بالاتر از خطر

بیش از 200 سال از تاریخ نخستین تصادف رانندگی می‌گذرد. در 6 اکتبر 1804 یک خودروی بخاری با دیوار برخورد کرد. در روزنامه‌‌های آن‌ روز، علت اصلی این رویداد ناآگاهی راننده از چگونگی کارکرد خودرو و داشتن ترمز‌های ضعیف نام برده شده بود که آن راننده در آن برخورد، آسیب‌‌های جدی دید.

نخستین برخورد 2 خودرو با یکدیگر نیز در تاریخ 28 جولای 1831 در انگلستان رخ داده است. در این برخورد، سرنشینان هر دو خودرو که از گونه بخار بوده‌اند با آسیب‌‌های کوچک جان سالم به‌ در بردند. در تاریخ 3 آوریل 1834 در انفجار دیگ بخار یکی از همان ماشین‌‌های بخاری 3 نفر جان خود را از دست دادند (پس انفجار بعضی ماشین‌های داخلی ما خیلی هم بی‌سابقه نیست).

در سال 1897 نیز نخستین تصادف رانندگی با یک خودروی بنزینی اتفاق افتاد و سال 1898 نخستین عابر پیاده در برخورد با یک خودرو در شهر پویتیرس فرانسه جان خود را از دست داد.

تمامی این رویداد‌های دردآور موجب شده از یک‌سو خودروسازان در بالاتر بردن ایمنی رانندگی خودرو‌های خود بکوشند و از سوی دیگر، در هر کشوری با رعایت قانون‌‌های راهنمایی و رانندگی ایمنی عابران پیاده و سرنشینان بالاتر رود، اما این اقدامات هیچ‌گاه کافی نبوده است.

سالانه یک میلیون و 200 هزار نفر به علت تصادفات رانندگی در جهان می‌میرند و این آمار تا سال 2020 میلادی 66 درصد افزایش می‌یابد و البته بیشتر قربانیان این حوادث در کشور‌های در حال توسعه هستند که ماشینی شدن زندگی را تجربه می‌کنند.

طی 50 سال گذشته بجز تعدادی از کشور‌های ثروتمند جهان که موفق به کاهش 28 درصدی میزان حوداث ترافیکی شده‌اند، همه کشور‌های جهان شاهد افزایش روز افزون تصادفات رانندگی و مرگ‌ومیر ناشی از آن هستند.

جنگ در جاده‌ها

بر اساس گزارش‌‌های سازمان جهانی بهداشت، از میان 190 کشور دنیا فقط در 4 کشور میزان تلفات ناشی از حوادث ترافیکی بیش از ایران است. حداقل مرگ‌‌های ناشی از تروما در کشور طی 8 سال، 253 هزار و
100 نفر برآورد شده، در حالی که تعداد شهدای 8 سال جنگ تحمیلی 218 هزار و 867 نفر بوده است.

موتورسیکلت‌سواران در ایران 30 و در آمریکا 2 درصد تلفات حوادث ترافیکی را تشکیل می‌دهند، در شرایطی که میزان مرگ عابران پیاده در آمریکا 10 و در ایران‌ 6/46 درصد اعلام شده است و جالب‌تر این‌که به ازای هر 10 هزار واحد نقلیه در ژاپن 9/1 و در ایران 20 مرگ به وقوع می‌پیوندد.

قانون چه می‌گوید

حمل‌ونقل در کشور یکی از مهم‌ترین بخش‌ها محسوب می‌شود؛ چراکه نرخ شهرنشینی و شهرگرایی در ایران 65 درصد و بخش وسیعی از این کشور را مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهد و در این میان فاصله طولانی میان شهرها و دریا و قرار گرفتن در مسیر‌های تجاری بین‌المللی جهان بر اهمیت این موضوع افزوده است.

بر اساس قانون برنامه چهارم 5 ساله توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، دولت مکلف شده است نسبت به حذف کامل نقاط سانحه‌خیز شناسایی شده در آزادراه‌ها، بزرگراه‌ها و راه‌‌های اصلی کشور، تکمیل حداقل 50 درصد شبکه آزادراه و بزرگراه مرتبط‌کننده مراکز استان‌ها، تکمیل صددرصد شبکه گذرگاه‌‌های شمال  جنوب، شرق  غرب و بزرگراه‌‌های آسیایی در محدوده کشور، تکمیل دستکم 50   درصد شبکه راه‌‌های اصلی مرتبط‌کننده مراکز شهرستان‌ها، تکمیل حداقل50 درصد راه‌های فرعی مرتبط‌کننده مراکز بخش‌ها، تکمیل حداقل 70 درصد شبکه راه‌‌های روستایی مرتبط‌کننده روستا‌هایی که بیش از یکصد خانوار جمعیت دارند، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی جاد‌ه‌ای (بار و مسافر) با استفاده از وجوه اداره شده  به نحوی که در پایان برنامه، متوسط سن ناوگان حداکثر به 10 سال برسد  و پوشش کامل آزادراه‌‌های کشور به سامانه کنترل هوشمند اقدام کند.

به دنبال مقصر

در بروز حوادث رانندگی 3 عامل انسان، جاده و وسیله نقلیه نقش اصلی را به عهده دارند، اما در این میان کدام عامل نقش بیشتری دارد؟

براساس آمار‌های جهانی 70 درصد تصادفات جاده‌ها ناشی از عوامل انسانی است، 15 درصد ناشی از مشکلات فنی خودروها و 15 درصد ناشی از خرابی جاده‌ها، اما اغلب در نظر نمی‌گیرند این درصدها برای شرایط استاندارد تعیین شده است نه برای جاده‌هایی که چند دهه پیش برای خودرو‌هایی که نهایت سرعتشان 80 کیلومتر بود و برای جمعیتی کمتر از نصف جمعیت امروز ساخته شده بودند و پاسخگوی نیاز‌های امروز کشور نیستند.

خودرو‌های جدید تولید شده که قادر به پیمودن مسیری کوتاه با سرعت‌های سرسام‌آور هستند بی‌شک به مسیر‌های ویژه و تمهیدات لازم برای تردد نیز نیاز دارند. در کشور‌های توسعه یافته و پیشرفته اغلب به این نیاز پاسخ گفته شده، اما در کشور‌های کمتر توسعه یافته و جهان سوم، همچنان تبعات نبودن بزرگراه‌ها و آزادراه‌ها قربانی می‌گیرد.

بر اساس آمار و ارقام جهانی از میان این 3 عامل، متهم ردیف نخست عامل انسانی است، اما آیا این موضوع برای ایران نیز صادق است؟

بسیاری از کارشناسان معتقدند این طور نیست. نتایج یک تحقیق، آموزش در پیشگیری از حوادث ترافیکی را فقط 15 درصد موثر دانسته و وضعیت جاده‌های درون و برون شهری را مهم‌ترین عامل حوادث ترافیکی عنوان می‌کند. در تحقیقاتی مشابه عنوان شده است که بیش از 51 درصد جاده‌های کشور بالقوه سانحه‌خیز و دارای اشکالات فنی قابل ملاحظه است.

اما مسوولان وزارت راه و ترابری معتقدند مطالعات صورت گرفته در خصوص تصادفات جاده‌ای نشان می‌دهد که 70 درصد اتفاقات رانندگی ناشی از عوامل انسانی است و تنها 13 تا 15 درصد آنها به راه‌ها مربوط می‌شود.

بدیهی است تصادفات و سوانح رانندگی، علل و عوامل متعددی دارند و منحصر به علت یا عامل خاصی نیستند و اصولا صحیح نیست تقصیر را به گردن نهاد، سازمان یا شخص خاصی بیندازیم، بلکه مجموعه‌ای از عوامل جاده‌ای، انسانی و خودرویی دست به دست هم می‌دهند و زمینه‌ساز وقوع سانحه رانندگی می‌شوند.

بیش از آن‌که به فکر این باشیم تا تقصیر را گردن یکدیگر بیندازیم، باید با همدلی به فکر چاره بود. آنچه مسلم است نه جاده‌های ما دارای استاندارد‌های لازم هستند، نه وسایط نقلیه کیفیت لازم و نه مردم ما فرهنگ ترافیکی بالایی دارند. پس بیایید به جای مقصریابی راه‌حل پیدا کنیم.

قوانین 36 ساله‌

قوانین اخذ جرائم رانندگی در ایران مربوط به 36 سال پیش است و رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی کشور معتقد است 50 درصد آن باید حتما اصلاح شود.

سردار رویانیان در این خصوص می‌گوید: قانون اخذ جرائم رانندگی، بازدارندگی و انسجام لازم را ندارد و برای عبور از این وضع نیمه بحرانی به یک شرایط مطلوب، ناگزیر از اصلاح این قانون هستیم. اما پس از 2 سال تلاش نتوانستیم این قوانین را اصلاح کنیم.

رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی کشور می‌افزاید: از مجموع 9 میلیون خودرو یک میلیون خودروی فرسوده اکنون در کشور حرکت می‌کند که بیشترین میزان آن در تهران است. گرچه خودرو‌های جدید تا حدی استاندارد‌های بین‌المللی را رعایت می‌کنند، اما خارج نشدن خودرو‌های فرسوده مانع اصلاح ناوگان حمل‌ونقل کشور شده است.

گفتنی است، روزانه بیش از 3 هزار خودرو در کشور و 1200 خودرو در تهران وارد و سالانه‌ 400 هزار خودروی جدید وارد تهران و حدود یک میلیون و 100 هزار خودرو وارد کشور می‌شود، در حالی که خودرو‌های فرسوده از رده خارج نمی‌شوند.

موفقیت‌های چشمگیر

 تا سال 84 هر سال مرگ‌های ناشی از تصادفات 11 درصد و مجروحان این حوادث 20 درصد افزایش می‌یافت، اما سال 85 این رشد متوقف شد و در سال 86 رشد منفی 11 درصد در مرگ‌ومیر‌های ترافیکی و کاهش 20 درصدی در مجروحان حاصل شد. در سال 85 روزانه 85 نفر بر اثر حوادث ترافیکی می‌مردند و 800 نفر به همین دلیل مجروح می‌شدند.

این آمار در سال 86 به روزانه 74 کشته و 600 مجروح کاهش یافت. بیشترین عامل کاهش این صدمات به اقدامات فرهنگی و تغییر رفتار مردم مربوط است و متاسفانه هنوز تغییرات قابل قبولی را در بهبود زیرساخت راه‌ها و ایمنی وسایل نقلیه در کشور شاهد نیستیم.

در 9 ماه اول سال گذشته 19 هزار و 134 نفر در تصادفات رانندگی کشته شدند؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال پیش از آن 22 هزار و 450 نفر بوده است. از کل این کشته‌شدگان 15 هزار و 262 نفر مرد و 3872 نفر زن بوده‌اند.

در این مدت 200 هزار و 10 نفر در تصادفات رانندگی مصدوم شدند؛ در حالی که این رقم در سال 85 ، 223 هزار و 184 نفر بوده است. بر این اساس تلفات ناشی از تصادفات رانندگی در 9 ماهه 86 در مقایسه با مدت مشابه سال پیش از آن 8/14 درصد کاهش داشته است.

‌ارتقای فرهنگ رانندگی و ترافیک در جامعه، تلاش رسانه‌ها در فرهنگسازی، ارتقای سطح ایمنی راه‌ها، حضور گسترده پلیس راه و راهنمایی و رانندگی در سطح جاده‌ها و خیابان‌ها، امدادرسانی مطلوب به مجروحان تصادفات از سوی هلال‌احمر و اورژانس و رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی از سوی مردم از دلایل کاهش میزان تلفات و صدمات ناشی از تصادفات عنوان شده است.

هزینه تصادفات‌

متاسفانه امروزه مساله تصادفات رانندگی در کشور به یکی از مسائل تلخ تبدیل شده است که هم دولت را به سبب هزینه‌‌های دربرداشته متاثر می‌کند و هم باعث می‌شود مردم خسارت ببینند و مجبور به تحمل آسیب‌‌های فراوان شوند. هزینه تصادفات رانندگی در کشور سالانه حدود 70 تریلیون ریال برآورد می‌شود. این تصادفات سالانه 27 تا 30 هزار کشته و 300 هزار مجروح بر جای می‌گذارد.

70 درصد کشته‌‌های ناشی از تصادفات به طور معمول نان‌آوران خانواده هستند و حدود یک سوم قربانیان حوادث ترافیکی (9 هزار نفر) متاهلند. این بدان معناست که سالانه 9 هزار زن بیوه و 5 هزار کودک یتیم می‌شوند. سالانه 10 هزار نفر به تعداد زندانیان دارای ناتوانی مالی در پرداخت دیه ناشی از تصادفات افزوده می‌شود که این رقم، بسیار بالا بوده و به لحاظ افزایش آسیب‌‌های اجتماعی و ناهنجاری‌‌های رفتاری در جامعه، فاجعه بزرگی است.

این هزینه‌‌های جانی و مالی، تصادفات را در کشور به یک پدیده شوم تبدیل کرده است.

دلارام شجاعی باغینی‌