بیوتن‌‌شناسی‌

این حکایت را می‌خواهم برای یادداشت اولم درباره رمان «بیوتن» استفاده کنم. و اما چرا یادداشت اول؛ چون هنوز رمان را تمام نکرده‌ام و فعلا لازم می‌دانم احساسم را تا همین جا که خوانده‌ام بیان کنم. این رمان، یادداشت‌های متعددی لازم دارد؛ چون متفاوت است. پس نقد آن هم شیوه متفاوتی می‌طلبد. به عبارت دیگر، مدل نقد این اثر باید از دل خودش بیرون بیاید.

بیوتن، یگانه است در نوع خودش. ادبیات نویسنده‌اش است. بازتاب شخصیت امیرخانی و جهان‌بینی اوست؛ نه ادا درمی‌آورد و نه می‌خواهد شبیه رمانی دیگر باشد. گاهی دوز واژه‌های انگلیسی‌اش بالا می‌رود؛ همان طور که گاهی آیه‌های قرآن را مکررا استفاده می‌کند.

به خاطر دارم دوست و سرور ارجمندم جناب دکتر مجتبی رحماندوست حدود 8 سال قبل یک نشست تخصصی برای شناخت معیارهای «رمان ایرانی» برگزار کرد. چیز دندان‌گیری از آن نشست و مقاله‌ها درز نکرد. شاید به این علت که هنوز به اندازه لازم و کافی «نویسنده ایرانی» نداشته‌ایم. به نظر من، فقط نویسنده ایرانی می‌تواند رمان ایرانی تولید کند و نویسنده ایرانی کسی است که میان خودش ‌ آن طور که هست  با اثرش فاصله نباشد. از نویسندگان دیگر نمی‌خواهم حرف بزنم؛ اما رضا امیرخانی در بیوتن، مهر تاکیدی زد بر زبان اختصاصی خودش و داستان‌سرایی اختصاصی خودش در جریان رمان‌نویسی امروز ایران. این اتفاق ممکن است در آینده به سبک خاص او بدل شود.

نظام ساختاری بیوتن، اگرچه شباهت‌های فراوانی به «من او» دارد؛ اما جستجو در لایه‌های ادبی آن، تفاوت و جهش نویسنده را به عرصه‌ای دیگر، عرصه‌ای فراتر از «من او»‌ آشکار می‌کند.

کشف‌های عمیق فلسفی و موضعگیری‌های دقیق در برابر نظام ارزشی جهان امروز، از ویژگی‌های آخرین اثر امیرخانی است؛ اما آنچه از همه اینها مهمتر است، نفی نظام امروزی جهان نیست؛ بلکه نویسنده بیوتن، شخصیت‌های داستانش را با تفکری که جهان را دهکده‌ای می‌خواهد برای کدخدایی خودش، دست به گریبان می‌کند. البته نه با شعار؛ چراکه شخصیت‌های او هر کدام یک ایدئولوگ‌ در نوع خود هستند. آنها با چنگ زدن به ریشه‌های ایرانی و دینی خود و توسل به آموزه‌هایی که به آنان آموخته است سرمنشأ اندیشه‌های امروز جهان در کدام سمت جغرافیایی است، به حیات خود ادامه می‌دهند و دنبال فرصت‌ها هستند.