معلولان‌و سالمندان‌ وکابوس‌تردددر شهر‌

با این وجود شهرهای کشور برای تردد همه آدم‌های سالم، امکانات لازم و کافی را ندارد، چه رسد به آن‌هایی که برای عبور و مرور از خیابان، پل، پله یا سوار شدن به تاکسی و اتوبوس شرایط عادی ندارند و احتیاج به امکانات خاصی دارند، ‌این در حالیست که این امکانات برای آن‌ها طراحی نشده است و این شرایط برای این زنان، مردان و کودکان و سالمندان چیزی جز کم‌توجهی و بی‌انصافی در حق این دسته از شهروندان نیست!

معلولان و سالمندان جامعه ما جزو کم‌توقع‌ترین شهروندان در مقایسه با سایر همنوعان خود در شهر‌های دیگر دنیا هستند و آنچه که از مسوولان طلب می‌کنند، تامین کمترین امکانات برای تردد آن‌ها در شهر است.

معلولان و سالمندان که نسبت به افراد عادی، زمان کمتری را در شهر حضور دارند، جز امکانات محدود محیطی در شهر و کمک برای مناسب‌سازی منازلشان، تاکنون خواسته‌های چندانی نداشته‌اند، در عین حال با توجه به تعداد آن‌ها، همواره امکان تحقق خواسته‌هایشان با کمترین اعتبارات وجود داشته، ولی متاسفانه در بیشتر مواقع، این خواسته‌های به حق و کوچک مورد غفلت مسوولان قرار گرفته‌ است.

فراموشی سالمندان امروز ، فراموشی یک نسل است

اما در حال حاضر در هر یک از این اهداف و ضرورت‌ها، ایرادهای قابل توجهی وجود دارد که مهم‌ترین آن به نظام جامع تامین اجتماعی برمی‌گردد.

هنوز عمده جمعیت سالمندان ما که تقریبا همه آن‌ها قشر بازنشسته هستند، برای گرفتن حقوق دوران بازنشستگی و مزایای آن که حقشان است، در صف‌های طولانی، ساعت‌ها منتظر می‌مانند، هنوز سالمندان ما برای زندگی در این شهر شلوغ و یا حتی در شهر‌های کوچک، کمترین امکانات رفاهی را ندارند و بیشترین و مفرح‌ترین کار آن‌ها، نشستن روی صندلی پارک‌هاست.

در حالی که گزارش‌ها از جمعیت 3/7 میلیون نفری سالمندان کشور حکایت دارد و در میان آن‌ها طبق آمار رسمی،500 هزار سالمند دارای معلولیت عمیق و شدید شناسایی شده است، این افراد به دلایل مختلف از جمله نبود نظام جامع تامین اجتماعی و عدم وجود امکانات مناسب محیطی، شرایط خوبی را در شهر محل زندگیشان ندارند.

دکتر رضا فدای وطن ـ مدیر گروه سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی ـ معتقد است که از سالمندی و جایگاه آن‌ها در جامعه تعریف حقیقی ارائه نشده است و به همین منظور، مسوولان موظف به تقویت نهادها و انجمن‌های حامی سالمندان و ارائه خدمات بهتر به آن‌ها در جامعه هستند، تا این قشر همانند اقشار دیگر جامعه با آرامش زندگی کنند.

شاید بر همین اساس باشد که اخیرا برخی از نهاد‌ها از جمله شهرداری تهران، افتتاح چهار باشگاه سالمندان را با امکانات مناسب آن‌ها به عنوان مکمل‌های فرهنگی خانه‌های سالمندی و مکانی برای دفاع از حقوق سالمندان و مرکزی برای برنامه‌ریزی‌های فرهنگی برای این دوره از زندگی شهروندان در دستور کار قرار داده است.

نوریان ـ رییس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ـ به افزایش چشمگیر جمعیت سالمندی کشور در سال‌های آینده، اشاره کرد و گفت: شهر باید به گونه‌ای طراحی شود که تمام اقشار جامعه از جمله سالمندان بتوانند به راحتی از امکانات آن بهره‌مند شوند و قصد داریم، نشست‌هایی تخصصی را ترتیب دهیم که با حضور کارشناسان و متخصصان این حوزه و نیز مدیران شهری به راهکارهای عملی برای ارتقای سلامت جسمی و روانی سالمندان دست پیدا کنیم.

وی به اهمیت آموزش خانواده‌ها برای نگهداری سالمندان بر اساس استانداردهای جهانی اشاره کرد و افزود: برای حفظ سلامت و شادابی سالمندان، باید خانواده‌ها نیز متناسب با پیشرفت علم در جهان کنونی آموزش ببینند، چرا که مراقبت از سالمندان در محیط خانه و در شهر ظرایفی دارد که رعایت نکردن آن مشکلات جسمی و روحی برای سالمندان و خانواده‌ها ایجاد خواهد کرد.

متاسفانه این اظهارنظر خوش‌بینانه نوریان در حالی است که روند بی‌اعتنایی به حضور یک سالمند در جمع خانواده‌ها در سطح شهرها به ویژه تهران هر روز پر‌رنگ‌تر می‌شود و این سرمایه‌های گرانبها هر روز در گوشه‌ بسیاری از خانه‌های سالمندان همین شهر، دلگیر و غمناک و در سکوت سال‌های مانده از عمرشان را می‌گذرانند.

بی‌اعتنایی به جامعه سالمند کشورمان از سوی مسوولان دولتی، روند ضعیف و تقریبا بی‌هدف فرهنگ‌سازی برای حمایت مادی و معنوی از آن‌ها و نیز روند کند مناسب‌سازی محیط شهری در شرایطی است که کارشناسان و بسیاری از صاحب‌نظران عرصه‌های جمعیت‌شناسی نسبت به افزایش جمعیت مسن و پیر جامعه ایرانی هشدار داده‌اند.

دکتر کیوان دواتگران ـ مدیرکل دفتر سالمندان سازمان بهزیستی کشور ـ با بیان این که تا سال 2020، ده درصد جمعیت کشورمان را افراد سنین بالای 60 سال تشکیل می‌دهد، افزود: این موضوع به دلیل افزایش سن امید به زندگی خوشایند است، اما موضوع ارائه خدمات به این قشر، به عنوان تهدیدی برای سال‌های آتی به شمار می‌رود.

دواتگران با بیان این که تا دو دهه گذشته، هدف سازمان‌های جهانی، افزایش سن امید به زندگی در گروه سالمندان بود، اما از یک دهه پیش تاکنون این روش جای خود را به افزایش کیفیت زندگی فعال در سالمندان داده است، خاطرنشان کرد: ما نیز باید شاخص‌هایی که زندگی فعال دوره سالمندی را تشکیل می‌دهند، تعریف و ارتقا دهیم.

در بین مشکلات متعددی که سالمندان با آن مواجه‌اند، متاسفانه بحث تردد برای آن‌ها همیشه دردساز بوده است، به طوری که هنوز پل‌های عابر پیاده برای سالمندان یک کابوس است و در برخی اوقات عبور از عرض خیابان بدون حضور و گرفتن دست یک فرد دیگر مساوی‌است، با ماندن کنار خیابان یا تصادف و شکستن دست و پا و لگن! هنوز پیاده‌رو‌ها، پله‌ها، مبلمان شهری و پارک‌ها، خودرو‌های حمل‌ و ‌نقل عمومی و حتی مراکز ورزشی به جز برخی اقدامات شهرداری تهران، در سراسر کشور برای سالمندان سالم و معلول مناسب نیست و حتی امکان استفاده از همین امکانات هم برای آن‌ها در حالت عادی وجود ندارد و تازه پس از این همه سال است که مدیرکل سابق امور سالمندان بهزیستی کشور از تهیه نقشه امکانات رفاهی سالمندان تا پایان سال به ایسنا خبر می‌دهد!

دکتر حسین نحوی نژاد با تاکید بر این که سازمان بهزیستی نیز در نظر دارد، با اجرای این طرح آن دسته از شهرهای کشور را که دارای امکانات نسبی برای سالخوردگان هستند، معرفی کند، افزود: در حال حاضر استان‌های اصفهان، گیلان،‌ خراسان رضوی، فارس و تهران به عنوان استان‌های معین انتخاب شده‌اند تا سایر استان‌ها را به صورت اقماری پوشش دهند.

به گفته وی، استان‌های معین وظیفه آموزش و جمع‌آوری اطلاعات از استان‌های گروه خود را بر عهده دارند تا پس از پردازش اطلاعات، آن را به ستاد مرکزی ارجاع دهند تا داده‌ها در آنجا نیز مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

البته این اظهارات در صورتی است که این طرح با اما و اگرهای بسیار، پس از صرف مدتی قابل توجه به مجلس برود، با چانه‌زنی تصویب شود، آیین‌نامه تدوین و ابلاغ شود و در آخر، همه دستگاه‌های مرتبط با هم هماهنگ باشند، تا این نقشه و طرح اجرا شود!

باید به این نکته تاکید کرد که اگرچه تهیه آیین‌نامه و طرح و برنامه‌ریزی بلند مدت برای جمعیت سالخورده در سال‌های بعد بسیار لازم و مهم است، اما مهمتر از آن، برنامه‌ریزی و رسیدگی به خواسته‌ها و نیازهای سالمندان امروز است، چرا که بی‌توجهی به نیازها و خواسته‌های به حق سالمند امروز فراموش کردن یک نسل است و قطعا تجربه این برخورد در ذهن نسل‌های دیگر باقی می‌ماند!

در این شهر با دست و پای سالم هم نمی‌توان درست راه رفت

اگر آمار‌های منتشر شده در مورد اضافه شدن روزانه حدود 110 نفر، ماهانه 3300 نفر و سالانه 40 هزار نفر معلول جدید را به دلیل وقوع حوادث و تصادفات، حوادث حین زایمان و مسائل ژنتیکی را به جمعیت دو تا سه میلیون نفری معلول حسی و حرکتی و جمعیت معلولان ذهنی فعلی کشور اضافه کنیم، باز هم تعدادی از این گروه‌ها وجود دارند که هنوز شناسایی نشده‌اند و درگوشه‌ای از این شهر در سختی و تنهایی زندگی می‌کنند که مبادا با بیرون آمدن از خانه، دچار مشکل شوند و یا حادثه‌ای برایشان پیش آید!

پس از تصویب قانون جامع حمایت از حقوق معلولان، قول‌ها و توافقنامه‌های زیادی به همراه بودجه‌ها و اعتبارات فراوان برای مناسب‌سازی محیط‌های شهری و ایجاد امکانات برای زندگی و کار معلولان و جانبازان در نظر گرفته شد، اما تا امروز تنها کسانی که از اقدامات صورت گرفته، راضی نبوده‌اند، همان معلولان هستند.

فقیه ـ رییس سازمان بهزیستی کشور ـ تیر ماه امسال از شناسایی 30 هزار نقطه در سراسر کشور و قرار گرفتن آن‌ها در اولویت مناسب‌سازی برای معلولان خبر داده بود، و گفته بود که با هماهنگی شورای عالی استان‌ها، درصدد امضای تفاهمنامه‌ای هستیم تا براساس آن، شهرداری‌های سراسر کشور وارد امر مناسب‌سازی شوند و همچنین پیش‌نویس مذاکرات صورت گرفته با رییس شورای عالی استان‌ها در این زمینه آماده شده است.

هنوز در مورد این تفاهم‌نامه اتفاق جدیدی روی نداده است، اما باید دید که این تفاهم‌نامه با چه فاصله‌ و چه کیفیتی اجرایی می‌شود و آیا به عمر معلولانی که می‌خواهند برای کار و درس و تفریح، امروز و فردا در شهر‌های کشورمان تردد کنند، وصال می‌دهد یا نه!

در این میان، برخی از اقدامات مربوط به مناسب‌سازی محیط شهری از سوی شهرداری تهران به عنوان متولی اصلی و در واقع تنها متولی در این زمینه، اگر چه قابل توجه و بی‌سابقه بوده است، اما باز هم ناچیز و ناقص است و گهگاه صدای اعتراض معلولان را از گوشه‌ای بلند می‌کند.

ملاصالحی ـ مدیرعامل سازمان زیبا‌سازی شهرداری تهران ـ در گفت‌و‌گو با ایسنا، با اشاره به اقداماتی که این مجموعه از شهرداری در دو سال اخیر در راستای مناسب‌سازی ساختمان‌ها و معابر و حتی حمل‌ و نقل شهری داشته است، گفت: مناسب‌سازی پیاده‌راه خیابان ولی‌عصر (عج)، خیابان انقلاب، ‌مدائن، شریعتی، آیت و آیت‌الله کاشانی از جمله این موارد است که البته تلاش می‌شود، کمترین ایراد در مورد این خیابان‌ها و برخی تقاطع‌ها وجود داشته باشد، تا معلولان به راحتی امکان تردد داشته باشند.

اتوبوس‌های تندرو و ایستگاه‌هایشان تا حدودی برای معلولان و سالمندان مناسب‌سازی شده، اما تعداد اتوبوس‌ها آن قدر کم است که به چشم نمی‌آید که این امر را در مورد ایستگاه‌های مترو هم می‌توان به کاربرد، چرا که در حال حاضر از 40 ایستگاه موجود، تنها در 15 ایستگاه، 48 آسانسور برای معلولان و سالمندان تعبیه شده که قرار است تا پایان سال به 74 دستگاه برسد.

خوشبختانه نگاه خاصی در شهرداری تهران نسبت به مناسب‌سازی محیط‌های شهری ایجاد شده است؛ به طوری که در حال حاضر همه شهرداری‌های مناطق، موظف به رعایت ضوابط شهرسازی و معماری برای فعالیت افراد معلول جسمی، حرکتی در ساخت معابر، فرهنگسراها، مجموعه‌های ورزشی، فرهنگی و غیره شده‌اند. اما در این میان، باز هم معلولان و نمایندگان آن‌ها در سازمان‌های غیردولتی معتقدند، ضوابط به کار رفته در عملکرد شهرداری، ناقص و پر از ایراد است و یکی از دلایل را هم در اطلاع کم آن‌ها از نیازهای معلولان می‌دانند.

مهندس هاشمی تشکری ـ معاون ترافیک شهردار تهران ـ در این زمینه معتقد است: اگر چه شهرداری تهران اقداماتی را شروع کرده، اما به دلیل گسترده بودن فضای شهر تهران و مهندسی نبودن بخش‌های مختلف شهر، مناسب‌سازی محیط شهر نیازمند زمان بیشتری است.

در عین حال نمایندگان معلولان همواره این اعتراض را داشته‌اند که چرا مسوولان ذی‌ربط در هنگام تصمیم‌گیری درباره مسائل معلولان، نیازها و نظرات آن‌ها را مستقیما جویا نمی‌شوند.

به هر روی تاکنون همانند سایر بخش‌ها، به جامعه معلولان نیز قول‌های فراوانی داده شده است که فراهم کردن خودرو‌ها مناسب‌سازی شده و در اختیار قرار گرفتن آن برای همه معلولان و نه فقط برخی از آن‌ها که شرایط سخت‌تری دارند، هنوز محقق نشده و هنوز در شهر شاهد ایستادن‌های طولانی، زمین خوردن‌ها و برخورد عابران با معلولان هستیم و این اقدامات لاک‌پشتی و کند مسوولان این قشر را نسبت به ادامه زندگی ناامید می‌کند!

ایسنا