار قادر به انجام این کار نیست.

این دقیقا موردی است که باید روی آن کار کنیم. مدت‌های مدید، اولویت‌های اصلی به حداکثر رساندن سودها و رشد سریع بوده است اما آن وضع به شرایط کنونی منجر شده است. هر روز ناچاریم مراقب باشیم در جایی رشد بالقوه زیانباری وجود نداشته باشد. اگر به چنین موردی برخورد کنیم لازم است بلافاصله واکنش نشان دهیم. اگر چیزی با سرعت غیرعادی رشد کند باید آن را متوقف کنیم. چرا تمام شرکت‌ها صندوقی درست نمی‌کنند که سهامی را که خیلی خطرناک شده‌اند، خریداری کنند؟ من حتی می‌توانم یک الگوی تجاری را برای چنین برنامه‌ای پیش‌بینی کنم.

شما از یک طرف می‌گویید خود بازار باید مشکل را حل کند و از طرف دیگر آشکارا از رشد سریع انتقاد می‌کنید. به نظر می‌رسد تصور می‌کنید سرمایه‌داری سودگرا شکست خورده است.

به هیچ وجه. سرمایه‌داری، با تمام سازوکارهای بازار خود، باید باقی بماند، شکی وجود ندارد. انتقاد من این است که امروز فقط یک انگیزه برای تجارت وجود دارد و آن به حداکثر رساندن سود است. اما انگیزه مصلحت اجتماعی نیز باید به آن افزوده شود. لازم است شرکت‌های خیلی بیشتری باشند که هدف اصلی آنها کسب بیشترین سود ممکن نباشد بلکه تامین حداکثر سود ممکن برای نوع بشر باشد.