مرکز پیام ده پزشکی‌

مک لوهان می‌گوید: «تجزیه و تحلیل برنامه و «محتوا» هیچ نشانه و مدرکی از جادوی این وسایل یا «بار ناخودآگاه» آنها به دست نمی‌دهد». محتوا در سینما و تلویزیون بدون قالب درست عاری از هر گونه ارزشی است و اگر تاثیر وارونه نداشته باشد اثر مطلوب را قطعاً نخواهد داشت. «مرکز پزشکی» مجموعه‌ای داستانی است به کارگردانی آلن گرینت که از شبکه 5 سیما پخش می‌شود. «مرکز پزشکی» مثل «پرستاران» می‌خواهد به مسائل پزشکی بپردازد اما تنها از حیث موضوع قابلیت قیاس با آن نمونه موفق را دارد. «مرکز پزشکی» می‌توانست کمترین تلاشی در جهت پیام رسانی نداشته باشد اما به دلیل اتخاذ زبان بیانی درست موفق باشد، اما متأسفانه این مجموعه بیش از حد ناظر به محتواست و آشکارا به دنبال پیام‌دهی مستقیم و نتیجه‌گیری‌های کلی از حوادث و عملکرد شخصیت‌هاست. همین غفلت از ساختار و قالب، آن را به نمونه نازلی در مقابل نمونه موفقی چون «پرستاران» بدل می‌کند. توجه به وسیله بیانی در چنین فیلم‌هایی قبل از هر چیز با شناخت درست شیوه بیانی داستان‌گویانه به دست می‌آید. یک داستان پزشکی اقتضا می‌کند جزییاتش مخصوص به همان فضا و شرایطی باشد که داستان در آن اتفاق می‌افتد. وقایع و گفتارها واقعی باشند و حضور عوامل سازنده به عنوان نتیجه‌گیر اخلاقی در بین حوادث داستانی احساس نشود. برای نمونه در قسمتی از این مجموعه وقتی فرزند خردسال یکی از پزشکان به طور خودسر برای خواهرش قرص تجویز می‌کند و مشکلاتی به بار می‌آورد، تام به او می‌گوید: «اطلاعات محدود پزشکی کافی نیست... باید یاد بگیری در برابر بیمارها و اشتباهاتت مسوول باشی...» و یا خود کودک وقتی با نتیجه اشتباه خود مواجه شده و دلیل آن را هم غیبت پدرش در آن لحظه می‌داند، می‌گوید: «پزشکی کار مزخرفیه» و از این که چرا پدرش مدام باید ماموریت باشد، گلایه می‌کند و احتمالا مخاطب با این گفته باید متاثر شود و به فکر فرو برود که یک سویه قضاوت کردن چه کار اشتباهی است. پزشکان هم حق دارند و باید به دنبال چاره گشت! «مرکز پزشکی» پر از این ایده‌های پیام گونه است که پرداختشان در سطح باقی می‌ماند و برای مثال ایده‌های خوبی مثل تقابل دو پزشک (در صحنه مدنظر، تام و سام) در امر درمان یا بیماری جف که خودش پزشک مسوول بخش است، با این که قابلیت تبدیل شدن به یک بستر داستانی خوب و بی‌ادعا را دارا هستند، به دلیل عدم پرداخت سنجیده و آگاهانه، همردیف با نمونه دیالوگ‌هایی که پیش‌تر ذکر شد افت کیفی برنامه را موجب می‌شوند. پس بنابراین نمی‌توان گفت برنامه از حیث مضمون خوب است، اما ساختار خوبی ندارد؛ چراکه همین مضامین هستند که به دلیل قرار گرفتن در قالب نادرست، عامل عدم موفقیت برنامه‌اند. رسانه همان پیام است و تجزیه و تحلیل محتوا بدون در نظر گرفتن قالب ثمری نخواهد داشت.

اما این پرداخت نادرست چگونه است؟ داستان گویی اقتضائاتی دارد که اگر در نظر گرفته نشود ضعف بیانی را موجب می‌شود. همه چیز به باورپذیری برمی‌گردد. یا باید داستان واقعی باشد و همان طور که در زندگی واقعی می‌تواند بر ما نمودار شود یا این که اگر واقعی نیست با هر تدبیر و ترفندی که لازم است، به هر حال باورکردنی باشد. چه کسی باور می‌کند یک انسان بدون دلیل مشخصی هر کاری را که دارد انجام می‌دهد را توضیح دهد و آنچه را هم که در این بین می‌اندیشد به زبان بیاورد. در واقع کدام انسان نرمالی بدون دلیل بلند بلند فکر می‌کند؟ حال در نظر بگیرید که موقعیت به گونه‌ای است که به تمرکز زیادی نیاز است. یک موقعیت پزشکی و درمانی که پزشک اگر درست عمل نکند بیمار هر لحظه ممکن است از دست برود. آیا می‌توانیم باور کنیم در چنین موقعیتی شخصیت پزشک برنامه (تام) هر کاری می‌کند، هر دارویی استفاده می‌کند و هر حدسی را می‌زند بلند بگوید؛ تنها به این دلیل که سازندگان اثر از شکل اطلاع‌رسانی درست نمایشی به مخاطب عاجزند؟

مشکل دیگری هم در باورپذیری این مجموعه وجود دارد که به دست‌اندرکاران ایرانی پخش برنامه بازمی‌گردد. مشکل ترجمه و دوبله. ترجمه روانی از دیالوگ‌های شخصیت‌های برنامه صورت نگرفته و فارغ از این که چه میزان تطابق با زبان مبدا دارد، غفلت از ویژگی‌های محاوره‌ای زبان مقصد نمود آشکار دارد. مشکل دوبله اما به این برنامه بخصوص خلاصه نمی‌شود. بحث کلی‌تر است و مجال جداگانه‌ای برای پرداخت کامل به آن می‌طلبد. همین قدر اشاره کنیم که استقاده از کادر دوبلوری ثابت برای دوبله برنامه‌های متفاوت، برخلاف تصور معمول، عملی کاملا غیرحرفه‌ای است. برخی صداها بیش از اندازه برای مخاطبان آشنا هستند و طبیعتا برای چهره‌های ناآشنا، نامناسب.

مرکز پزشکی دوشنبه ساعت 23 از شبکه 5 سیما پخش و سه شنبه ساعت19 تکرار می شود.

آزاد جعفری‌