افغانستان و تاجیکستان در صدای فرهنگ‌

آیا برنامه همزبانان شکل گرفته بود و بعد شما وارد این برنامه شدید؟

بله. به مدت یک‌سال و نیم برنامه همزبانان شروع شده بود که برای تهیه‌کننده‌اش مشکلی پیش آمد و من به عنوان تهیه‌کننده کار انتخاب شدم. دلیلش هم شاید این باشد که من از همان زمان که به عنوان شنونده این برنامه را دنبال می‌کردم، از موضوع و محتوای برنامه لذت می‌بردم.

نیاز رسانه رادیو را به چنین برنامه‌هایی که به لهجه‌ متفاوت فارسی، گویندگی می‌شوند را در چه می‌دانید؟

ببینید،  شما به عنوان یک فارسی زبان، وقتی این برنامه را گوش می‌کنید، احساس می‌کنید که زبان این برنامه برایتان آشناست، در حالی که گویندگان آن لهجه دیگری دارند که شیرین‌تر است. چرا وقتی ترانه‌های تاجیک را می‌شنویم لذت می‌بریم؟ چون لهجه خواننده‌اش متفاوت است و شیرینی خاصی دارد که برای ما جذاب است.
شاید به این برمی‌گردد که ریشه و خاستگاه زبان فارسی در منطقه فارسی زبانانی بوده که الان خارج از ایران هستند. ریشه‌های زبانی و فرهنگی ما هنوز هم پیوسته است و در واقع آنها ادامه جغرافیای زبان فارسی هستند.

 در حال حاضر در دنیا روی مسائل فرهنگی خیلی تکیه می‌شود و کشورهایی که می‌خواهند سلطه‌شان را بر دیگر جوامع اعمال کنند از طریق فرهنگ وارد می‌شوند.

 حالا چه از طریق ابزارهای قدیمی و چه ابزارهای جدید مثل اینترنت یا وسایل ارتباط جمعی جدید که صبح تا شب حجم عظیمی از اطلاعات و داده‌های فرهنگی را با انواع و اقسام شیوه‌ها منتقل می‌کنند و در واقع در پی گسترش فرهنگ خودشان هستند. ما هم اگر بخواهیم در این دنیای پر آشوب هویت خودمان را حفظ کنیم و به بقای خودمان ادامه دهیم ناچاریم که روی فرهنگمان تکیه کنیم و در واقع هویت تاریخی و ملی خودمان را احیا کنیم و این هویت در پیوستگی با ملت‌هایی است که به زبان فارسی صحبت می‌کنند و هویت ملی‌شان را در نیشابور، شیراز، اصفهان و در افرادی مثل سعدی، حافظ، مولوی، عطار و فردوسی می‌بینند. در واقع هدف برنامه ما هم این است که این پیوندهای فرهنگی را مستحکم کنیم. ضمن این که مردم ایران هم بدانند که همزبان ما و درواقع ادامه فرهنگ ما هستند.

اطلاعات مورد نیاز برای برنامه را از چه منابعی استخراج می‌کنید؟

گذشته‌های تاریخی ماوراءالنهر و افغانستان در کتاب‌های تاریخ ادبیات ذکر شده است. از قبیل تاریخ ادبیات دکتر صفا یا کتاب دانشنامه‌ زبان فارسی که توسط دکتر حسن انوشه تالیف شده و حجم عظیمی از اطلاعات جامعی درباره موقعیت کشورهای مختلف جهان و خاصه بخشی درباره افغانستان، تاجیکستان، پاکستان، هند و... در آن آمده است و خوشبختانه رایزنی فرهنگی ما نیز با این کشورها روبه گسترش است و مرتبا گزارش‌هایی را برای ما می‌فرستند و با مشارکت‌ آنها کتاب‌‌های زیادی در ایران منتشر می‌شود. بخصوص در تاجیکستان که چندین فصلنامه برای رودکی منتشر شده است، در ایران نیز آثاری از لایق شیرعلی  گل رخسار  کتاب‌های استاد عینی و... منتشر شده است.

برنامه همزبانان شامل چه بخش‌هایی است؟

در این برنامه سعی می‌شود تا فرهنگ و ادبیات دو کشور افغانستان و تاجیکستان از طریق بخش‌های شعر و داستان و همچنین معرفی شاعران و نویسندگان این دو کشور، شناسانده شود. در بخش‌های دیگر نیز فیلم و تئاتر افغانستان یا آداب و رسوم و اعتقاداتشان را معرفی می‌کنیم. در حال حاضر حدود 3 هفته است که در روزهای یکشنبه بخشی را به نام بوی جوی مولیان آغاز کردیم که با تکیه بر یادداشت‌های استاد عینی روی آنتن می‌رود.
در بخش موسیقی برنامه نیز هر هفته یکی از تصنیف‌های افغانستان و تاجیکستان که عمدتا با اشعار شاعران ایرانی ساخته شده است را پخش می‌کنیم.

گویندگان شما عمدتا کسانی هستند که فارسی را با لهجه صحبت می‌کنند. این مساله در رادیوی ما که حتی گویندگان ایرانی فارسی زبان هم در کارشان ایرادهایی وارد می‌شود چه طور حل شد؟

گویندگان ما دانشجویان افغان یا تاجیکی هستند که بورسیه دانشگاه شده‌اند و در دوره‌های لیسانس یا فوق‌لیسانس تحصیل می‌کنند. شاید عده‌ای با این نوع انتخاب مخالف باشند ولی ما برای این‌که نشان دهیم زبان فارسی به صورت دری چطور بیان می‌‌شود و تفاوت‌هایی که با زبان فارسی دارد از لهجه‌های تاجیکی و افغانی استفاده می‌کنیم. ضمن این که این یک نوع عامل جذابیت نیز هست چون شنونده‌ای که شبکه‌های فارسی عادی را گوش می‌کند، ناگهان و برای اولین بار فارسی را با لهجه متفاوتی می‌شنود و همین شاید انگیزه‌ای باشد تا برنامه را دنبال کند و در واقع هدف ما نیز همین است و علی‌رغم تفاوت لهجه‌ها، روح زبان فارسی بین ما و کشورهای همسایه‌مان یکی است.

حبیبه زواری (گوینده)‌:
همزبانان و نقاط مشترک زبان فارسی‌

چطور شد که به عنوان گوینده این برنامه انتخاب شدید؟

من دانشجوی رشته روان‌شناسی از دانشگاه تهران هستم. از طریق یکی از دوستانم در دانشگاه متوجه شدم که رادیو فرهنگ در برنامه‌ای نیاز به گوینده دارد و می‌خواهند گوینده آن برنامه با لهجه دری صحبت کند و من هم مثل دیگران تست دادم و قبول شدم.

هدف اصلی برنامه همزبانان از نظر شما چیست؟

صحبت اصلی این برنامه درباره ارتباط بین 3 کشور همزبان ایران، افغانستان و تاجیکستان است. کلا تمام کسانی که با زبان فارسی آشنا هستند. همزبانان در واقع می‌خواهند نقاط مشترک این سه کشور را پررنگ‌تر جلوه دهد.

بازتاب برنامه در بین مخاطبان چگونه بود؟

تا به حال نظرسنجی کلی درباره بازتاب برنامه در بین مخاطبان انجام نشده ولی در بین دوستان افغانستانی خودم که با آنها ارتباط دارم برنامه جای خود را باز کرده و آنها نیز از برنامه همزبانان استقبال کرده‌اند.

اگر شرایطی مشابه به وجود آید باز هم گویندگی را ادامه می‌دهید؟

بله. اگر شرایط اجازه دهد دوست دارم گویندگی را ادامه دهم و این بار فن بیان و تکنیک‌های این حرفه را نیز دنبال می‌کنم ولی در حال حاضر متاسفانه وقتش را ندارم ولی در آینده اگر شرایطش فراهم باشد حتما استقبال می‌کنم.

محمدعلی زواری (گوینده)‌:
شناخت شاعران و نویسندگان افغانی در همزبانان‌

شما در چه رشته‌ای تحصیل می‌کنید؟

من دانشجوی رشته ادبیات از دانشگاه تربیت مدرس هستم.

از دوستانتان در دانشگاه کسی هست که این برنامه را پیگیری کند؟

در محافل فرهنگی کم و بیش این برنامه را می‌شناسند ولی آن طور که از یک برنامه رادیویی انتظار می‌رود خیر. دوستان افغانی ساکن ایران بیشتر این برنامه را دنبال می‌کنند تا ایرانی‌ها. کلا در ایران درباره شاعران و نویسندگان افغانی شناخت کم است و این برنامه قرار است تا به مخاطبان شناخت دهد.

در افغانستان چطور؟ تحولات فرهنگی ایران را دنبال می‌کنند؟

ده‌ها برابر... من سال گذشته در افغانستان بودم و می‌دیدم که تلویزیون غیردولتی تمدن در افغانستان حداقل در دو برنامه بخش‌هایی را به فرهنگ و هنر ایران اختصاص داده؛ یک بخش مربوط به فیلم و سینما و بخش دیگر مربوط به ادبیات فارسی. کلا هر برنامه‌ای که راجع به ادبیات فارسی باشد امکان ندارد که بحث ایران پیش نیاید.

رسانه‌های ایران نیز در کشور افغانستان مورد توجه است؟

در افغانستان استفاده از شبکه‌های ماهواره‌ای آزاد است و عموما شبکه‌های تلویزیونی داخلی ایران را می‌بینند. هم سریال‌ها و هم اخبار را ولی اکثرا می‌خواهند بدانند در ایران چه می‌گذرد.

آزاده خواجه نصیری‌