مدیران متخصص و حامیان مالی، غایبان بزرگ!

sponsorship  مساله‌‌ای است که در تمام دنیا با جدیت دنبال می‌شود؛ چرا که در صورت نبود حامیان مالی ورزش حرفه‌ای بسیاری امتیازاتش را از دست می‌دهد. اما متاسفانه در کشور ما فرهنگ بازاریابی و بحث حامیان مالی در ابتدایی‌ترین مراحل خود قرار دارد و به دلیل ناآشنایی مدیران ما با این مقوله هنوز زیرساخت‌های لازم برای این‌کار شکل نگرفته، محیط حقوقی آن فراهم و آیین نامه‌ها  و فرم‌های قرارداد تدوین نشده و در یک کلام هیچ کار اساسی‌ای صورت نگرفته است.

مهدی خبیری، عضو هیات علمی دانشکده تربیت بدنی دانشگاه تهران با اشاره به این موضوع می‌افزاید: سال‌هاست در ورزش ما هر مدیری که سر کار می‌آید، می‌گوید باید کار را از پایه شروع کنیم! و نتیجه این شده که 30 سال است در حال پی کندن و پایه‌گذاری هستیم  و همچنان در جا می‌زنیم! وی با انتقاد از عملکرد مسوولان سازمان تربیت بدنی که بدون هیچ کار کارشناسی و با دیدی بسیار ساده می‌خواهند با سرعتی نسنجیده و عجیب همه کارها را پیش ببرند (که نهایتا با همان سرعت هم از مسیر خارج می‌شوند) می‌گوید: دره گسترده‌ای  بین دانشگاهیان و مسوولین اجرایی ورزش ما وجود دارد و با کمال تاسف این عزیزان تاکنون نخواسته‌اند از دانش روز دنیا و تخصص قشر دانشگاهی  بهره‌مند شوند و مباحث جدی همچون  بازاریابی در ورزش را به شکل اصولی دنبال کنند.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود در خصوص حامیان مالی با بیان این‌که یک اسپانسر در کارخود  روی تک تک عواملش حساب کرده و مولفه‌های مهمی را مدنظر قرار می‌دهد؛ به تغییر مداوم روز و ساعت بازی‌ها در کشورمان (که ظاهرا بسیار بی اهمیت تلقی می‌شود) اشاره می‌کند و می‌گوید؛ این‌گونه بی‌برنامگی‌ها و نیز لغو بازی‌ها به بهانه‌های مختلف روی کار اسپانسرها  بشدت تاثیر می‌گذارد و موجب می‌شود آنها ضمن احساس ناامنی در چنین فضایی، رغبتی برای سرمایه‌گذاری از خود نشان ندهند.

 این استاد دانشگاه ضمن اشاره به یکی از باشگاه‌های فوتبال کشور فقیر نپال می‌گوید: باشگاه ماشیندرا با انجام کار تخصصی و سنجیده موفق به عقد قرارداد بسیار خوبی با یک شرکت معتبر بین‌المللی شده که سالانه 10درصد هم به مبلغ آن افزوده می‌شود و در حال حاضر، عملکرد کاملا حرفه‌ای این باشگاه جهان سومی جای تامل و بررسی جدی دارد؛ در حالی که ما فقط در مرحله ادعا مانده‌ایم و هیچ‌وقت نخواسته‌ایم همه مشکلات را در کنار هم ببینیم و در صدد حل آنها برآییم.

آژانس‌های تخصصی بازاریابی ورزشی

اما به عقیده علیرضا الهی که متخصص مدیریت ورزشی است، وجود نظام اقتصادی بسته و درونگرا که کاهش تمایل حامیان مالی برای ورود به این عرصه را به دنبال دارد، دولتی بودن بیشتر شرکت‌های اقتصادی و تجاری کشورمان که موجب از میان رفتن فضای رقابتی شده، پایین بودن میزان سرمایه‌گذاری مستقیم شرکت‌های خارجی و چند ملیتی در بازار اقتصادی ما و به تبع آن وارد نشدن  آنها به بحث sponsorship  ، پایبند نبودن به قوانین کپی رایت در ایران، فراهم نبودن امنیت در بحث حقوق مالکیت حامیان مالی، توسعه نیافتگی صنعت ورزش کشور وریسک بالای سرمایه‌گذاری در آن، ناشناخته بودن برند یا علامت باشگاه‌ها و نیز لیگ حرفه‌ای ما در سطح بین‌المللی، نبود آژانس‌های تخصصی بازاریابی ورزشی در کشور، برنامه‌ریزی نامناسب زمانی مسابقات و همچنین کمیت وکیفیت نه چندان مناسب پخش تلویزیونی بازی‌ها را از جمله موانعی میداند که هر کدام به نحوی حضور حامیان مالی در ورزش ما را تحت تاثیرات منفی خود قرار داده‌اند.  وی معتقد است با وجود تمام این موانع می‌توان کارهایی را صورت داد تا وضعیت فعلی را هر چند اندک متحول کنیم. بحث خصوصی‌سازی باشگاه‌ها، شفاف بودن اطلاعات مالی و اقتصادی باشگاه‌ها، فراهم کردن تسهیلات و محیط  مناسب در استادیوم‌ها و  بهره‌گیری از فناوری روز در این اماکن به نحوی‌که اهداف حامیان مالی به شکل بهتری تحقق یابد، از جمله مواردی است که دکتر الهی در شرایط فعلی آنها را چاره ساز می‌داند؛ ضمن این‌که پیشنهاد می‌کند تا نهادهای فعال در صنعت ورزش برنامه‌هایی را به منظور جذب حامیان مالی در هر سال تهیه و اجرا نمایند.

خصوصی‌سازی در ورزش، ضرورتی انکارناپذیر

صنعت ورزش در دنیا سالانه بالغ بر 250 میلیارد دلار گردش مالی دارد که سهم بالقوه ما با توجه به این‌که در خاورمیانه قرار داریم، چیزی در حدود 5/2 میلیارد دلار می‌شود. ولی سهم بالفعلمان قابل ذکر نیست! دکتر رضا محمد کاظمی که موضوع رساله دکترای او بازاریابی در صنعت ورزش است با ذکر این موضوع می‌گوید: سیستم دولتی ورزش کشور و بی‌ثباتی مدیران ورزشی ما موجب گردیده تا حامیان مالی رغبتی به حضور در این میدان از خود نشان ندهند چرا که آنها تمایل به سرمایه‌گذاری در جایی را دارند که برداشت خوبی  برایشان به‌ همراه داشته باشد و به عبارتی امنیت سرمایه‌گذاریشان از قبل تامین شده باشد در حالی‌که این موضوع در شرایط فعلی  ورزش ما قابل تحقق نیست. وی با اشاره به پیشنهاد 700 هزار دلاری یک شرکت تولیدی خارجی به یکی از باشگاه‌های ما مبنی بر تامین تمام البسه و لوازم مورد نیاز آن  با مارک این شرکت می‌افزاید: این باشگاه سال قبل حدود 300 میلیون تومان خرید البسه داشت و اگر پیشنهاد  شرکت فوق را میپذیرفت یک  میلیارد تومان به نفع باشگاه تمام می‌شد، اما جالب اینجاست که آنها این پیشنهاد را نپذیرفتند تا علاوه بر متحیر کردن مسوولان شرکت خارجی به ما هم یادآوری کنند که سیستم دولتی و کمیسیون خرید‌های آنچنانی این‌گونه راه را برای حضور حامیان مالی تنگ می‌کند و براحتی صنعت ورزش کشور را متضرر میسازد. دکتر کاظمی همچنین با اشاره به برگزاری مسابقات فوتبال غرب آسیا در تهران (که چند هفته قبل انجام شد) می‌گوید: تمام هزینه برگزاری این بازی‌ها به عهده ما بود و همه زحمات را کشور ما تقبل کرده بود، ولی در این میان یک شرکت خارجی با پرداخت مبلغی واقعا ناچیز به AFC این جام را به نام خودش تمام کرد، اما  ای کاش یکی از بانک‌ها یا شرکت‌های داخلی که این همه هزینه صرف تبلیغات تلویزیونی خود می‌کنند در این قضیه پا پیش می‌گذاشتند تا این جام به نام یک بانک یا شرکت ایرانی تمام شود، نه به نام دیگران !

حامیان مالی ریسک بالا را نمی‌پذیرند

تا زمانی‌که باشگاه‌های دولتی ما هویت مستقلی ندارند وپول دولت به راحتی در باشگاه‌ها خرج می‌شود کسی به فکر این نخواهد افتاد که با به‌کارگیری مدیران متخصص  سراغ حامیان مالی و جذب سرمایه برای باشگاه برود؛ ضمن این‌که تا آن روز مسائل حقوقی ورزش حرفه‌ای نیز همچنان در کشورمان ناشناخته باقی خواهد ماند.

به عقیده محمد احسانی استاد دانشگاه تربیت مدرس نبود متخصصان بازاریابی ورزشی در فدراسیون‌ها و باشگاه‌ها موجب شده تا مسوولان آنها در خصوص بحث sponsorship توجیه نبوده وبه تبع آن قادر به جذب هیچ حامی مالی نیز نباشند. به عقیده وی، هر اسپانسر در زمان سرمایه‌گذاری تنها به برداشت خود در پایان کارمی اندیشد ولی مشکلات موجود بر سر راه آنها در موقعیت کنونی به حدی زیاد است که آنها این‌کار را تنها ریسکی خطرناک تلقی کرده و از آن بشدت پرهیز می‌کنند. مشخص نبودن وضعیت حق پخش تلویزیونی بازی‌ها، کپی رایت، تبلیغات دور زمین و حقوق قانونی اسپانسرها از دیگر موانع موجود بر سر راه حامیان مالی است  که دکتر احسانی به آنها اشاره می‌کند.

زهره زیدی‌فرد