موانع ایجاد ائتلاف‌

جریان‌های اصلاح‌طلب که از انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری و حتی پیش از آن در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا با ناکامی در چند انتخابات مواجه شده‌اند، این روزها بسیار زودتر از حد معمول تحرک انتخاباتی و رایزنی‌های خود در این خصوص را آغاز کرده‌اند تا از این طریق بتوانند تا زمان برگزاری انتخابات به نتیجه‌ای قابل قبول برای همه گروه‌های اصلاح‌طلب دست یابند اما این‌ که تا چه میزان خواهند توانست تفرق موجود و ارائه دیدگاه‌های متضاد بین شخصیت‌ها و گروه‌های اصلاح‌طلب را به وحدت و همدلی بین خود تبدیل کنند، جای تامل دارد.

بحث رویکرد اصلاح‌طلبان به انتخابات ریاست جمهوری آینده را می‌توان از این نقطه آغاز کرد که گروه‌ها و تشکل‌های حاضر در این جریان سیاسی با همه اختلافاتی که دارند، در یک نقطه مشترک هستند، این که همه این گروه‌ها تلاش می‌کنند دولت نهم در دولت دهم هم تکرار نشود و مبنای کارهای خود را بر این اساس استوار کرده‌اند و حتی در صورتی که بتوانند ائتلافی را نیز تشکیل دهند، قطعا این ائتلاف نه با اعتقاد راسخ به نحوه تفکر و سلایق یکدیگر، بلکه با هدف از میان به در کردن شخص احمدی‌نژاد رئیس دولت نهم صورت خواهد گرفت.

به عقیده بسیاری از صاحب‌نظران سیاسی، براساس رفتاری که جریان اصلاحات از ماه‌های اخیر در پیش گرفته و رویکردی هر چند غیرشفاف را که برای خود انتخابات کرده است، همه اختلافات و مباحثات مربوط به تفاوت فاحش دیدگاه‌ها مربوط به مرحله بعدی است و هدف‌گذاری نهایی آنها و تنها چیزی که هیچ یک از اصلاح‌طلبان عقیده‌ای برخلاف آن ندارد، این است که دولت نهم به هر قیمت نباید تکرار شود و همه بحث‌ها در این جبهه به این ختم می‌شود که با چه سازوکاری می‌تواند این هدف را دست یافتنی کرد گر چه خود آنان نیز می‌دانند با توجه به شرایط موجود تحقق آن دشوار به نظر می‌رسد.

آغاز تلاش‌های اصلاح‌طلبان برای کسب رضایت سیدمحمد خاتمی برای حضور در صحنه انتخابات را نیز می‌توان اقدامی از این جنس و جنم دانست. زیرا بسیاری از کسانی که امروز با جدیت از آمدن خاتمی به عرصه انتخابات سخن می‌گویند، زمانی پروژه عبور از خاتمی را طراحی کرده بودند و اعتقاد داشتند مشی معتدل خاتمی ارضاکننده خواسته‌های آنان نیست.

از سوی دیگر، اقدام مستقل و زودهنگام شورای مرکزی حزب اعتماد ملی در معرفی مهدی کروبی، دبیرکل این حزب به عنوان نامزد قطعی این جریان در انتخابات ریاست جمهوری دوره دهم نیز مزید بر علت شده و زمینه دیگری را برای گروه‌های اصلاح‌طلب از طیف تندرو و معتدل برای ایجاد یک همگرایی در این دوره از انتخابات فراهم کرده است.

گرچه اصلاح‌طلبان نمی‌خواهند دولت نهم بار دیگر تکرار شود؛ اما از سویی تمایلی به این ندارند که دولت مهدی کروبی جایگزین دولت نهم شود و قطعا به این می‌اندیشند که حضور کروبی در مسند ریاست جمهوری اهدافی را که آنان دنبال می‌کنند، محقق نمی‌کند.

از سوی دیگر، اصلاح‌طلبان با توجه به تجربه و شناختی که نسبت به اقبال خود در فضای عمومی جامعه دارند، با احتیاط گام‌های خود را به سوی انتخابات برمی‌دارند تا در پیچ و خم فعالیت‌های سیاسی و بهار احزاب و تشکل‌های سیاسی هم آرزوهای خود را بر باد رفته نبینند و هم با تعلل دچار فرصت‌سوزی نشوند.

اختلا‌ف گروه‌های اصلا‌ح‌طلب‌

اما این ‌که چرا گروه‌های اصلاح‌طلب حضور کروبی را در مسند ریاست جمهوری برنمی‌تابند و تمایلی به موفقیت وی در انتخابات ندارند، نکته‌ای است که پرداختن به آن در شرایط موجود تکلیف اختلافات بین گروه‌های اصلاح‌طلب را روشن می‌کند و می‌تواند دلیلی قانع‌کننده برای ادامه این روند محسوب شود که شاید در این مجال پرداختن به آن در شفاف‌تر شدن فضای سیاسی موجود کشور بویژه رویکرد جریان اصلاحات در انتخابات نقش تاثیرگذاری داشته باشد.

البته در میان این سطور اشاره به این نکته می‌تواند مورد توجه قرار گیرد که یکی از ضعف‌های عمده جریان اصلاحات این است که هر یک از این گروه‌ها خود را بهترین گزینه می‌داند و زمانی که سخن از همگرایی و ائتلاف زده می‌شود، هر کدام مقصودشان از ائتلاف تجمع دیگر گروه‌ها حول محور تشکل خودشان است. گروه‌هایی نیز در صورتی که چنین اندیشه‌ای را نداشته باشند، تاکید بر دریافت حداکثر سهم به منظور همراهی با گروه دیگر را دارند.

برای پی بردن به اساس نارضایتی جریان‌های اصلاح‌طلب بویژه تندروهای آنان از کروبی، باید به سال‌های گذشته و زمان مجلس ششم و تکیه کروبی بر مسند ریاست مجلس ششم بازگشت حتی بسیاری از گروه‌ها و شخصیت‌ های اصلاح‌طلب نیز در آن روزها بر این تاکید داشتند که بخشی از بدنه اصلاح‌طلبان با طراحی شیوه‌های افراطی هدف ناکارآمد جلوه دادن نظام اسلامی را دنبال می‌کردند که شاید نام بردن مجدد از آنان در شرایط فعلی به صلاح نباشد؛ اما به هر حال وجود چنین تفکری در مجلس ششم امری غیرقابل کتمان است.

کروبی در جایی حتی درباره اتفاقات آن روزها گفته است که اگر برخی معتدلان نبودند، افراطی‌ها، فاتحه انقلاب و نظام را خوانده بودند و در جایی تاکید می‌کند که فرهنگ و روحیه انحصارطلبی و مطلق‌گرایی به جای قانون‌گرایی در مجلس ششم مبنای عمل بود.

کروبی می‌افزاید: هنگام انتخاب اعضای کمیسیون‌های مجلس ششم، بعضی کمیسیون‌های حساس خواهان بیشتری داشت؛ اما برخی از این اصلاح‌طلبان بدون توجه به آیین‌نامه مجلس که سوابق تخصصی و تحصیلی و نیز حضور پیش از این اشخاص در این کمیسیون‌ها در دوره‌های قبل مجلس را ملاک قرار می‌داد، قصد داشتند اکثریت اعضای آن کمیسیون‌ها را از میان خود انتخاب کنند تا در مواقع حساس رای خود را داشته باشند و حضور جریان اقلیت در کمیسیون تعیین‌کننده نباشد.

دبیرکل حزب اعتماد ملی به رفتارهای ساختارشکن عده‌ای از مدعیان اصلاح‌طلبی اشاره کرده و افزوده است: شما ببینید ما خودمان از اصلاحات چه استفاده‌ای کردیم. حرف‌هایی زدیم که موجب شد بچه‌های متدین و دینداری را که فراوان داریم، همه با یک چوب بی‌دینی بزنند.

قطعا مواضع معتدل مهدی کروبی در مجلس ششم زمینه‌ای برای نارضایتی‌های امروز جریان اصلاح‌طلب، البته بخشی از این جریان را فراهم آورده است که مخالفت با حضور و موفقیت کروبی در انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری از سوی این گروه‌ها را نیز باید در ذیل همین هدف توجیه کرد.

گروهی از اصلاح‌طلبان که به طور عمده 2 تشکل جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین آن را تشکیل می‌دهد، در آستانه انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری به طور جدی ادعا می‌کنند که سیدمحمد خاتمی تنها کسی است که اصلاح‌طلبان باید روی حضور او در انتخابات ریاست جمهوری آینده سرمایه‌گذاری کنند و وی تنها گزینه‌ای است که می‌تواند جریان اصلاحات را از رکود سیاسی خارج کند و به عرصه قدرت بازگرداند.

این در حالی است که بسیاری از اصلاح‌طلبان بر این مهم تاکید دارند که شاید خاتمی در صورت حضور در عرصه انتخابات رای موافق مردم را کسب نکند.

خاتمی ناجی اصلا‌ح طلبان‌

نکته‌ای که این بخش از اصلاح‌طلبان همواره به آن اشاره دارند، این است که خاتمی می‌تواند ناجی اصلاح‌طلبان باشد و هم اوست که در بین مردم جایگاه تعیین‌کننده‌ای دارد، اما تاکنون هیچ یک از آنان نگفته‌اند که با استناد به چه اصولی چنین تصوری را برای خود نهادینه کرده‌اند و سعی دارند این تلقی و تفکر را حتما دیگر گروه‌های اصلاح‌طلب نیز بپذیرند.

محمدکاظم انبارلویی، رئیس مرکز سیاسی حزب موتلفه اسلامی این ادعاهای اصلاح‌طلبان را بیشتر شبیه به یک جنگ روانی و تبلیغاتی می‌داند که اصلاح‌طلبان پیش از این ثابت کرده‌اند توانایی ایجاد چنین جنگ روانی را دارند.
وی معتقد است جبهه اصلاح‌طلبان نشان داده‌اند که با جنگ روانی و بازی با افکار عمومی آشنایی دارند.

انبارلویی همچنین معتقد است موضوع وارد نشدن خاتمی به انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری هنوز قطعی نیست و نمی‌توان به طور قطع گفت که وی وارد این دوره از انتخابات نمی‌شود. محاسبه ابتدایی نشان می‌دهد اگر نیامدن وی قطعی هم باشد آنها هنوز قصد ندارند آن را اعلام کنند. همان‌طور که برخی چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلبان این موضوع را از وی درخواست کرده‌اند.

عضو شورای سردبیری روزنامه رسالت تاکید کرد: ایجاد تب آمدن یا نیامدن خاتمی برای اصلاح‌طلبان و بارور کردن فضا و قوی سازی مشارکت مردم به نفع خود شاید از اهداف اصلاح طلبان در این رویکرد باشد و بر همین اساس است که آمدن یا نیامدن خاتمی را در هاله‌ای از ابهام قرار داده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: اصلاح طلبان برای دستیابی به اهداف خود در انتخابات و جبران شکست‌های پیشین به ایجاد چنین فضایی نیاز دارند و نرخی را که برای آمدن خاتمی تدارک دیده‌اند، بیشتر می‌کنند؛ زیرا این موضوع به نفع این جریان خواهد بود.

انبارلویی تاکید کرد: عقل سیاسی حکم می‌کند اکنون که 9 ماه تا برگزاری انتخابات آتی ریاست جمهوری باقی‌مانده است، شفافیت نداشتن در مواضع سیاسی می‌تواند در موفقیت جریان‌های سیاسی در آینده تاثیرگذار باشد و جبهه اصلاحات نیز اکنون همین شفاف سازی‌ نکردن را سرلوحه اقدامات خود قرار داده است.

وی تصریح کرد: رسانه‌های اصلاح طلب نیز اکنون بر این معنا تکیه می‌کنند که بتوانند سطح مشارکت در انتخابات را به نفع خود بالا ببرند. از سویی کروبی، دبیرکل حزب اعتماد ملی نیز به عنوان یکی از گزینه‌ها مطرح است و اگر حتی خود کروبی نیز وارد انتخابات نشود، حزب اعتماد ملی قطعا نامزدی مستقل را برای خود برخواهد گزید.

انبارلویی گفت: از سویی کروبی نیز هنوز نظر قطعی خود درباره حضور در انتخابات را اعلام نکرده است که این اقدام نیز در امتداد همان اعتقاد به شفاف‌سازی نکردن است تا بتوانند فضای تبلیغاتی و روانی مطلوبی برای خود ایجاد کنند.

البته در شرایطی که اکنون 9 ماه تا برگزاری انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری باقی‌مانده است، همین دیدگاه با مخالفت‌های جدی در بدنه جبهه اصلاحات مواجه است که حزب کارگزاران سازندگی را می‌توان از جمله این گروه‌ها عنوان کرد. بخشی دیگر از اصلاح‌طلبان نیز معتقدند در صورت حضور خاتمی در انتخابات جریان اصلاحات با توجه به بالا بودن ریسک حضور وی، فرصت اصلاح طلبان برای بازگشت به قدرت از بین خواهد رفت و خاتمی قادر به رقابت به کاندیدای اصولگرایان نخواهد بود.

تغییر تاکتیک‌

ظاهرا به نظر می‌رسد تاکتیک جریان اصلاحات که پیش از انتخابات نامزدی برای پست ریاست جمهوری را به میرحسین موسوی تعارف می‌کردند، تغییر کرده و این بار جای خود را به سید محمد خاتمی داده است و باید شاهد آن باشیم که پیش از هر انتخابات ریاست جمهوری تا ماه‌ها تلاش‌های انتخاباتی روی خاتمی متمرکز شود و پس از آن به سراغ نامزد اصلی خود بروند.

البته بر اساس اظهار نظر عرب سرخی، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی تعدد کاندیداها مهم‌ترین چالش درونی اصلاح‌‌طلبان در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آینده خواهد بود و همین موضوع نیز می‌تواند زمینه تشتت بیشتر این جریان را در انتخابات آتی فراهم آورد و به طور یقین، مهم‌ترین کاری که امروز اصلاح‌طلبان فعالیت‌های خود را روی آن متمرکز خواهند کرد، دستیابی به تصمیم واحد و ائتلاف بر یک نامزد انتخاباتی است.

باوجود این شرایط و اصرار برخی گروه‌های اصلاح طلب بر حضور خاتمی در انتخابات، بی علاقگی وی به این اقدام نشانه آشکاری از شناخت وی به فضای سیاسی موجود  و موقعیت خود در شرایط کنونی است.

یک منبع آگاه در جریان اصلاحات نیز در این باره به خبرنگار جام‌جم، گفت: در یکی از مهمانی‌های اصلاح‌طلبان که خاتمی نیز در آن حضور داشته، وی گفته است با تردید به تلاش برخی اصلاح طلبان برای حضورش در انتخابات می‌نگرد و دغدغه‌های بسیار جدی در این زمینه دارد.

با همه شواهد موجود و اشاراتی که از سوی خاتمی برای حضور نیافتن در انتخابات صورت گرفته است، برخی جریان‌های اصلاح‌طلب با پیشقدمی جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب هنوز هم بر این نکته تاکید دارند که خاتمی می‌تواند برگ برنده اصلاح‌طلبان باشد و دیگر اعضای بدنه جبهه اصلاحات را ترغیب می‌کنند که از خاتمی برای حضور در این انتخابات دعوت کنند.

محسن آرمین، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی معتقد است حمایت از آقای خاتمی منحصر به 2 گروه سازمان مجاهدین و حزب مشارکت نیست؛ بلکه جبهه ائتلاف دوم ‌خرداد که متشکل از 15 گروه اصلاح‌طلب است، به حمایت از ایشان برخاسته است. در جلسه‌ای هم که اخیرا با آقای خاتمی داشته‌اند، از ایشان حمایت و از وی خواهش کرده‌اند که در انتخابات شرکت کند. ‌

وی می‌افزاید: شاید چون سازمان و مشارکت زودتر از دیگر دوستان موضع خود را رسانه‌ای کردند، این تلقی به وجود آمده ‌است که تنها ما حامی خاتمی هستیم و این‌که نیروهای اصلاح‌طلب از تکثر سیاسی برخوردارند و تلقی و دیدگاه‌های متفاوتی در ‌آنها وجود دارد.

آرمین تاکید کرد: به هرحال این انتظار که همه این گروه‌ها بدون طی یک پروسه لازم در امر مهمی چون انتخابات ‌ریاست جمهوری به اجماع برسند، انتظار واقع‌بینانه‌ای نیست. لذا ما در صحبت با دوستان به این توافق ‌رسیده‌ایم که گروه‌های مختلف کاندیداهای خودشان را مطرح کنند و رسیدن به یک کاندیدای واحد براساس ‌طی یک پروسه دموکراتیک باشد.‌

همان‌طور که پیش از این نیز اشاره شد، با توجه به چنین فضای ابهام‌آلودی از هم‌اکنون نمی‌توان صفحه روشنی از تحرکات سیاسی در آستانه انتخابات ریاست جمهوری به تصویر کشید و کسانی که موضوع فعالیت‌های مربوط به انتخابات را پیگیری می‌کنند، باید حداقل تا پایان امسال صبر کنند.

داریوش غفاری‌