آشنایی با زلزله
برنامهریزی کاربری زمین در مجاورت تاسیسات خطرناک
برنامهریزی مناسب کاربری زمین در مناطق صنعتی بخصوص در مجاورت تاسیسات خطرزا، یک اصل مهم و حیاتی به شمار میرود که از سوی مدیران شهری و منطقهای با توجه به ضوابط و مقررات سختگیرانه به مورد اجرا گذاشته میشود.
این ضوابط که عمدتا به منظور تامین امنیت و سلامت مردم و ساکنان محل تهیه میشوند، باید در برگیرنده اطلاعات لازم برای توسعه و ساخت و ساز در مجاورت و محدوده تاسیسات خطرناک باشند.
به عنوان نمونه، فاصله مناطق مسکونی از تاسیسات خطرناک و نوع ساخت و ساز از مواردی است که بایستی در مناطق دارای ریسک صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
در حال حاضر، به منظور توسعه در مجاورت تاسیسات خطرناک، ضوابط مختلفی وجود دارد که از مهمترین آنها، آییننامه سه وسو 2 است که سال 1996 در اتحادیه اروپایی تصویب گردید و از سال 1999 اجرای آن الزامی شد.
یکی از مهمترین بخشهای این آییننامه که در ماده 12 آن منعکس شده، بحث برنامهریزی کاربری زمین در مجاورت تاسیسات خطرناک است.
این بخش به منظور پیشگیری از مسائلی نظیر آنچه در فاجعه بوپال هند رخ داد، مورد توجه گرفته و هدف آن، کاهش اثرات سوانح و حوادث صنعتی روی محیط اطراف است.
براساس این بند مسوولان شهری موظفند در مکانیابی تاسیسات خطرناک جدید آثار آنها را روی محیط زیست و مناطق مسکونی مجاور مورد بررسی قرار دهند.
در خصوص تاسیسات خطرناک موجود نیز مسوولان شهری موظف به اصلاح ساختار تاسیسات در جهت افزایش ضریب ایمنی آنها و نیز ممانعت از انبارسازی مقادیر قابل توجهی از مواد خطرناک در تاسیسات صنعتی هستند.
همچنین لازم است مکانهای تردد ماشینآلات حامل مواد خطرناک به میزان کافی از مناطق مسکونی یا مراکزی که تردد افراد به آنجا زیاد است، فاصله داشته باشند.
مهمترین توصیه ماده 12 این آییننامه، در نظر گرفتن فاصله کافی بین مراکز و تاسیسات خطرناک با مناطق مسکونی مجاور است که لازم است برحسب نوع و میزان خطر تعیین شود.
این بخش بعدها در پروژه کنترل خطرات سوانح بزرگ (COMAH) با دقت بیشتری بررسی شد.
در این پروژه، مجموعهای از مقررات و قوانینی که لازم است به منظور تامین ایمنی حاصل از انبارسازی مواد خطرناک در تاسیسات صنعتی رعایت شود، مورد بررسی قرار گرفته است تا چنانچه بر اثر وقوع سوانح طبیعی یا حوادث بشری، آسیبهایی به بخشهایی از تاسیسات وارد شد، خطر نشت مواد خطرناک و مسائل مرتبط با آن به محیط اطراف به حداقل برسد.
این پروژه میتواند به عنوان یک الگو در ایجاد زونهای شهری در اطراف تاسیسات خطرناک به منظور کاهش صدمات و تلفات ناشی از آسیبدیدگی این تاسیسات اثر زلزله مورد استفاده قرار گیرد.
هر زون در اطراف تاسیسات خطرناک دارای قوانین و ضوابط خاصی برای مدیریت و نگهداری مواد خطرناک و نیز قوانین خاص زیستمحیطی، ایمنی و آتشنشانی است.
نحوه برنامهریزی کاربری زمین در هر زون به صورت مشخص تعریف میشود تا چنانچه سانحهای به واسطه زلزله یا خطای انسانی رخ داد، اثرات آن به حداقل کاهش یابد.
بر این اساس، در مناطقی که میزان ریسک در آنها بسیار بالا ارزیابی میشود، باید فعالیتهای بشری در آن زونها ممنوع یا بسیار محدود شود و به پوشش گیاهی و حیات وحش طبیعی اختصاص یابند یا در زون مجاور این محدوده تنها انجام فعالیتهای کشاورزی امکانپذیر باشد و اجازه کاربریهای مسکونی یا صنعتی داده نشود.
کامبد امینی حسینی
استادیار و رئیس پژوهشکده مدیریت خطرپذیری و بحران پژوهشگاه زلزله
