یک طلا و آن سوی دنیا

همان توپ آخری که فربد فرمان درون سبد سوریه انداخت، تیم بسکتبال جوانان ایران را به فینال بیستمین دوره رقابت‌های جوانان آسیا رساند. بسکتبال ما در رده جوانان به ردیف تیم‌های پرافتخار آسیا وارد شده و  جزو 4 کشور صاحب عنوان بازی‌هاست. در تاریخچه و عمر 38 ساله برگزاری رقابت‌های بسکتبال جوانان آسیا، فیلیپینی‌‌ها با 6 قهرمانی قطب سنتی دوره‌های آغازین به شمار می‌آیند، اما پس از آنها، جوانان چینی در 8 دوره قالب عناوین قهرمانی، قدرت بلامنازع خود را ثابت کردند. تیم کره جنوبی دارنده 3 بار مقام قهرمانی است و پس از کره‌ای‌ها، جوانان کشورمان در رتبه‌ چهارم جای دارند. تیم‌های ما در سال های 2002، 2004 و 2008 به فینال رسیدند و 2 بار از سکوی قهرمانی بالا رفتند. تیم ژاپن نیز یک بار طعم قهرمانی را چشیده است. در بازی‌های دوره اخیر که در تهران برگزار شد، قهرمانی تیم بسکتبال جوانان ایران غیرمنتظره نبوده است. چون در عمر 3 سال و نیم فعالیت جوانان، شایستگی‌های زیادی از سوی آنها آشکار شده و موفقیت‌های پرشماری را نصیب بسکتبال ایران کرده بود. حرکت تیم جوانان از ابتدا براساس کار پایه‌ای هدفمند طراحی شد.

وقتی باشگاه‌ها محصول آماده را ترجیح بدهند و حلقه‌ سازندگی در این بخش مهم و سرنوشت ساز مفقود شود، امیدی به کسب نتیجه در کار پایه‌ای نیست؛ اما برای جبران این نقیصه بیشتر فدراسیون‌ها از جمله فدراسیون بسکتبال موظف و ملزم به تیمداری می‌شوند و سعی می‌کنند اهداف بلند مدت را در برنامه کاری خود قرار دهند. کار فدراسیون‌ها تیمداری نیست، اما شرایط موجود ورزش اقتضا می‌کند همان‌گونه که در دوره‌های پیشین مربیانی مثل سعید فتحی یا مهران شاهین‌طبع سنگ بنای فعالیت‌های پایه‌ای بسکتبال را در مدیریت مهرداد آگین یا علی غضنفری به بسکتبال کشور گذاشته بودند. محمود مشحون دنباله‌رو همان حرکت‌های گذشته است تا به این ترتیب کم کاری دیگر بخش‌ها را جبران کند. در بسکتبال نه باشگاه‌ها بلکه آموزش و پرورش هم مثل گذشته در سازندگی دخیل نیست بنابراین فدراسیون حق دارد وارد شود، بازیکن سازی کند و شیوه تیمداری را پیش بگیرد.

حتی اگر کمی پیشتر برویم، قوانینی است که این روزها گفته و شنیده می‌شود و این‌که بازیکنان از قبل پرورش یافته در فدراسیون، بدون نظر این فدراسیون حق امضا یا ثبت قرارداد با تیمی ندارند. اما اشاره کردیم تیم فعلی جوانان ایران از توانمندی‌های بسیاری برخوردار است و چند روز پیش از پایان رقابت‌ها مقام قهرمانی این تیم پیش‌بینی می‌شد. دلیل کارهای ساده معلوم است. تیمی که حیات آن به 3 سال و نیم پیش باز می‌گردد. دارنده مقام دوم تورنمنت بین‌المللی قبرس، مقام اول تورنمنت بین‌المللی دهه فجر در سال‌های 85 و 86 ، مقام اول غرب آسیا، مقام اول تورنمنت بین‌المللی نخست‌وزیری مالزی (با حضور تیم‌های بزرگسال) و مقام اول بازی‌های 3 به 3 آسیا در ماکائو است. بنابر این این تیم و جوانانش شب نخوابیدند که صبح چشمان خود را به سوی قهرمانی باز کنند، بلکه تلاش‌های زیادی برای کسب موفقیت انجام شده است. اردوهای شناسایی، آماده‌سازی، هماهنگی و تدارکاتی تیم جوانان به 42 مرحله رسیده بود و تعدادی از مربیان داخلی  همراه ویچسلاو شابلینسکی، کورتمن، اونیکا و ترومن هر کدام در یکی  دو اردو کادر فنی را تا پیش از آمدن نبوشا رایچوویچ همراهی کردند. مربیان استان‌های مختلف از جمله اصفهان، فارس، خراسان رضوی، چهارمحال و بختیاری و تهران که البته انتظارات از پایتخت‌نشینان بیشتر است، در کسب قهرمانی جوانان سهیم هستند؛ چون تا پیش از شناسایی نفرات تیم از سوی کادر فنی، بازیکنان جوان و شایسته کارپایه‌ای را در تیم‌های شهر و استان خود آغاز کرده بودند.

در موفقیت و کسب قهرمانی همیشه کار یک مجموعه دیده می‌شود نه یک فرد و گروه خاص. نبوشا رایچوویچ، سرمربی صرب تیم بسکتبال جوانان ایران قراردادی 6 ماهه با فدراسیون بست؛ اما چنانچه به کار این مربی بپردازیم، می‌بینیم او تنها 2 ماه وقت مفید برای آماده‌سازی پیش از مسابقه تیمش داشته است. نبوشا شخصیت دوست داشتنی و صمیمی داشته، اما به لحاظ فنی حتی پایین‌تر از بسیاری از مربیان داخلی بوده است. با آن که صربستان روزگاری تحت نام یوگسلاوی واحد و یکپارچه مهد بسکتبال دنیا بود؛ اما نبوشا کار فنی ضعیفی در طول مدت حضورش با تیم جوانان کشورمان ارائه کرد. بسیاری از کارشناسان معتقدند نزدیک بود روی اشتباه‌های این مربی تیم قهرمان جایگاه خود را در بیستمین دوره پیکارهای جوانان آسیا از دست بدهد. نبوشا رایچوویچ پیش از بازی‌های تهران، ابتدا تیم را به مدت 10 روز در اردوی صربستان در اختیار داشت. انجام بازی‌های دوستانه، کمک نسبی به شناخت مرد صرب از تیم کرده بود. در مرحله دوم، حضور نبوشا را باید در رقابت‌های غرب آسیا ارزیابی کنیم. مسابقاتی که برای تیم ایران به واسطه میزبانی مرحله نهایی و قهرمانی مقتدرانه در سال گذشته جنبه تشریفاتی و تدارکاتی داشته است. نبوشا در هیچ کدام از این میادین محک جدی نخورد. تیم نیز بازی‌های تحت فشار و با دلهره برگزار نکرد تا مربی صرب زوایای دیگر تیم جوانان را بررسی و ارزیابی کند. وقتی تیم ما در بازی‌های تهران از مسابقه کره جنوبی در کارش گره احساس کرد. نبوشا نتوانست در حد یک مربی و تصمیم گیرنده عالی فنی گره‌های کار را بگشاید و دیدیم در بازی بعد مقابل فیلیپین، ضعیف‌ترین تیم گروه، نتیجه را واگذار کردیم یا با بخت و اقبال بلند در 4 ثانیه آخر تیم سوریه را شکست دادیم. البته نبود تجربه کافی و بازی کردن برابر دیدگان تماشاگران پرشمار و قرار گرفتن در سطح توقعات و انتظارات جامعه آن هم به دنبال موفقیت‌های اخیر بسکتبال، دغدغه و دلشوره‌هایی را برای بازیکنان جوان ما به وجود آورده بود که نباید از کنار این نکات بی‌تفاوت گذشت. تیم ایران در فینال به آرامش مطلوب رسید و همانی کرد که باید شکست دادن قزاقستان قوی‌ترین تیم مسابقات آن هم با اختلاف فاحش و هدایت و کنترل برتری از ابتدا تا انتهای زمان بازی، نشان از توانمندی‌های جوانان دارد.

کمی جهانی‌تر شویم‌

بازی‌های جوانان آسیا به پایان رسید و ما خوشحالیم از این که تیم بسکتبال جوانان ایران قهرمان شد و علاوه بر این عنوان چشم‌نواز، راهی پیکارهای جهانی 2009 در آن سوی دنیا شده است. سال 2003 هم جهانی شده بودیم و به یونان رفتیم، بنابر این دومین تجربه جهانی ما باید با اولین حضورمان تفاوت داشته باشد. ابتدا نگاهی به تیم می‌افکنیم. در گارد راس رامین هنرمند و محمدرضا فلاحت بازی می‌کنند. 2 سال پیش، محمد امجد با نظر کادر فنی وقت تیم جوانان، علاوه بر بازی در پست‌های 2 و 3 به این پست هم انتقال داده شد تا چنانچه شرایط جسمانی و قدی هر کدام از بازیکنان گارد راس جواب نداد، امجد با اعتبار فیزیکی و تکنیکی مطلوب خود تیم را تحت چنین شرایطی یاری دهد. یک سال و نیم پیش هم به دلیل تعدد بازیکنان پیرامونی، تصمیمی گرفته شد، مبنی بر این که محمد جمشیدی، بازیکن شهرکردی تیم جوانان تمرینات ویژه گاردراس را دنبال کند تا در صورت کسب سهمیه جهانی، تغییراتی پس از رقابت‌های جوانان آسیا در تیم ایجاد شود. اگر این کارها صورت می‌گرفت تیم جوانان در رقابت‌های جهانی صاحب یک گاردراس 188 سانتی‌متری (امجد) و یک گاردراس 195 سانتی‌متری (جمشیدی) می‌شد که البته این برنامه‌ها با تغییراتی که در کادر فنی از سال گذشته تا پیش از بازی‌ها صورت گرفت، بی نتیجه ماند. رامین هنرمند و محمدرضا فلاحت در رقابت‌های تهران خوش درخشیدند، هر چند هنرمند به دلیل آسیب دیدگی‌های پی در پی پیش از رقابت‌ها به گاردراس دوم تبدیل شده بود، اما در فینال ارزش‌های خود را به اثبات رساند.

فلاحت با سختکوشی به این مرحله رسیده است. این بازیکن از نوجوانان رقابت سختی را با بازیکنان رقیب داشته و در بازی‌های تهران ثابت کرد، اعتماد مربیان از ابتدا تاکنون به او بی‌مورد نبوده است. محمد امجد، مهدی شیرجنگ، عماد سلمانی، محمد جمشیدی و پوریا کاظمی بازیکنان پیرامونی تیم هستند.

جز توضیحاتی که درباره امجد نوشتیم، این بازیکن خویشتندار و منطقی است. امجد و سلمانی نوسانات زیادی در رقابت‌های تهران داشتند. با این حال، هر کجا تیم به آنها نیاز داشت، به یاری‌اش شتافتند و تاثیرگذار بازی کردند. مهدی شیرجنگ بهترین پرتاب‌کننده پرتاب‌های 3 امتیازی تیم ماست. از ویژگی‌های این بازیکن قدرت پرتاب حتی با مدافع است. ویژگی دیگری که این بازیکن دارد، بازی نفوذی اوست که کمتر در بازیکنان شوتزن دیده‌ایم. جمشیدی و کاظمی زیاد بازی نکردند؛ اما جمشیدی با قامت بلندش و استعدادی که دارد، پشتوانه خوبی برای این تیم بشمار می‌رود، به شرط آن که با افزوده شدن ارسلان کاظمی به مجموعه بازیکنان پیرامونی، فکری برای جابه جایی پست جمشیدی شود. بازیکنان 4 و 5 تیم ایران نیاز به بازنگری دارند. در حال حاضر، می‌توانیم تنها روی فربد فرمان و محمد حسن‌زاده حساب ویژه باز کنیم؛ اما این دو هم باید از هم اکنون به فکر افزایش حجم عضلانی و قوای جسمانی خود باشند. فرمان حسن‌زاده و در صورت افزوده شدن ارسلان کاظمی، 3 تن از بهترین‌های بسکتبال تا مدت‌های مدید خواهند بود. رامتین زارع شیرازی، سورن دیربوغوسیان و داوود صابونی 3 تن دیگر از بازیکنان این پست‌ها بچه‌های پرتلاشی‌اند بویژه زارع شیرازی که خوب تمرین می‌کند؛ اما گرفتاری‌های ناشی از هیجان و استرس زیاد مانع از بروز همه توانایی‌های این بازیکن می‌شود. در مجموع تیم بسکتبال جوانان ایران علاوه بر تغییر و جابه‌جایی در برخی پست‌ها به افزایش قدرت بدنی از طریق بدنسازی نیازمند است. برگزاری بازی‌های تدارکاتی متعدد بیشتر از آنچه برای تیم ملی بزرگسالان پیش از المپیک پکن صورت گرفت، آمادگی و تجربیات این تیم را تا بازی‌های جهانی افزایش می‌دهد. حضور توامان هر یک از این نفرات و دیگر بازیکنان شایسته که توانایی محلق شدن به تیم را دارند در بازی‌های لیگ برتر هم گام موثری در جهت پیشرفت و اعتلای نفرات تا رقابت‌های 2009 نیوزیلند است.

شادکامی در دهه چهارم‌

رقابت‌های بسکتبال جوانان آسیا از سال 1970 آغاز به کار کرد. اولین حضور بسکتبال ایران در این رقابت‌ها به سال 1974 باز می‌گردد. در این دوره ما ششم شده بودیم. عناوین هشتم، دوازدهم و سیزدهم تا پیش از سال 1990 در کارنامه تیم‌های جوانان دیده می‌شود؛ اما از سال 1990 تاکنون وضعیت ما در میان تیم‌های پایه‌ای بسکتبال قاره کهن به این ترتیب بوده است که بهترین عناوین را در دهه چهارم شاهدیم.

1990  کسب عنوان دهم مربیان: وحید ابوالحسنی  سرمستی‌

1992  کسب عنوان نهم مربیان: علی محمدزاده  محمدرضا نوری‌

1996  کسب عنوان دهم مربیان: سعید فتحی  شاهرخ دریانی  عباس مرشدی‌

1998  کسب عنوان پنجم مربیان: سعید فتحی  مهدی گرامی‌

2000  کسب عنوان نهم مربیان: خورخه کبراریرز  ابوالفضل یاوری‌

2002  کسب عنوان نایب قهرمانی مربیان : محمد ایزدپناه  مهران حاتمی  سعید بلبل‌آبادی‌

2004  کسب قهرمانی مربیان: مهران شاهین‌طبع  امیر آقاجان  علی قنبری‌

2006  کسب عنوان هفتم مربیان: فردریک اونیکا  محمدرضا نوری  امیر آقاجان‌

2008  کسب عنوان قهرمانی مربیان: نبوشا رایچوویچ ‌ محمدرضا نوری  علی اثنی‌‌عشران‌

تیم بسکتبال جوانان ایران مراحل تمرینی و اردویی بسیاری داشته است و مربیان با این تیم کار کردند؛ اما نگارنده از ابتدا و به مدت 3 سال با تیم بود و 3 ماه پیش از شروع رقابت‌ها استعفا کرد. این تیم در مجموع در 107 مسابقه رسمی و دوستانه تا پیش از بیستمین دوره رقابت‌های بسکتبال جوانان آسیا شرکت کرده بود. با احتساب بازی‌های تهران تیم جوانان تا قهرمانی آسیا در 70 مسابقه رسمی به میدان رفت که در 61 مسابقه برنده و 9 بازی بازنده از میدان خارج شد. باز هم این نتایج موید این نکته است که موفقیت جوانان شایسته بسکتبال ما یکشبه به دست نیامده است.

نبوشا رایچوویچ:
قدر این استعدادها را بدانید

نبوشا رایچوویچ، سرمربی صرب تیم بسکتبال جوانان ایران پیش از عزیمت به کشورش در گفتگو با «جام‌جم» خطاب به مسوولان بسکتبال ایران گفت که قدر بازیکنان تیم جوانان و استعدادهای بسکتبال کشور را بدانند.

نبوشا که در روزهای پایانی اقامتش در ایران با همسرش به گشت و گذار در تهران می‌پرداخت، تیم فعلی را قدرتمندترین تیم آسیا قلمداد کرد، اما گفت که نباید صعف‌‌های تیم تا پیش از مسابقه‌های جهانی نادیده گرفته شود. این مربی صرب اعتقاد دارد مربیان ایرانی حجم بیشتر تمرین‌های خود را باید روی کارهای انفرادی، تکنیکی و اصول دفاعی قرار دهند. نبوشا درباره آینده تیم بسکتبال جوانان معتقد است بسیاری از نفرات تیم کنونی می‌توانند در سال‌های آینده به تیم ملی بزرگسالان برسند. او پیش  از رفتن صحبتی درباره مذاکره مسوولان بسکتبال برای تمدید قراردادش نکرد. به احتمال زیاد آینده  کاری نبوشا به نظر افرادی همچون زوران رادویچ یا رایکوترومن هم بستگی دارد.

محمد رضاپور