حرکت کشدار عقربه‌هادرچاردیواری خانه‌

پخت و پز، رفت و روب، خرید روزانه و نگهداری از بچه‌ها هم کارش شده بود و هم تفریحش. مدت‌ها بود که احساس افسردگی می‌کرد و مفهوم شاد بودن رفته رفته در زندگی‌اش رنگ می‌باخت. هیچ برنامه خاصی برای گذران ساعات کشدار بیکاری‌اش در محیط خانه نداشت.

ورزش، تفریح، گردش در پارک، شرکت در کلاس‌های آموزشی و... هیچ‌کدام در برنامه‌های روزانه‌اش جایی نداشت.
تنها سرگرمی ساعات بیکاری‌اش کارهای تکراری مانند تماشای تلویزیون و یا تلفن زدن به دوستان و فامیل بود و این گونه روزهای تکراری و یکنواخت زندگی او به عنوان یک زن خانه‌دار در چهاردیواری خانه سپری می‌شد.

یکی از شاخصه‌های مهم رفاه اجتماعی، اوقات فراغت و چگونگی گذران آن است.فراغت مفهوم بسیار پیچیده‌ای است که در متن زندگی افراد وجود دارد اما درباره آن بسیار ساده‌انگارانه و بی‌اهمیت عمل شده است.

اوقات فراغت یعنی ساعاتی که برنامه یا مسوولیتی بجز پرداختن به امور شخصی خود نداریم. لحظه‌ای برای خستگی از تن به در کردن، فرصتی برای تفریح و هنگامه‌ای برای به خود پرداختن. نحوه سپری کردن اوقات فراغت زنان، فارغ از مسوولیت‌های خانه‌داری، بچه‌داری یا شغل بیرون از خانه آنقدر جدی است که می‌تواند ضامن سلامتی و شادابی زنان باشد.

از آنجا که در جوامع سنتی گذشته میان دنیای کار و فراغت فاصله چندانی وجود نداشت و کارهای روزمره خانه بیشتر وقت زنان را می‌گرفت، آگاهی زنان نیز نسبت به این امر محدود بود و حتی در بسیاری مواقع آنها اصلا اوقات فراغتی را برای خود متصور نمی‌شدند! اما امروز با ورود به دنیای مدرن، توسعه شهرنشینی، کوچک شدن ابعاد خانواده، کم شدن رفت‌وآمدها، بهره‌گیری از لوازم برقی و ماشینی در انجام امور خانه و... هریک به گونه‌ای زمینه‌ای را فراهم آورده که زنان جامعه ما و بخصوص زنان خانه‌دار زودتر از امور خانه فارغ شده و اوقات آزاد بیشتری داشته باشند.

امروزه زنان بسیاری بنا به دلایلی دور از هیاهو و تنش‌های کار بیرون از خانه، اوقات طولانی را در محیط خانه می‌گذرانند. آنها در کنار انجام کارهای روزانه ساعت‌های زیادی را بدون داشتن برنامه‌ریزی مناسبی به بطالت می‌گذرانند.

در جامعه مدرن امروزی دیگر اثری از نشست‌های گروهی زنان دم در یا حیاط‌های بزرگ و کنار حوضچه‌های خانه‌ها و گپ‌زدن‌ها نیست. امروز اوقات فراغت زنان خانه‌دار در سایه برنامه‌ریزی‌های جامع باید در چهاردیواری خانه به گونه‌ای پر شود که به سلامت روحی آنها بینجامد.

درصد زیادی از زنان خانه‌دار وقتی توانایی طراحی برنامه‌هایی جامع و کامل برای این زمان را ندارند درگیر افکار موهوم خیالاتی می‌شوند که گاه تا آستانه فروپاشی نظام خانواده پیش می‌رود و زنانی که متعلق به خانواده‌هایی محروم از نظر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی هستند در این راستا مشکلات بیشتری را متوجه خود می‌بینند و شادابی و نشاط را که لازمه استمرار زندگی سالم است، از دست می‌دهند.

بر اساس یک تحقیق، بیش از نیمی از زنانی که برای ناراحتی‌های جسمانی به پزشک مراجعه می‌کنند، مشکلات روانی و عاطفی دارند. فشار کار روزانه خانه و بی‌حوصلگی که پس از پایان کارهای روزمره خانه به آنها دست می‌دهد، موجب می‌شود که اغلب زن‌های خانه‌دار شاد نباشند.

60 درصد نیازهای امروز زنان خانه‌دار نسبت به گذشته متفاوت شده و آنها در شرایط فعلی علاوه بر نیازهای ضروری و حیاتی که برای ادامه زندگی لازم است، به امنیت اجتماعی برای حضور در جامعه، تنوع و تفریح برای پر کردن اوقات فراغت و رفع خستگی روحی در امور روزمره و... نیاز دارند.

نبود برنامه‌

دکتر ابهری، متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناس اجتماعی با بیان این که بر اساس تحقیقات انجام شده، 35 درصد زنان خانه‌دار دارای وقت اضافی هستند که نمی‌دانند این وقت را چگونه بگذرانند و این امر عاملی برای ایجاد اختلافات خانوادگی و تشنجات رفتاری، مشکلات عصبی و افسردگی خواهد بود، معتقد است: زنان شاغل تنها در روزهای تعطیل زمان فشرده و کوتاهی برای رسیدگی به کارهای خود دارند که البته بیشتر این وقت را نیز در کنار خانواده خود سپری می‌کنند و این در حالی است که 80 درصد زنان نمی‌دانند اوقات فراغت خود را چگونه بگذرانند!
وی با بیان این که البته زنان خانه‌دار اوقات فراغت بیشتری دارند که اغلب نیز بدون برنامه‌ریزی سپری می‌شود، می‌افزاید: زنان خانه‌داری که اوقات فراغت خود را به بطالت می‌گذرانند، از نظر علمی در همان دوران قبل از ازدواج خود متوقف شده‌اند. این افراد می‌توانند در برخی از مشاغل خانگی که نیاز به تخصص ندارد، فعالیت کنند و از این طریق به اقتصاد خانواده نیز کمک خواهند کرد.ابهری با تاکید بر این که شرکت در مراسم فرهنگی و ورزشی می‌تواند زنان خانه‌دار را از افسردگی نجات دهد، ادامه می‌دهد: اختلالات هورمونی، ریزش مو، مشکلات گوارشی و در نهایت افسردگی و مشکلات عصبی از جمله عوارض ناشی از انجام وظایف یکنواخت و روزمره برای زنان خانه‌دار است.

به گفته دکتر ابهری، بر اساس تحقیقات انجام شده، 15 درصد زنان خانه‌دار تهرانی وقت خود را با تلویزیون و یا تلفن کردن می‌گذرانند، 10 درصد آنها در کلاس‌های هنری و آموزشی شرکت می‌کنند و55‌درصد زنان خانه‌دار دارای بیش از 2 فرزند نیز به هیچ وجه اوقات فراغتی برای خود متصور نیستند.

وی می‌گوید: با این آمار اعلام شده، وظیفه نهادهای فرهنگی و سازمان‌های هنری سنگین‌تر می‌شود و دولت نیز باید برای پر کردن اوقات فراغت زنان برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهد تا آنان بتوانند به جای مراجعه به پزشکان و مصرف داروهای اعصاب و روان از برنامه‌های متنوع و جذاب برای پر کردن اوقات فراغت خود استفاده کنند.

یک زن 45 ساله خانه‌دار در این زمینه می‌گوید: ما زنان خانه‌دار چون سر کار نمی‌رویم و دائم در خانه هستیم، بنابراین کارمان هم به حساب نمی‌آید. از طرفی هم برنامه تفریحی برای پر کردن وقت‌های اضافی‌مان نداریم. شاد بودن را فراموش کرده‌ایم، جایی هم که نداریم برویم. پس چاره‌ای نداریم جز این که تلفنی با دوستان و فامیل درددل کنیم که البته بخش زیادی از این گفتگوها هم مربوط به غیبت کردن از این و آن می‌شود، اما تا کی می‌توانیم این کار را ادامه بدهیم؟ بالاخره خسته می‌شویم و آن وقت است که دیگر نمی‌دانیم چه باید بکنیم.

یک خانم 34 ساله خانه‌دار هم که نزدیک به 8 سال از ازدواجش می‌گذرد نیز می‌گوید: از وقتی به خاطر رسیدگی و نگهداری از فرزندم کارم را کنار گذاشتم، دچار افسردگی شده‌ام. صبح‌ها تا ساعت 10 می‌خوابم و چون شوهرم برای ناهار به خانه نمی‌آید، بالطبع کاری برای انجام دادن ندارم. بعضی وقت‌ها هم صبح و هم عصر به پارک می‌روم ولی دیگر خسته شده‌ام. دائم هم که نمی‌شود تلویزیون نگاه کرد. برنامه زندگی‌ام به‌هم خورده است.وی تاکید می‌کند: چقدر خوب می‌شد اگر مسوولان برای گذراندن این زمان‌ها برنامه‌ریزی می‌کردند مثلا جاهایی را در نظر می‌گرفتند که زنانی مثل من در ساعات بیکاری و فراغت در آنجا جمع شده و در کلاس‌هایی شرکت می‌کردیم تا هم وقتمان بیهوده تلف نشود و هم کار مفیدی انجام داده باشیم.

تماشای تلویزیون، تنها سرگرمی زنان خانه‌دار

براساس یک پژوهش که در زمینه گذراندن اوقات زنان خانه‌دار شمال تهران انجام گرفته است، مشخص شده که تنها درصد کمی از زنان خانه‌دار در برنامه‌ریزی‌هایی که شامل پرداختن به ورزش، مطالعه کتاب، رفتن به میهمانی یا شرکت در کلاس‌های آشپزی و آموزشگاه‌های ساخت گل‌های خشک و کاردستی است، شرکت می‌کنند.

بر همین اساس، تعداد زیادی از زنان خانه‌دار با این‌که اغلب دارای مدارک عالیه تحصیلی هستند برای طراحی برنامه‌ مدونی جهت گذراندن اوقات فراغت خود با مشکل روبه‌رو بوده و بی‌هیچ ‌هدف و برنامه‌ای وقت‌کشی می‌کنند.
با وجود تمام کاستی‌هایی که در برنامه‌های تلویزیونی وجود دارد، درصد بالایی از زنان خانه‌دار وقت‌های فراغت خود را پای گیرنده‌های تلویزیون می‌گذرانند. همچنین گوش کردن به نوار کاست و رفتن به پارک و فضای سبز نزدیک خانه هم از دیگر علاقه‌مندی‌های زنان خانه‌دار است.

اوقات فراغت حق زنان خانه‌دار است‌

رئیس فراکسیون زنان و خانواده مجلس نیز اوقات فراغت را به زمانی که افراد شاغل و غیرشاغل از وظیفه اصلی خود فارغ می‌شوند و فرصت‌هایی اضافی غیر از مسوولیت‌های خود پیدا می‌کنند، اطلاق کرده و می‌گوید: فراکسیون زنان و خانواده مجلس در بخش‌هایی از منشور زنان و در قوانین و توصیه‌ها از نظر فرهنگی به این مساله پرداخته است که به موجب این حق، تکلیف و مسوولیتی برای دیگر اعضای خانواده به وجود می‌آید که مشارکت، تقسیم کار، صمیمیت، همراهی، نشاط و سرزندگی اعضای خانواده را در پی دارد.

فاطمه آلیا با تاکید بر این‌که زمان فراغت حق هر زن ایرانی محسوب می‌شود، می‌افزاید: البته سازمان‌ها و ارگان‌های دیگر مانند کانون‌های فرهنگی مساجد، سازمان تبلیغات اسلامی، نیروی مقاومت بسیج و بویژه وزارت ارشاد هم باید برای این دوران برنامه مناسب و مدونی داشته باشند و بهتر است برای هماهنگی و غنی‌سازی برنامه‌های متعدد و متنوع خاص هر سازمان، <شورای هماهنگی اوقات فراغت> با رویکرد نیازسنجی ایجاد شود. وی با اشاره به این‌که بیشتر وقت زنان جامعه ما صرف تماشای برنامه تلویزیون می‌شود، می‌گوید: این موضوع فرصتی است که نباید به تهدید تبدیل شود. بی‌شک اشاعه مبانی فرهنگی و اجتماعی به دلیل گستردگی وسیع تلویزیون به عهده این رسانه است و باید با شروع فصل تابستان برنامه‌های موثر جذاب و متنوع از سوی سازمان صداوسیما ویژه زنان ساخته شود.

این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم تهران با اشاره به سرمایه‌گذاری دولت و مجلس برای ایجاد فضاهای ورزشی و تفریحی ویژه زنان در سراسر کشور می‌گوید: بخشی از بودجه سال 86 به ایجاد اماکن ورزشی و تفریحی اختصاص یافته است و رئیس‌جمهور هم در سفرهای استانی قول احداث ورزشگاه زنان را در هر منطقه داده‌اند. همچنین در مصوبه‌ای دیگر سعی داریم در فصل تابستان از فضاهای آموزشی برای فعالیت‌های فوق برنامه‌ زنان استفاده کنیم.

ضرورت ایجاد فرصت‌های برابر

هرچند طی سال‌های اخیر حضور بانوان در پارک‌های سطح شهر و سالن‌های اختصاصی زنان، شرکت در کلاس‌های آموزشی شامل خیاطی، بافتنی، گلسازی، آشپزی و شیرینی‌پزی و... که به صورت دوره‌ای در خانه‌های فرهنگ یا فرهنگسراهای مناطق مختلف شهر تهران برگزار می‌شود، به جهت گذران بخشی از اوقات فراغت‌شان افزایش چشمگیری نسبت به سال‌های گذشته یافته است، اما به‌نظر می‌رسد که هنوز کمبودها و کاستی‌های فراوانی در این زمینه وجود دارد؛ چرا که تحقیقات صورت گرفته بیانگر این واقعیت است که بجز بخشی از زنان خانه‌دار تحصیلکرده، هنوز هم بسیاری از زنان خانه‌دار در نحوه گذران اوقات فراغت خود به نوعی سردرگم بوده و در سپری کردن آن کاملا بی‌برنامه عمل می‌کنند. این در حالی است که در کنار این موارد نباید این نکته را نیز نادیده گرفت که بجز تعداد معدودی از مراکز تفریحی و آموزشی و ورزشگاه‌های دولتی بقیه مراکزی که متعلق به بخش خصوصی هستند برای دوره‌های تفریحی و یا آموزشی خود مبالغ قابل توجهی مطالبه می‌کنند که امکان پرداخت آن از عهده تمام بانوان خانه‌دار تهرانی خارج است.

پوران محمدی‌