آشنایی با زلزله
توجه به مساله لرزهخیزی در اهداف سند چشمانداز 20 ساله
تجربه زمینلرزههای بزرگ و مخرب نشان داده است که توجه دولتمردان کشورهای مختلف به موضوع زلزله ارتباط مستقیم با وقوع زمینلرزههای مهم دارد. سرمایهگذاری و اختصاص اعتبار مالی به این موضوع باعث افزایش انگیزه مهندسان برای توسعه و بهروزرسانی تجهیزات لرزهنگاری در شرکتهای مختلف سازنده آن شده است.
کشور ما مستثنا از این قاعده تجربی نبوده است؛ بنابراین شروع تحول در علم زلزلهشناسی و مهندسی زلزله در ایران را باید به پس از وقوع زلزله 31 خرداد 1369 رودبار منجیل نسبت داد. طرحها و پیشنهادهایی که از سال 1370 به بعد برای تجهیز و توسعه شبکههای لرزهنگاری به صورت نیمهکاره رها شده بود و رغبتی برای تامین اعتبار آنها یا اجرا توسط طراحان در انتهای دهه 70 شمسی وجود نداشت با وقوع زمینلرزه دلخراش 5دی1382 مجدد احیا شد.
توسعه شبکههای لرزهنگاری و شتابنگاری کشور و رساندن سطح کیفیت آنها در حد استانداردهای معقول حدود یک سال پس از وقوع زلزله مخرب بم در کشور امکانپذیر شد.
قبل از زمینلرزه بم توان محاسباتی و اطلاعرسانی دقیق یک رویداد لرزهای در کشور حدود یک ساعت و نیم بود. علاوه بر آن، محاسبات فوق همراه با خطایی در حدود 50کیلومتر بود. با افزایش تعداد ایستگاههای لرزهنگاری، پردازش همزمان لرزه نگاشتهای رویداد و اطلاعرسانی آن به مسوولان ذیربط از طریق سیستم پیام کوتاه تلفن همراه و پست الکترونیک در مدت کمتر از 20 دقیقه بعد از وقوع زلزله، نخستین بار توسط کارشناسان پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله سال 1383 عملی شد.
کارشناسان این پژوهشگاه تلاش دارند با توسعه ایستگاههای لرزهنگاری در آینده نزدیک از سیستم کاملا هوشمند رایانهای برای محاسبه و اطلاعرسانی استفاده کنند. با راهاندازی رسمی این سیستم، محاسبه قابل دقیق و اطلاعرسانی از موقعیت مکانی و زمان رویداد و بزرگی آن به کمتر از 3 دقیقه پس از وقوع امکانپذیر خواهد شد. بدیهی است این مساله کمک شایان توجهی در راستای کاهش خطرات تلفات انسانی با فراهم کردن اطلاعات قابل اعتماد برای امداد و نجات میکند.
با توجه به اهداف سند چشمانداز 20 ساله برای قرارگرفتن ایران در ردیف کشورهای توسعه یافته، توجه به مساله لرزهخیزی کشور که پدیدهای غیرقابل انکار است، از اهمیت خاصی برخوردار است. گاه مشاهده شده که وقوع زمینلرزهای مخرب همه زیرساختهای بنیادین اقتصادی یک ناحیه را ویران کرده است.
اهمیت این موضوع بخصوص زمانی آشکار خواهد شد که این تاسیسات و ابنیهای صنعتی اقتصادی تاثیر زیادی در دیگر زیرساختها و مراکز تولیدی کشور داشته باشند. بنابراین رعایت انتخاب موقعیت تاسیسات صنعتی اقتصادی مهم با توجه به پدیده لرزهخیزی و مقاومسازی بهینه آن از ضروریات مسلم برای رسیدن به توسعه پایدار است. خلاصه این که شناسایی توانمندی واقعی چشمههای لرزه زا با تجهیزات لرزهنگاری مناسب، تدوین مقررات بومی استاندارد طراحی ساختمانها و ابنیه مقاوم و نظارت دقیق بر اجرای صحیح آنها زمینههای توسعه یافتگی پایدار کشور را فراهم میکند.
