درخت‌ چنار

عوام معتقدند درخت چنار مظهر و شاه درختان است و نیز به اعتقاد ایشان، چنارهای کهن برکت و پرمحصولی را به زمین و خانواده می‌بخشد و سبب باروری و سلامت زنان می‌شوند. از این جهت در برخی مناطق، چنارهای کهن ، درخت مراد تلقی شده است و برخی نیز معتقدند درخت چنار از شیوع تب و بیماری‌های عفونی جلوگیری می‌کند. در گذشته‌های دور اگر در کنار چنارهای عظیم اماکن مقدس زرتشتیان یا کلیسا بنا می‌شده است، در حال حاضر امامزاده‌ها قرار دارند که در بسیاری از روستا‌ها و شهر‌ها بر آنها دخیل بسته، انتظار معجزه دارند.

ساموئل.ک.ادی درکتابش با موضوع آیین شهریاری در شرق می‌نویسد: پادشاهان پارس پیوسته درخت چنار را گرامی‌ می‌داشتند. در دربار آنان چنار و تاک زرینی وجود داشت که اغلب در اتاق خواب شاه می‌نهادند و آن را ستایش می‌کردند.

گفته شده وقتی‌که داریوش بزرگ در آسیای صغیر بود به او درخت چنار و تاکی زرّین هدیه دادند و هنگامی‌که خشایارشاه به جنگ یونان می‌رفت در راه چناری عظیم دید و فرمود آن را به زیور‌های زرّین بیارایند و به نگهبانی به سپاهیان برگزیده خود بسپارد.

ظاهرا به دست آوردن درخت زرّینی که در خوابگاه شاه بود معنای به دست آوردن سلطنت می‌داد و درخت چنار و تاک، نماد سلطنت بود. این مساله درست همان است که در اعصار کهن در معبد  نمی(nemi) در ایتالیا وجود داشته است. این که در معبد، درخت خاصی روییده بود که طی روز وتا دیرگاه شب، کاهنی به گرد آن می‌گشت و از آن حفاظت می‌کرد و تا وقتی  این کاهن قادر به حفظ آن درخت بود، سمت کهانت خود را حفظ می‌کرد و دستی بردرخت نمی‌رسید، مگر خون کاهن ریخته شود. این دو مساله آیینی را بازگو می‌کند که بنابرآن فرمانروایی و کهانت به معنای حفاظت بوده است.

هرودوت، مورخ بزرگ یونانی می‌نویسد: واپسین شاه ماد، دختر خود را که مادر کورش شد به خواب دید که از شکمش تاکی رویید و سراسر آسیا را پوشانید.

ژان دیولا فوا، باستان‌شناس فرانسوی که نزدیک به 120 سال قبل از چنار1000ساله تجریش در صحن امامزاده صالح بازدید کرده بود در یادداشت‌های خود می‌نویسد: در روستای تجریش باغ زیبایی است به نام باغ فردوس متعلق به داماد شاه قاجار که وسط این باغ درختان زیبایی کاشته‌اند؛ یکی از آنها چناری است که به مثابه صحن و رواق مسجد تجریش است و آن را مقدس می‌دانند و برآن شمع روشن و نذر می‌کنند. شاخه‌های قطور آن هریک همانند درخت بزرگی است که ساختمان‌ها را پوشانده و مخفی کرده است. این درخت که در واقع یک مسجد و جایگاه عبادت بوده مسلمانان در زیر سایه‌اش نماز می‌گذارند و کنار آن در لای ریشه‌های قطور، چایچیان و شربت فروشان استکان و سبوهای خود را قرار داده و به صورت چایخانه وکافه در آورده‌اند و....

در جایی از رفسنجان، باریکه آبی همراه باچهل درخت چنار و یک تخته سنگ وجود دارد که نزد اهالی بسیار حرمت دارد. برخی برای طلب حاجت روی تخته سنگ مقدس آنجا نیایش می‌کنند و نماز می‌خوانند و نشستن تنها بر تخته سنگ را گناه تلقی می‌کنند. درپای درختان این مکان، گاهی برای طلب حاجت سفره‌های نذری انداخته می‌شود.

در شهرستان نیر از توابع استان یزد، درخت چناری وجود داشته است که اهالی نقل می‌کنند 15 سال پیش هنگام قطع درخت، فریادی از آن بلند شده و خون جاری گشته است. از آن به بعد مردم به جای آن درخت، مسجدی می‌سازند به نام مسجد پاچنار. این مسجد از مساجد بسیار مورد توجه اهالی است که مردم آنجا و حتی دیگر نواحی بر پنجره‌هایش نوارهای پارچه‌ای دخیل می‌بندند و کنار مسجد قربانی می‌کنند.

در حسینیه نیر، درخت چناری وجود دارد که به اعتقاد عامه، این درخت سید است. تنه این درخت تنومند در گذشته جایگاه کسانی بوده است که به کار کفشدوزی مشغول بوده‌اند. به گفته اهالی منطقه در گذشته‌های بسیار دور 7 کفش دوز در آن کار می‌کردند و اطراف آن مغازه‌های قصابی و قنادی وجود داشته است. این درخت هم اکنون سبز است و مردم آن منطقه برای برآورده شدن حاجات خود به آن پارچه می‌بندند.

درخت چنار 16 شاخه‌ای در منشاد یزد وجود دارد که هرشاخه آن به درخت تنومند دیگری تبدیل شده است و در شکاف تنه درخت، جوی آبی روان است. این درخت به درخت چنار توخانه معروف است و نزد اهالی از درختان مقدس و محترم به شمار می‌آید.

در شهرستان فهرج از توابع استان یزد نیز درخت چناری به نام شفا وجود دارد که به اعتقاد عوام این درخت از جمله درختان مقدسی است که پای آن دعا می‌خوانند، نذر می‌کنند،‌ سفره می‌اندازند، آش می‌پزند و قربانی می‌کنند. شاخ و برگ‌های زاید این درخت برای تبرک، شفا و رفع بلایا توسط مردم نگهداری می‌شود. با این که درخت خشک شده است، اما هنوز هم برای بومیان این منطقه درختی مقدس به شمار می‌آید.

در ایران ظاهرا این غنای طبیعت چنار بوده که هنوز هم به شکل مقدس برجای مانده است.

صدیقه رمضانخوانی