وقتی تاریخ عوض می‌شود

مردان نمکی از نوع ایرانی: کشف آخرین  مرد نمکی در معدن چهر آباد زنجان، یکی  از مهم‌ترین موضوعات علمی حوزه باستان‌شناسی جهان در سال   گذشته به شمار رفت.

اوایل سال گذشته 8 نمونه از پارچه‌هایی که در لباس مردان نمکی استفاده شده و همچنین بافت‌های نرم بدن آنها برای انجام آزمایش‌هایی که قدمت اجساد را مشخص می‌کند به دانشگاه آکسفورد فرستاده شد که مشخص گردید مرد نمکی شماره 2 تقریبا همزمان با مرد شماره یک در 1800 سال پیش یعنی اواخر دوره اشکانی در معدن مدفون شده است. بر خلاف تصوری که تا کنون  وجود داشت  نتیجه آزمایش روی مردان شماره 3و4 نیز نشان داد آنها حدود 500 سال پیش از مردان شماره 1و2 یعنی حدود 2300سال پیش و نزدیک به دوره هخامنشی بر اثر ریزش معدن مرده‌اند.

نتیجه آزمایش‌ها حاکی از آن  بود که معدن چهر آباد نخستین بار حدود 2500 سال پیش مورد بهره‌برداری قرار گرفته و 2300 سال پیش برای نخستین بار ریزش کرده است.

مقبره عجیب مصری‌

اما دیگر اکتشاف عجیب دنیای باستان شناسی که جنجال فراوانی را میان محافل علمی جهان به پا کرد، کشف مقبره‌ای غیر معمولی از ندیم یکی از فراعنه در یکی از اهرام مصر بود. این اکتشاف  که در 21‌‌می‌2007 روی داد بسیاری از باستان شناسان را شگفت زده کرد. باستان شناسان پس از وارد شدن به این مقبره  با تندیس‌های کوچکی از انسان‌ها روبه‌رو شدند که هر یک به کاری مشغول بودند.

تندیسی مشغول درست‌کردن نان بود و تندیسی دیگر، کارگرانی را نشان می‌داد که در حال حمل بار بودند. کشف این تندیس‌های کوچک در این مقبره اتفاق نامعمولی را روایت می‌کرد که در فرهنگ  مصریان باستان در 4000 سال پیش وجود داشته است.

فراعنه مصر  اعتقادات مختلفی داشتند که زندگی پس از مرگ  شاید مهم‌ترین این اعتقادات به شمار می‌رفت و اهرام در واقع قصرهایی برای زندگی دوباره آنها به شمار می‌آمد که با اتاق‌های متعدد و لوازم مجلل آماده می‌شد و برای فرعون خوردنی وآشامیدنی و مال و ثروت کافی در آن می‌گذاشتند. اما آن‌که باستان شناسان  در یکی از این اهرام  با مقبره ندیمی روبه‌رو شوند که زمانی برای ایشان به خدمت مشغول بوده، نکته‌ای بودکه در رفتارهای مصریان باستان تاکنون به چشم نخورده است.

مومیایی یخی دختر نوجوان

شاید یکی از اعجاب  بر انگیز ترین کشفیات دنیای باستان شناسی در سال گذشته، نمایش مومیایی یخی از  یکی از مردمان قوم اینکا بود که یازدهم سپتامبر سال گذشته صورت گرفت.

این مومیایی یخ زده در واقع دختر نوجوانی بودکه نزدیک به 500‌‌سال قبل مرده و جسدش به طور کامل  سالم مانده است.

این مومیایی در واقع سال 1995 توسط کوهنوردان پرویی  پیدا شد و به مومیایی آیس‌میدن  نیز مشهور است.

برخی باستان شناسان معتقدند  آیس میدن پرویی  در واقع یک دختر 14 ‌ 12 ساله‌ای است  که  حدود 500 سال قبل توسط قدیسین اینکا برای خشنودی خدایانشان قربانی شده است. این مومیایی پس از سال‌ها برای اولین بار در آرژانتین به نمایش در آمد.

اسکلت‌های عاشق‌

اسکلت‌های عشاق یا اسکلت‌های ولنتاین، دیگر کشف مهم باستان‌‌شناسان در سال گذشته بود. این دو اسکلت  عصر نو سنگی که در سیزدهم فوریه سال گذشته شناخته شدند، اسکلت مرد و زنی بودند که سال‌ها کنار هم دفن شده بودند.

باستان شناسان پس از مطالعه روی دندان‌های این اسکلت‌ها که کاملا‌ دست‌نخورده باقی مانده‌  بودند، مشخص کردند این عشاق در جوانی و حدود 5 تا 6 هزار سال پیش در این گور دفن شده‌اند. 

کشف این اسکلت‌ها از آنجا در نوع خود منحصر‌‌به فرد  به شمار  رفت که کشف تدفین دوتایی مربوط به عصر نوسنگی تاکنون در هیچ گزارش‌‌ باستان شناسی دیده نشده است. کشف  این اسکلت‌های  پر رمز و راز که در ورونای ایتالیا پیدا شدند باعث شد بسیاری به این دو اسکلت لقب اسکلت‌های رومئو و ژولیت بدهند.  دلیلشان این بود که اسکلت‌ها دقیقا در جنوب مانتوآ، واقع در 25 مایلی جنوب ورونا، جایی که شکسپیر داستان رومئو و ژولیت خود را در آنجا خلق کرد، کشف شده است.

اولین ساکنان روم باستان‌

شاید یکی دیگر از کشفیات باستان شناسان که در ردیف 10 کشف بزرگ باستانی در سال گذشته قرار می‌گیرد، غارهایی است که اولین بنیانگذاران روم باستان برای سکونت از آنها استفاده می‌کردند.

کاوشگران در26 ژانویه سال گذشته به طور کاملا‌اتفاقی به سازه‌هایی  برخورد کردند که به عقیده آنها اولین ساکنان روم در آنجا سکنی گزیدند.

بر اساس تاریخ  بین قرن‌های 17 و 18 پیش از میلاد، مهاجرانی از آرکادی‌ها از آئگین به سمت جنوب ایتالیا آمدند. این گروه اولین ساکنان ایتالیا بودند. نام ایتالوی پس از این‌که رومی‌ها این منطقه را فتح کردند، متداول شد.

طبق افسانه‌ها زنی گرگ نما از ساکنان اولیه و بنیانگذاران روم باستان نگهداری می‌کرده است که این زن افسانه‌ای در این منطقه زندگی کرده و در انتها نیز در آنجا مرده و به خاک سپرده شده است.

فرعون زن مصری‌

اما شاید یکی از شاهکارهای کشف‌های باستانی در سال گذشته را باید به حساب باستان شناسانی گذاشت که پرده از اسرار زندگی تنها فرعون زن مصر باستان برداشتند.

معما در عین پیچیدگی بسیار ساده بود.کافی بود یک متخصص ژنتیک قسمتی از دندان شکسته شده یک مومیایی را که در یکی از اهرام پیدا شده بود، بررسی کند تا این موضوع کلیدی شود برای تشخیص هویت  فرعون حتشپسات.

حتشپسات در واقع تنها زنی بود که در مصر باستان به تنهایی نقش ملکه و پادشاه را بازی می‌کرد و نزدیک 3500 سال پیشتر چندین سال به حکمرانی در این منطقه پرداخت.

در کتاب   فراعنه مصر آمده است هتشپسات در زمان حکومت یک دامن مردانه کوتاه به تن داشت که دم شیری از آن آویزان بود و حتی یک ریش مصنوعی طلایی هم گذاشته بود. هنگام بالا رفتن از تخت، او خود را شاه نامید و نخستین فرعون زنی شد که به شکل رسمی بر مصر حکومت می‌کرد. کاتبانی که درست نمی‌دانستند او را چه خطاب کنند معمولا حتشپسوت را  خانم اعلیحضرت  می‌خواندند. طی دوره 21 ساله حکومت، او توجهش را بیش از جنگ و نبرد به بازرگانی معطوف کرد. حتشپسوت بخشی از ثروتش را برای شروع یک برنامه ساختمانی مصرف کرد. یکی از زیبا ترین معماری‌هایی که حتشپسوت هزینه آن را تامین می‌کرد، معبد سوگواری اش بود که از سنگ آهک سفید بنا شده بود و  دیر البحری  نامیده می‌شد و بین رود نیل تا غرب طیوه قرار داشت. آرامگاه حتشپسات نه یک قسمت از این بنا بود و نه به شکل فراعنه قدیمی تر به شکل هرم. بلکه بدن او همانند دیگر فراعنه جدید در  دره پادشاهان (valley of the kings) د‌ر دره‌ای بیابانی در غرب معبدش به خاک سپرده شد. در آنجا، کارگران درون تخته سنگ‌های خارا، تونل‌هایی را می‌کندند تا محلی مخفی برای پنهان کردن پیکر فراعنه از دست سارقان آرامگاه به وجود بیاید. فعالیت‌های حتشپسوت مصر را مقتدرتر و شکوهمند تر کرد. پدر یکی از درباریان قدیمی او به نام ایننی، حکومت او را چنین توصیف کرده است: حتشپسات موضوعات 2 سرزمین (مصر ) را براساس اندیشه هایش حل و فصل می‌کرد. مصر در برابر یکی از اعقاب عالی خداوند و رسول او بود، به حالت تسلیم کار می‌کرد... خانم حاکم که برنامه هایش عالی بود، هنگام سخن گفتن هر دو منطقه (‌مصر علیا و مصر سفلی ) را خشنود می‌کرد.

خانه‌های مردمان استون هنج‌

از مهم‌ترین کشفیات باستانی در سال گذشته را می‌توان کشف بقایای روستای 4600 ساله سازندگان استون‌هنج   به نام محوطه تاریخی دورینگتن‌والز  دانست که به عقیده باستان شناسان به احتمال فراوان یک روستای ابتدایی برای سکونت  مردمان باستان بوده است.

ساختار زیربنایی این محوطه تاریخی نشان از وجود  نشانه‌های نخستین زندگی روستایی مربوط به دوران پیش از تاریخ است که در نزدیکی استون هنج پیدا شده است.

کارشناسان معتقدند احتمال دارد این محوطه تاریخی در واقع مقبره‌هایی باستانی باشد که در نزدیکی استون هنج برای انجام مراسم تشریفات و آیین‌های مذهبی از آن استفاده می‌شده است.

در این کاوش باستانی 8 خانه دراین منطقه از زیر خاک خارج شد که پس از آن باستان شناسان  احتمال دادند  25 خانه دیگر نیز در این منطقه وجود داشته باشد.

ابزار سنگی، استخوان حیوانات، پیکان و لوازم دیگر از این روستا به دست‌آمد که نشان از قدمت تاریخی این روستا دارد.

 بر اساس رای باستان شناسان 2 خانه از خانه‌هایی که در این  محوطه تاریخی کشف شده‌اند، جدا از بقیه قرار دارد  و ممکن است که این دو خانه سکونتگاه سران قبیله یا محل انجام مراسم مذهبی بوده باشد.

گور دسته‌جمعی طاعون زده ها

یکی دیگر از کشفیات باستانی که باعث شد سال گذشته نظر بسیاری را به خویش معطوف دارد، کشف یک گور دسته‌جمعی از طاعون زده‌هایی است در جزیره کوچک قرنطینه شدگان در نزدیکی ونیز رخ داد. این کشف که در 29 آگوست سال گذشته رخ داد، باعث شد بسیاری از محققان و کاوشگران را به این منطقه باستانی بکشاند تا ایشان از نزدیک به باقیمانده‌های حادثه بزرگی که طاعون در اروپا به وجود آورد و به واسطه آن بسیاری از اطلاعات این بخش از تاریخ نیز دفن شد دست یابند.

در این گور دسته‌جمعی بیش از 1500  اسکلت پیدا شد که همگی متعلق به بیمارانی است که به نوع خاصی از طاعون به نام طاعون خیارکی مبتلا و همگی در جزیره‌ای کوچک در نزدیکی ونیز دفن شده بودند. باستان شناسان معتقدند کشف این گور دسته‌جمعی بسیاری از حلقه‌های فراموش شده این بخش تاریخ باستان اروپا را که به واسطه شیوع این بیماری در بسیاری موارد پنهان مانده است، روشن خواهد کرد.

مهدی نورعلیشاهی‌