نفرین بی پایان بالکان

در سراسر شهر می‌توان پرچم‌های آبی، قرمز و سفید صربستان را دید که از بالکن منازل و پنجره‌ها آویزان شده‌اند. طی هفته‌های اخیر به این پرچم‌ها، پارچه‌نوشته‌هایی هم اضافه شده‌اند که روی آن‌ها  جملاتی چون «به سوی صربستان» و «همه چیز فدای سرزمین مادری» نقش بسته‌اند.

ممکن است مترویکا در کوزوو، استان شورشی صربستان که سه ماه پیش اعلام استقلال کرد، باشد اما سیاستمداران محلی این شهر همچنان اصرار دارند شهرشان جزیی از صربستان است و حاکمیت کوزوو را به
رسمیت نمی‌شناسد.

جمهوری صربستان به رغم مخالفت و اعتراض سازمان ملل متحد انتخابات پارلمانی خود را در مراکز جمعیتی صرب‌ها در شمال کوزوو نیز برگزار کرد. میلان ایوانویچ، پزشکی متخصص که رهبری جنبش افراطی محلی‌ موسوم به شورای ملی صربستان را بر عهده دارد، می‌گوید: ما می‌خواهیم بخشی از جمهوری صربستان باقی بمانیم. وی می‌افزاید: هرجا که صرب‌ها حضور داشته باشند بخشی از قلمرو صربستان است.

این خطی سیاسی با تاریخچه‌ای خونبار است. اسلوبودان میلوشویچ، رهبر سابق یوگسلاوی و حامیان او دقیقا با اتکا به همین شعار جنگ‌های ضداستقلال اوایل دهه 1990 میلادی را به راه انداختند. آنان اقلیت صرب کرواسی و بوسنی هرزگوین را به قیام علیه اکثریت بومی خواهان استقلال ترغیب کرده و با بالا گرفتن مخاصمان بین صرب‌ها و بومی‌ها در دفاع از آن‌ها وارد عمل می‌شدند.

این احساسات بار دیگر در سال 1999 و زمانی که نیروهای وفادار به میلوشویچ سعی کردند آلبانیایی‌تبارهای کوزوو را از این استان برانند دوباره سربرآورد. این تلاش‌ها نتیجه‌ای جز جنگ و فاجعه به همراه نیاورد و گستره آن دامن صرب‌ها را هم گرفت. با این حال به نظر می‌رسد صرب‌ها از شکست ملی‌گرایی افراطی درس‌هایی را که باید فرا می‌گرفتند بدرستی نیاموخته‌اند.

تصمیم بلگراد برای برگزاری انتخابات پارلمانی صربستان در مناطق صرب‌نشین کوزوو بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر این جمهوری و اقلیت صرب‌تبار کوزوو که نزدیک به 10 درصد جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند برای اخلال در حرکت استقلال‌طلبانه آلبانیایی‌تبارهای کوزوو بود.

پارچه‌نوشته‌هایی که روی آنها  عبارت «کوزوو بخش لاینفک صربستان است» طی ماه‌های اخیر چون قارچ همه جا سبز شد. از مسابقات تنیس کالیفرنیا که پلیس ناچار شد این پارچه‌نوشته‌ها را از دست هواداران صربستان بگیرد تا مسابقات شنای قهرمانی اروپا در هلند که یکی از شانس‌های قهرمانی به دلیل پوشیدن تی‌شرتی که این عبارت روی آن نقش بسته بود از دور مسابقات حذف شد.

ملی‌گراهای افراطی که همچنان اعلام استقلال فوریه سال‌جاری میلادی کوزوو را غیرقانونی و فاقد مشروعیت می‌‌دانند در انتخابات پارلمانی اخیر که شنبه گذشته برگزار شد حایز بیشترین آراء شدند. این چهره‌ها اکثرا متعلق به حزب الترا ناسیونالیست رادیکال به رهبری وایسلاو سلسلج، از متهمان به ارتکاب جنایات جنگی که قرار است به زودی در برابر دادگاهی ویژه در لاهه حاضر شود و به اتهاماتش پاسخ گوید و همچنین حزب دمکراتیک صربستان به رهبری واویسلاو کوشتونیکا، نخست‌وزیر بودند که جملگی خواستار عدم پذیرش استقلال کوزوو از سوی جامعه بین‌المللی و مخالفت با شکل‌گیری دولتی جعلی در بالکان شده‌اند.

این همه در حالی اتفاق افتاد که به نظر می‌رسد تلاش‌های بین‌المللی برای به رسمیت شناختن استقلال کوزوو اکنون متزلزل‌تر از هر زمانی در گذشته است. سازمان ملل متحد به عنوان مرجع پذیرش کوزوو به عنوان کشوری مستقل طرحی را برای واگذاری کنترل این استان به دولت محلی تدوین کرده که از حمایت امنیتی و قضایی نیرویی از اتحادیه‌اروپایی به استعداد 2200 تن برخوردار خواهد بود اما پافشاری روسیه بر به رسمیت نشناختن کوزوو موجب شده سرنوشت این طرح در هاله‌ای از  ابهام قرار گیرد.

بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد تصمیم‌گیری در مورد فراخواندن نیروهای کلاه آبی سازمان ملل از کوزوو را به تعویق انداخته که این روند ماموریت نیروهای اتحادیه‌اروپایی در کوزوو را در برابر چالشی حقوقی قرار داده است.

ادامه شرایط کنونی کوزوو را به ورطه بی‌هویتی سیاسی سوق می‌دهد. صربستان در این دوره زمانی ابهام و بی‌ثباتی سعی خواهد کرد اراده سیاسی غرب برای حمایت از کوزوو را مخدوش کرده و امنیت این استان را با سازماندهی ناآرامی‌هایی از جانب اقلیت صرب تحت‌الشعاع قرار دهد.

اعلام استقلال یکجانبه کوزوو در ابتدا با موجی مثبت مواجه شد. ایالات‌متحده و در ادامه کشورهای عضو اتحادیه‌اروپایی با به رسمیت شناختن کوزوو زمینه را برای شناسایی این استان به عنوان کشوری مستقل از سوی 39 کشور عضو سازمان ملل متحد فراهم آوردند.

مشکلات زمانی آغاز شدند که دولت جدید کوزوو سعی کرد حاکمیت خود را بر منطقه صرب‌نشین تحت‌الحمایه بلگراد در شمال این استان اعمال کند. دولت بلگراد از صرب‌های ساکن این منطقه که برای دولت محلی و سازمان ملل متحد کار می‌کردند خواست دست از کار بکشند و سپس این افراد را با دو برابر حقوق قبلی‌‌شان به خدمت گرفت.

17 مارس سالجاری میلادی نیروهای سازمان ملل سعی کردند تعدادی از قضات صرب که دفتر محل سازمان ملل در مترویکا را تحت اشغال خود درآورده بودند، بازداشت کنند. این مساله روند خصومت‌ها را سرعت بخشید. صرب‌ها به سوی نیروهای سازمان ملل و واحدهای نظامی ناتو نارنجک پرتاب می‌کردند و این نیروها با گلوله‌‌های پلاستیکی به مهاجمان پاسخ می‌گفتند. صدها تن در این درگیری‌ها مجروح شدند.

سازمان ملل متحد دولت صربستان را به طراحی و اجرای این ناآرامی‌ها متهم کرده است تا تحولات سیاسی ماه‌های اخیر در کوزوو را تحت‌الشعاع قرار دهد. این در حالی است که سیاستمداران محلی در مترویکا اصرار دارند صرفا خواستار برخورداری از حق قضاوت بر اقلیت صرب توسط قضات صرب و نه چیزی بیشتر هستند.

ایوانویچ یکی از چهره‌های کلیدی این بحران در حال تشدید است. او به عنوان معاون ریاست بیمارستان مترویکا ناظر بر فعالیت صدها تن از حقوق‌بگیران دولت بلگراد در این شهر است. علاوه بر این او به عنوان رئیس شورای ملی صربستان نقشی عمده در سازماندهی مقاومت اقلیت صرب در شمال کوزوو ایفا می‌کند.

به اعتقاد او اتحادیه‌اروپایی نباید در مسائل داخلی کوزوو دخالت کند در غیراین‌صورت هرج و مرج و ناآرامی بر منطقه حکمفرما خواهد شد. آنان مترصد جلوگیری از خروج نیروهای سازمان ملل از کوزوو و استقرار نیروهای اروپایی به جای آن‌ها هستند‌ چون به اعتقاد آن‌ها این روند به منزله پذیرش کوزوو به منزله کشوری مستقل است.

مقاومت این گروه به ظاهر موثر بوده است. اروپایی‌ها به این استنتاج رسیده‌اند که بهتر است برنامه اعزام نیرو به کوزوو را تا زمانی که نیروهای میانه‌رو در بلگراد به قدرت نرسیده‌اند به حال تعلیق درآورند. شاید آنان ناچار باشند مدتی طولانی در انتظار بمانند.

تا همین اواخر قدرت در صربستان به شکلی متوازن بین ناسیونالیست‌ها و نیروهای هوادار غرب که خواستار الحاق کشور به اتحادیه‌اروپایی هستند تقسیم شده بود اما با اعلام استقلال کوزوو وزنه به سمت ناسیونالیست‌ها که خواستار برقراری روابطی نزدیکتر با روسیه هستند، متمایل شده است.

اگرچه 60 درصد صرب‌ها در همه‌پرسی اخیر به نفع عضویت به اتحادیه‌اروپایی رای دادند و احزاب غرب‌گرا اکثریت ضعیف پارلمانی را کسب کردند اما حتی کسانی که در این همه‌پرسی به نفع پیوستن به اتحادیه‌اروپایی رای دادند هم مخالف استقلال کوزوو هستند.

این تحولات متضمن این واقعیت است که نمی‌توان به این زودی‌ها به استقرار حاکمیت مستقل و با ثبات در کوزوو امید داشت و صربستان با تمام قدرت به تلاش‌هایش برای بی‌اعتبار کردن اعلام استقلال یکجانبه کوزوو ادامه می‌دهد.

منبع‌: ایندیپندنت‌