حماسه‌سازی کاشانی‌ها با قالی ایرانی‌

اردهال سرزمین مقدسی است پیش از اسلام ؛ مردم بر فراز این کوه‌ها به نیایش در آتشکده‌ها می‌پرداختند. ظاهرا به سبب همین نیایشگاه‌های کوهستانی، رشته کوههای اینجا را «اردهار» یا «اردهال» به معنای کوه یا رشته کوه مقدس نامیده بودند. اردهار از دو واژه «ارد» به معنای پاکی و تقدس (ارد در نام‌های اردشیر و اردوان نیز به همین معنا آمده است.) و «هار» صورت دیگر «هر» به معنای کوه و رشته کوه است. همچنین در کلمه هربرز  =البرز: کوه بلند‌.

5 مهرماه جمعه جار، روز دعوت عام‌

یک هفته پیش از مناسک قالی‌شویان، معمولا در نخستین جمعه از فصل پاییز، مراسم جار در فین و کاشان برگزار می‌گردد. این جمعه که در میان کاشی‌ها و فینی‌ها به «جمعه جار» معروف است، روز فراخوانی مردم به مراسم قالی‌شویی در مشهد اردهال است. جمعه‌جار پیام‌آور فرا رسیدن سالروز بزرگ و مقدس شهید دشت اردهال، امامزاده مظلوم، حضرت سلطان علی (ع)‌ و روز موعود برای گردهمایی طایفه فینی است.

هر سال در روز جمعه جار، چند جارچی در محلات فین و محله بازار کاشان و دهکده خاوه راه می‌افتند و گشت‌زنان با بانگ بلند و آوازی خاص ندا درمی‌دهند و مردم را از فرارسیدن روز موعود قالی‌شویان و هفته زیارت امامزاده سلطان‌علی(ع)‌ آگاه می‌کنند.

دومین جمعه مهرماه هر سال، روز قالی‌شویان در «مشهد اردهال کاشان» است. «جمعه قالی» هر سال به یکی از روزهای میان نهم و پانزدهم پاییز (مهرماه)‌ می‌افتد.

پس از سخنان خطیب، یکی از ریش‌سفیدان یا روحانی، اعانه‌ای را که از فینی‌ها جمع کرده است به عنوان هدیه به متولی یا سرپرست خادمان آستانه می‌دهد و درخواست آوردن قالی مخصوص امامزاده شهید را از آستانه مبارک حضرت امامزاده سلطان‌علی (ع)‌ می‌کند. خادمان یک تخته قالی پیچیده شده را که رویش یک تکه پارچه سبز کشیده‌اند، از داخل حرم امامزاده بیرون می‌آورند و به بزرگان فینی می‌سپارند. همه «یا حسین ‌یا حسین» سر می‌دهند. (این قالی سمبل جنازه مطهر امامزاده است)‌ در طول مراسم حمل قالی غیر از اهالی فین هیچ‌کس دیگری حق دست زدن به قالی را ندارد و تنها با عزاداری و سینه‌زنی می‌توانند جمع قالی‌شویان را همراهی کنند. در صحن سردار (عامر بن ناصر،‌ همان کسی که امامزاده را به فین آورد)‌، فینی‌ها چوب به دست چند دور در حیاط صحن و در پیرامون چوب می‌گردند. بعد، قالی را به بالای صفه در ایوان بقعه می‌برند.

در ایوان، چند تن از بزرگان مردم فین و خاوه که انتظار قالی را می‌کشند به سوی حاملان قالی پیش می‌روند که قالی را بگیرند. لیکن جوانان از تحویل دادن قالی سر باز می‌زنند و با تکان دادن چوب‌هایشان بزرگان فینی و خاوه‌ای را از نزدیک شدن به قالی دور می‌کنند. سرانجام پس از کشمکش‌های بسیار و در لحظه‌هایی حساس و پرهیاهو و در زیر بانگ «حسین، حسین» و «الله اکبر، الله اکبر»، بزرگان فینی قالی را از جوانان می‌گیرند و به نمایندگان خاوه‌ای تحویل می‌دهند. خاوه‌ای‌ها قالی را با تشریفات و احترامی خاص به داخل حرم می‌برند و به خدام آستانه تسلیم می‌کنند. مراسم قالی‌شویان در حدود ساعت یک بعدازظهر در فضایی آکنده از غم و افسوس و در برابر هزاران چشم اشک‌آلود پایان می‌یابد. در این هنگام، فینی‌ها برای زیارت مرقد حضرت امامزاده سلطان علی (ع)‌  به حرم می‌روند.

هجرت و شهادت‌

اهالی فین کاشان که مذهب تشیع را پذیرفته بودند، چون امام و پیشوا نداشتند، دو قاصد به نام‌های عامر بن ناصر فینی و خواجه نعمان به مدینه نزد امام باقر(ع)‌ فرستادند و از او درخواست پیشوایی برای تعلیم اصول و احکام دین و هدایت و ارشاد خود کردند.

امام درخواست فینی‌ها را پذیرفتند و فرزند خود علی را به ایران فرستادند. حضرت سلطان علی(ع)‌ در راه مدینه به فین مورد استقبال شیعیان دهکده‌ها و قصبه‌های میان راه قرار گرفتند.

سرانجام ایشان به فین آمده، در آنجا استقرار یافتند. امامزاده در مسجد جامع فین نماز می‌خواند و به عبادت، موعظه و هدایت مردم می‌پرداخت. نفوذ روزافزون ایشان حاکمان منطقه را به خوف انداخت و سرانجام ... ایشان رابه شهادت رسانیدند.

برای خاکسپاری امامزاده(ع)‌ مردم فین بهترین تحفه را قالی را انتخاب می‌کنند (به جای تابوت)‌ و به سر جوی آبی که اکنون به نهر شازده حسین معروف است، می‌برند و غسل می‌دهند. بعد هم پیکر او را تا سر تپه کنونی تشییع می‌کنند به روایتی دیگر، چون پیکر امامزاده پاره پاره و بی‌سر و خونین بود، او را بی‌آن که غسل بدهند روی قالی می‌گذارند و به سر تپه می‌برند و خاک می‌کنند. بعد قالی آغشته به خون امامزاده شهید را با آب جوی غسل می‌دهند.

پس از این واقعه، فینی‌ها عهد بستند هر سال یکبار در یازدهم مهرماه یا در دومین جمعه پاییز (مهر ماه)‌ که مقارن با روز خاکسپاری شهید اردهال است، به زیارتش بیایند و یاد واقعه شهادت و مراسم خاکسپاری او را در سالگرد شهادت با «مراسم قالیشویان» زنده نگه دارند و به وصیت آن حضرت نیز عمل کرده باشند که به فینی‌ها وصیت کرده بودند، یاد مرا [سالی یکبار] زنده نگه دارید.