شاعری که دغدغه‌های انسانی را جاودانه کرد

شعر خیام به‌ هم‌ پیوستگی خیال و اندیشه است‌

دکتر مرتضی کاخی، شعر خیام را به ‌هم‌ پیوستگی خیال و اندیشه دانست و به کشف بخش‌های ناپیدای شعر و اندیشه‌ خیام در آینده تاکید کرد.

او با بیان این مطلب که درباره خیام کم ‌و بیش بسیار نوشته‌اند، اظهار کرد: هر کس در قلمرو فرهنگ ایرانی و جغرافیای زبان فارسی به‌ سمت دریای شعر رفته است، چنانچه رباعی خوبی سروده، غالبا شکل رباعی خیامی داشته و یا این ‌که شاعر رباعی‌اش را به ‌نام خیام ثبت کرده و از همین‌روست که هیچ‌کس از تعداد دقیق رباعیات خیام خبر ندارد.

در خیام‌پژوهی کم‌کار بوده‌ایم‌

دکتر محمدجعفر یاحقی گفت: بیش از 10 هزار رباعی، منتسب به خیام است، ولی 10 درصد آن را هم نمی‌توان متعلق به شخص خیام نیشابوری دانست.

این استاد دانشگاه و پژوهشگر در گفتگو با  فارس، درخصوص کم‌کاری موجود در حوزه خیام‌پژوهی بیان کرد: دلیل این ‌که خیام‌پژوهی در ایران نسبت به پژوهش‌های دیگر شاعران کمتر است این است که خیام دو وجهه علمی و ادبی دارد و پژوهشگران فکر می‌کنند همین که به وجهه علمی خیام بپردازند کفایت می‌کند. مورد دیگر این است که شاید تفکر او با شرایط فرهنگی امروز همسو نیست.

یاحقی گفت: خیام یک شخص نیست، بلکه یک جریان است. در شعر، خیام شخص عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری نیست بلکه یک جریان فکری است که در اعتراض به جریان فرهنگی عصرهای گذشته بوده و بسیار آزاداندیشانه و بلندنظرانه نسبت به مسائل اظهار نظر کرده است.

شعر خیام واکنشی به سرنوشت انسان است‌

دکتر سیدعلی موسوی‌گرمارودی نیز در گفتگو با  ایکنا‌، اشعار خیام را از دو جنبه فلسفی و دینی بارز دانست و گفت: اشعار خیام هم جنبه فلسفی دارد و هم واکنش نسبت به سرنوشت و جهان هستی است و اگر ما از برخی شعرهای او دریافت «خوش‌باشی» می‌کنیم، این دریافت ماست و اشعار او واکنش نسبت به آن ‌چیزی است که مقدر اوست و بر سر کل هستی آمده.

موسوی‌گرمارودی اضافه  کرد: ما رباعی خوب بسیار داریم، اما این ‌که رباعیات خیام همه از سطح بالایی برخوردار است و همه از نظر موضوع قریب هم هستند، ویژگی بارز شعر اوست.

خیام بیشترین تاثیر را بر حافظ داشته است‌

بهاءالدین خرمشاهی نیز با بیان این‌ که خیام بیشترین تاثیر را در شاعران پس از خود، بر حافظ داشته است تا آن حد که حافظ را شارح خیام دانسته‌اند، به فارس گفت: این ایراد بزرگ وارد است که خیام‌پژوهی از شاخه‌های پررونق ادبی و فلسفی در دوران حاضر نیست؛ اما از سوی دیگر هر گونه ارزیابی از این دست لاجرم باید مقایسه‌ای باشد. یعنی ما باید فکر کنیم درباره بزرگان طراز اول فکر و اندیشه چه کارهایی صورت گرفته است. مثلا درخصوص شعر، اندیشه و زندگی نظامی گنجوی هم کار چندانی صورت نگرفته است.

خالق حافظ‌نامه درخصوص ابهامی که در رباعیات خیام است، خاطرنشان کرد: آثار هنری لاجرم دوپهلو می‌شود و بیشتر از یک معنای تحت‌اللفظی به خود می‌گیرد و این یک قاعده بزرگ ادبی است. از این معانی یکی تحت‌اللفظی است که با تفسیر به‌دست می‌آید و دیگری ژرفنا ساخت است که با تاویل حاصل می‌شود و رباعیات خیام هم از این قاعده مستثنا نیست.

این رباعی‌سرا تصریح کرد: آیت‌الله سیدحسن رفیعی قزوینی که از حکمای بزرگ روزگار است، معتقد است خیام بزرگ‌ترین حکیم اسلامی است و گفتن این کلام از سوی حکیم بزرگی چون ایشان، شجاعت سرشار فرهنگی می‌خواهد.